3331QVÆST. IIII. ARTICVL. IIII.
Vt hanc quæſtionem accuratè expediremus, neceſſarium foret, quid
Philoſophia ſit, ex profeſſo tractare: ſed quia id locus, in quo verfamur,
non capit, & in proœmio Phyſic. luculentè præſtitum eſt, ſufficiat voca-
11Notio no-
minũ Phi-
l oſophiœ &
Philoſophi buli notionem, & Philoſophiæ definitionem ex eo loco ſupponere. Igitur
Φιλοσοφ\’ια, Græcè idem valet, ac Latinè amor ſapientiæ Et φιλόσοφοσ, idem
quod amator ſapientiæ, quibus deſcriptionibus philoſophiam, & philo-
ſophum quidam definierunt; fed eæ ſunt vocum interpretationes potiùs,
quàm rei ſubiectæ definitiones. Nam philoſophia ad intellectum, non ad
voluntatem ſpectat, & qui nunc Philoſophi dicuntur vocabulo à Pytha-
gora inuento, prius σοφο\’ι, id eſt, ſapientes dicebantur; & quæ nunc φιλοσοφ\’ια,
antea σοφ\’ια, hoc eſt ſapientia dicebatur. Eſt autem ſapientia, vt ipſa no-
minis dignitas præſe fert, perfecta rerum cognitio, quæ tunc eiuſmodi eſ-
ſe cenſetur, cum & rem, & cauſam introſpicit. Docet enim Ariſtoteles, li-
br. 1. Metaphy ſ. cap. 2. homines ex notitia effectorum, quorum cauſæ igno
rabantur, ad philoſophandum, hoc eſt, ad cauſarum indagationem animũ
appuliſſe Vnde optima philoſophię, ſeu ſophię definitio accepta eſt in hãc
formam. Philoſophia eſt cognitio rerum, vt ſunt, id eſt per ſuas cauſas.
22Philoſo-
phia defini
nitur cogni
tio rerum,
vt ſunt. Sicut enim res, quarum cauſæ indagantur, per cauſas eſſe accipiunt, ita
per eaſdem perfectè cognoſcuntur: verùm quidem eſt id, quod obſeruat
Fonſeca ſuprà, ſect. 3. nomen philoſophię aliquando latiùs, aliquãdo preſ-
fiùs, quàm à nobis definitum ſit, vſurpari: ideoq́ ue ſub numero partium
philoſophiæ nonnunquam includi adumbratas ſcientias, quæ cauſas non
aſſequuntur; aliàs non comprehendi omnes, quæ cauſas attingunt, ſi res
de quibus agunt viliores ſint, quàm deceat Philoſophi maieſtatem. Præ-
ſens tamen dubitatio de frequentiore, & magis philoſophica vſurpatio-
ne intelligenda eſt, id eſt, de illa, qua Philoſophia ſignificat omnem, & ſo-
lam cognitionem alicuius rei per ſuam cauſam.
Philoſophia ſit, ex profeſſo tractare: ſed quia id locus, in quo verfamur,
non capit, & in proœmio Phyſic. luculentè præſtitum eſt, ſufficiat voca-
11Notio no-
minũ Phi-
l oſophiœ &
Philoſophi buli notionem, & Philoſophiæ definitionem ex eo loco ſupponere. Igitur
Φιλοσοφ\’ια, Græcè idem valet, ac Latinè amor ſapientiæ Et φιλόσοφοσ, idem
quod amator ſapientiæ, quibus deſcriptionibus philoſophiam, & philo-
ſophum quidam definierunt; fed eæ ſunt vocum interpretationes potiùs,
quàm rei ſubiectæ definitiones. Nam philoſophia ad intellectum, non ad
voluntatem ſpectat, & qui nunc Philoſophi dicuntur vocabulo à Pytha-
gora inuento, prius σοφο\’ι, id eſt, ſapientes dicebantur; & quæ nunc φιλοσοφ\’ια,
antea σοφ\’ια, hoc eſt ſapientia dicebatur. Eſt autem ſapientia, vt ipſa no-
minis dignitas præſe fert, perfecta rerum cognitio, quæ tunc eiuſmodi eſ-
ſe cenſetur, cum & rem, & cauſam introſpicit. Docet enim Ariſtoteles, li-
br. 1. Metaphy ſ. cap. 2. homines ex notitia effectorum, quorum cauſæ igno
rabantur, ad philoſophandum, hoc eſt, ad cauſarum indagationem animũ
appuliſſe Vnde optima philoſophię, ſeu ſophię definitio accepta eſt in hãc
formam. Philoſophia eſt cognitio rerum, vt ſunt, id eſt per ſuas cauſas.
