Cardano, Girolamo - De subtilitate

Quæ autem pendent ab aliis, & corpore ca-
rent, alia aliorum ſunt cauſæ, alia nullius.
Et quæ aliorum ſunt cauſæ, vt perpetuò
cauſæ ſint corporibus etiam immortalibus
annectuntur, vocantúrque ſubſtantiæ pri-
mæ. Quatuor igitur in his ſpectanda eruntque,
vt intelligunt, vt producunt, vt manent
(in æuo enim eſſe videntur) vt mouent, at-
que corpori aſſiſtunt. Plurima verò in hoc
genere & in vltima tractatione ab libros de
æternitatis arcanis reiecta ſunt, quòd cùm
omnia hæc ſupra humanam mentem ſint
clariora, & quæ apertiùs demonſtrari pote-
rant, tùm generalia, tantùm huic negotio
pertinebant. Quæ verò immortalia & in-
corporea nullius erant cauſa: mortali cor-
pori annexa fuêre. Alia igitur horum ma-
nifeſta, alia de quas eſt dubitatio. Atque
illa ſi ſint præclara magis, dæmonas quidam
vocant, de quas ante intelligentias tra-
ctabimus. Tum verò ante illud de xxiv. ge-
neribus repræſentationum dictis, ob rei affi-
nitatem: plerique enim mirabilia ſunt, ab
hos veluti cauſas referunt. Verùm cùm an
ſint, nondum liqueat naturam ſpectantibus,
de his tantùm, velut de probabilibus loque-
mur, initium ab effectibus, ſolúmque id
cum dubitatione ſumentes. At de intelle-
ctus immortalitate, illiúſque ſeparatione,
aliàs dictum eſt. Reliquum eſt igitur, vt de
propriis illius affectus loquamur. est au-
tem artes, de quas ante illa tractabimus,
tùm de rebus, quæ artibus ipſis conſtant.
Ante artes, de ſcientiis atque intellectu di-
cendum ergo. Nam de Prudentia, in libris
de Sapientia diſputauimus. At priùs de Ani-
ma & Intellectu dicendum ergo, quoniam
non eſt ſcientia, neque principiorum cogni-
tio abſque illis. Atque poſt hæc de leuioris
cuiuſdam generis ſubtilitatibus ſeu inutili-
bus, quæ nec ab artem, quòd non confe-
rant: nec ab ſcientiam, quòd non demon-
ſtrentur, referri queunt. Rurſus, vt anima
corpori mortali annectitur, ſenſus fiunt:
atque inde cùm ſenſus non ſint, niſi etiam
ſenſibilia, tum verò ſenſu ſenſibilia perci-
piente voluptas ſit, antea de his tribus di-
cendum ergo, ſcilicet de ſenſu, ſenſibilibus,
et voluptate. Colores tamen ab luminis tra-
ctationem ob commodum reiicimus. Cor-
porearum verò ſubſtantiarum aliæ quidem
immortales, vt cœlum: aliæ corruptioni
obnoxiæ. Horum etiam quædam ſimplices,
aliæ mixtæ. Atque omnium horum ſunt
principia quædam, velut locus & motus,
& corporum repugnantia, & certa menſu-
ra ſubſtantiæ: neque enim diſſolui poteſt
corpus in incorporea, neque vacuum admit-
titur. Tum etiam forma eſt principium, at-
que communis cum aliis tam generabilibus,
quàm ingenerabilibus corporibus. Igitur de
omnibus his quinque, tum de materia, pri-
mo loco, atque in primo libro tractandum
ergo. Poſt hæc de quatuor elementis ( tot
enim exiſtimantur ) inde de cœlo, pòſt de
luce, lumine atque coloribus. Inde ab com-
poſita corpora deſcendendum. Horum quæ-
dam perfecta, quædam imperfecta, de qui-
bus primò dicendum ergo. Conſtant hæc mi-
ſtione. De miſtione igitur quinto loco di-
cendum ergo. Perfectorum autem corporum
& quæ viuunt, quædam vitam in ſeipſis
habent, atque horum alia aqueæ ſubſtan-
tiæ, quæ Metalla vocantur: quædam ter-
reæ, quæ Lapides dicuntur: Cùm verò hæc
generatione & corruptione, & mutatione
qualitatum fiant, imprimis de metallis: de
mutatione qualitatum, quae barbari vo-
cant Altercationem, dicendum ergo: pòſt
de Lapidibus. Eorum autem quæ vitam
aliundè trahunt, quædam motu carent, vt
arbores, & herbæ, de quas octauo loco
dicendum eſt: pòſt de his quæ motu prædi-
ta ſunt, non tamen ſemine generantur. At
de generatione tali dicendum ergo: ſicut in
decimo de Generatione, quæ ſemine in ani-
malibus fit. Atque hæc animalia intellectu
carent. De corpore verò, quem ſummam
perfectionem conſecutum eſt, ( illud autem
eſt homo ) cur factum ſit, & de illius for-
ma atque actionibus dicendum ergo. Duode-
cimus verò ea tractat de illo, quæ ab cor-
pus pertinent, atque hæc quatuor ſunt ge-
nerum: quædam enim aliis ſunt communia
animalibus, quædam propria: quædam ſunt
actiones eg ſubſtantiæ propria quadam na-
tura, quædam verò quæ ab illius manife-
ſtam ſtructuram referuntur. Iam verò &
quædam ſunt accidentia, de quas dicen-
dum eſt, velut grauitas, leuitas: hæc au-
tem in elementis, denſitas, raritas, aſpe-
ritas, lenitas, durities, mollities: atque
hæc in miſtis, communiáque, velut genitis
nitor, perſpicuitas, figuráque genitis ſo-
lùm. Quædam verò de aliis tantùm dicun-
tur, vt generatio, corruptio, nutritio, mu-
tatio, auctio, attractio, retentio, conco-
ctio, expulſio. Subtilitas verò in omnibus
his, quorum genera numerauimus. quem
igitur tot ſint, de quas tractandum eſt, &
quòd plura eſſe non poſſint, tùm verò quæ
de illis demonſtranda, & quo ordine, abun-
dè me explicaſſe reor. Vnde non leuis vti-

litas eg tanto labore, ſed quanta vnquam
alia eg tractatione poſſit haberi, ſeu ab
vnum tantùm genus, ſeu ab plurima refe-
ratur. Primùm enim ab omnem naturæ co-
gnitionem confert, & ab difficilium rerum
ſcientiam, & obſcurarum inuentionem, li-
bris quoque interpretandis omnibus aliqua
in parte auxiliatur. Artium vires docet, et
noua quædam ſcitu iucunda commonſtrat,
tum eg his etiam, quæ ab comparandas di-
uitias, & opes non parùm momenti afferunt.
Decernit & circa antiquas, & non leues du-
bitationes, quid verum ſit, velut in chymi-
cis. Oſtendit & prodigioſa opera tùm natu-
ræ, tùm artis. Reuocat & antiqua in vſum
inuenta, quæ vetuſtate, vel bellis gra-
uiſſimis excoluerunt. Et quæ ſenſibus ad-
miranda videntur, cur fiant, in omni-
bus edocet. Iam verò propoſitum rem ag-
grediamur.

Subtilitas in
quib. ſit.
Quæ tractan-
da ſint in
his libris.

Ordo li-
brorum.

Vtilitas.

Hylen eſſe, oſtendit rerum ipſarum per-

petua generatio, quæ ſemper eg aliquo fit
alio. Etenim frumenta eg terra & humore,
& animalia eg ſemine, & ſanguine, vel
ouis, & cinis eg lignis: nec quicquam tam
puſillum eſt, quòd eg nullo fiat. Nec ſuffi-
cit, vt aliquid præſit, cùm non eg arundi-

List of thumbnails

Text layer

Text normalization

Search