22Philoſo-
phia defini
nitur cogni
tio rerum,
vt ſunt. Sicut enim res, quarum cauſæ indagantur, per cauſas eſſe accipiunt, ita
per eaſdem perfectè cognoſcuntur: verùm quidem eſt id, quod obſeruat
Fonſeca ſuprà, ſect. 3. nomen philoſophię aliquando latiùs, aliquãdo preſ-
fiùs, quàm à nobis definitum ſit, vſurpari: ideoq́ ue ſub numero partium
philoſophiæ nonnunquam includi adumbratas ſcientias, quæ cauſas non
aſſequuntur; aliàs non comprehendi omnes, quæ cauſas attingunt, ſi res
de quibus agunt viliores ſint, quàm deceat Philoſophi maieſtatem. Præ-
ſens tamen dubitatio de frequentiore, & magis philoſophica vſurpatio-
ne intelligenda eſt, id eſt, de illa, qua Philoſophia ſignificat omnem, & ſo-
lam cognitionem alicuius rei per ſuam cauſam.
Hoc ſuppoſito Dialecticam eſſe verè & propriè partem philoſophiæ
nullo negotio concluditur; ea namq́ ue ſcientia in partibus philoſophiæ
ſuo iure numeratur, quæ rem per ſuas cauſas demonſtratiuè cognoſcit:
33Dialectica
verè eſt pa
rs Philoſo-
phiœ. atqui Dialectica eo pacto attingit modum diſſerendi; ſiquidem diuiſio-
num, definitionum, atq́ ue argumentationum partes, affectioneſq́ ue per
ſua principia, cauſaſq́ ue deducit; ergo pars eſt philoſophiæ. Atq́ ue non
exigua, cum eius negotium ſit ipſum philoſophandi munus, (quod veriſi-
mile non eſt philoſophiam ab alia facultate mutuare,) ex profeſſo decla-
rare. Nec enim credendum eſt ad Philoſophum pertinere aliarum rerum
notitiam philoſophando obtinere, & non quo pacto philoſophandum ſit,
cognoſcere. Accedit nullam eſſe potiorem rationem, cur ſcientiæ Mo-
rales, quæ agunt de actibus voluntatis, ſint partes philoſophiæ: non autẽ
Dialectica, quæ dirigit actus rationis, natura nobiliores, & actibus volũ-
tatis ordinandis neceſſarios. Nec effugiet, qui dixerit Dialecticam non
contemplari naturam actuum rationis, quod Philoſophi proprium vide-
tur, ſed eorum ordinem ad diſſerendum. Nam ſcientia Moralis, quam ne-
mo philoſophiæ nomine indignam iudicat, actuum voluntatis eſſentiam
minimè ſpeculatur, ſed eorum tantùm ordinem ad honeſtè viuendum cô-
44Elucidan-
tur loca. A
riſt. in op-
poſitum ad
ducta. ſiderat.
nullo negotio concluditur; ea namq́ ue ſcientia in partibus philoſophiæ
ſuo iure numeratur, quæ rem per ſuas cauſas demonſtratiuè cognoſcit:
33Dialectica
verè eſt pa
rs Philoſo-
phiœ. atqui Dialectica eo pacto attingit modum diſſerendi; ſiquidem diuiſio-
num, definitionum, atq́ ue argumentationum partes, affectioneſq́ ue per
ſua principia, cauſaſq́ ue deducit; ergo pars eſt philoſophiæ. Atq́ ue non
exigua, cum eius negotium ſit ipſum philoſophandi munus, (quod veriſi-
mile non eſt philoſophiam ab alia facultate mutuare,) ex profeſſo decla-
rare. Nec enim credendum eſt ad Philoſophum pertinere aliarum rerum
notitiam philoſophando obtinere, & non quo pacto philoſophandum ſit,
cognoſcere. Accedit nullam eſſe potiorem rationem, cur ſcientiæ Mo-
rales, quæ agunt de actibus voluntatis, ſint partes philoſophiæ: non autẽ
Dialectica, quæ dirigit actus rationis, natura nobiliores, & actibus volũ-
tatis ordinandis neceſſarios. Nec effugiet, qui dixerit Dialecticam non
contemplari naturam actuum rationis, quod Philoſophi proprium vide-
tur, ſed eorum ordinem ad diſſerendum. Nam ſcientia Moralis, quam ne-
mo philoſophiæ nomine indignam iudicat, actuum voluntatis eſſentiam
minimè ſpeculatur, ſed eorum tantùm ordinem ad honeſtè viuendum cô-
44Elucidan-
tur loca. A
riſt. in op-
poſitum ad
ducta. ſiderat.
Quæ in oppoſitum adducta ſunt, hunc habent explicatum.
Imprimis
Ariſtoteles ſi quando videtur à partibus philoſophiæ Dialecticam exclu-
Ariſtoteles ſi quando videtur à partibus philoſophiæ Dialecticam exclu-