3735QVÆST. IIII. ARTIC. V.
cap.
9.
id eſt conducẽtes, ſeu inſtrumẽtariæ ad alias ſcientias.
Et 1.
Metap.
ipſa Dialectica vocatur modus ſciendi; quaſi nihil aliud cogitet, quàm
vt inſtrumẽta ſciendi præparet; vt ſingulas eius partes conſiderãti, patet.
ipſa Dialectica vocatur modus ſciendi; quaſi nihil aliud cogitet, quàm
vt inſtrumẽta ſciendi præparet; vt ſingulas eius partes conſiderãti, patet.
Secundò.
Ariſtoteles.
2.
Metaphy.
c.
1.
docet ſubiectum ſcientię practicę
duabus conditionibus affectum eſſe; quas latè explicat Euſtratius eòdem
11Euſtratius. loco. Prima, vt ſit res contingens. Secunda, vt eius efficiendæ principium
ſit in artifice, non in natura; at hæ conditiones in diſſerendi modo, quem
Dialecticæ ſubiectum conſtituemus, reperiuntur. In primis enim diuiſio,
definitio, & argumentatio non exiſtunt neceſſariò, ſed liberè fabricantur.
Deinde non fiunt, niſi à Dialectico, qui eſt eorum artifex; ergo, & c.
duabus conditionibus affectum eſſe; quas latè explicat Euſtratius eòdem
11Euſtratius. loco. Prima, vt ſit res contingens. Secunda, vt eius efficiendæ principium
ſit in artifice, non in natura; at hæ conditiones in diſſerendi modo, quem
Dialecticæ ſubiectum conſtituemus, reperiuntur. In primis enim diuiſio,
definitio, & argumentatio non exiſtunt neceſſariò, ſed liberè fabricantur.
Deinde non fiunt, niſi à Dialectico, qui eſt eorum artifex; ergo, & c.
Tertiò.
Scientia Moralis eſt practica, eò quòd præſcribit modum, tra-
ditq́ ue præceptiones rectè operandi per voluntatem: ſed Dialectica tra-
dit præceptiones veras, & proprias agendi ſine errore per intellectum; er
go eſt practica. Nec valet eorum reſponſio, qui idcirco negant conſequẽ-
tiam, quia credunt operationes intellectus non eſſe veras praxes, vt ſunt
actiones voluntatis. Repugnat enim communi, & veræ ſententiæ alibi ex
profeſſo tradendæ de vera ratione praxews, quæ in eo penitus poſita eſt,
quòd ſit actus à ratione directus, vel aptus vt ratione dirigarur; vt Gre-
gorius in prol. q. 5. ar. 1. & Gabriel ibidem quæſt. 10. ſcribunt. Quòd actio-
22Gregor.
Gabriel. nibus intellectus apprimèconuenit; nam diuiſio artificioſa. V. C. intellectu
fabricata proprijſsimè dirigitur ab ea cognitione, & regula, qua Dialecti
ca modum præſcribit, quo bona diuiſio perficiatur. Deinde admiſſa maio-
ri vniuerſaliter ſumpta (quæ tamen communiter admittitur) negari non
poteſt conſequentia; nam inter actus, circa quos Moralis ſcientia verſa-
tur, ſunt aliqui actus intellectus; ergo ſi omnis ſcientia Moralis eſt practi-
ca, fateri neceſſe eſt aliquos actus intellectus eſſe praxes. Antecedens pa-
tet; quoniam contemplari debito tempore, adhibitis alijs circunſtantijs
iuxta regulas prudentiæ, eſt actus virtutis ſtudioſitatis, circa quem Mo-
ralis ſcientia occupatur: contemplatio autem ad intellectum ſpectat.
ditq́ ue præceptiones rectè operandi per voluntatem: ſed Dialectica tra-
dit præceptiones veras, & proprias agendi ſine errore per intellectum; er
go eſt practica. Nec valet eorum reſponſio, qui idcirco negant conſequẽ-
tiam, quia credunt operationes intellectus non eſſe veras praxes, vt ſunt
actiones voluntatis. Repugnat enim communi, & veræ ſententiæ alibi ex
profeſſo tradendæ de vera ratione praxews, quæ in eo penitus poſita eſt,
quòd ſit actus à ratione directus, vel aptus vt ratione dirigarur; vt Gre-
gorius in prol. q. 5. ar. 1. & Gabriel ibidem quæſt. 10. ſcribunt. Quòd actio-
22Gregor.
Gabriel. nibus intellectus apprimèconuenit; nam diuiſio artificioſa. V. C. intellectu
fabricata proprijſsimè dirigitur ab ea cognitione, & regula, qua Dialecti
ca modum præſcribit, quo bona diuiſio perficiatur. Deinde admiſſa maio-
ri vniuerſaliter ſumpta (quæ tamen communiter admittitur) negari non
poteſt conſequentia; nam inter actus, circa quos Moralis ſcientia verſa-
tur, ſunt aliqui actus intellectus; ergo ſi omnis ſcientia Moralis eſt practi-
ca, fateri neceſſe eſt aliquos actus intellectus eſſe praxes. Antecedens pa-
tet; quoniam contemplari debito tempore, adhibitis alijs circunſtantijs
iuxta regulas prudentiæ, eſt actus virtutis ſtudioſitatis, circa quem Mo-
ralis ſcientia occupatur: contemplatio autem ad intellectum ſpectat.
Ad argumenta primæ ſententiæ hunc in modum reſpondetur.
Ad pri-
mum cognoſci quidem à Dialectica proprij ſubiecti naturam, & affectio-
33Retunditur
1. arg. oppo
fitæ opinio
nis. nes, & aliquos inde habitus ſpeculatiuos comparari; verùm cum in huiuſ-
modi cognitione per ſe primò non occuperur, ſed in tradẽdis regulis, qui-
bus ipſum ſubiectum perficiatur, & habitus ſpeculatiuos non propter ipſã
cognitionem acquirat, ſed vtì ad opus tanquam ad finem præcipuè inten-
tũ progrediatur: hinc abſolutè & ſimpliciter practica cenſeri debet. Qnod
Ariſtoteles in 2. Metaphy. text. 3. conceptis verbis edocuit; nam etſi pra-
44Ariſtotel. ctici, inquit, conſiderant, quo pacto res habent, non tamen contemplantur
cauſam ipſam per ſe ſe, ſed ad aliquid, & pro certo tempore.
mum cognoſci quidem à Dialectica proprij ſubiecti naturam, & affectio-
33Retunditur
1. arg. oppo
fitæ opinio
nis. nes, & aliquos inde habitus ſpeculatiuos comparari; verùm cum in huiuſ-
modi cognitione per ſe primò non occuperur, ſed in tradẽdis regulis, qui-
bus ipſum ſubiectum perficiatur, & habitus ſpeculatiuos non propter ipſã
cognitionem acquirat, ſed vtì ad opus tanquam ad finem præcipuè inten-
tũ progrediatur: hinc abſolutè & ſimpliciter practica cenſeri debet. Qnod
Ariſtoteles in 2. Metaphy. text. 3. conceptis verbis edocuit; nam etſi pra-
44Ariſtotel. ctici, inquit, conſiderant, quo pacto res habent, non tamen contemplantur
cauſam ipſam per ſe ſe, ſed ad aliquid, & pro certo tempore.
Ad ſecundum ex dictis conſtat, quanuis Dialectica dirigat actus intel-
55Retunditur lectus, poſſe verè practicam eſſe, quia intellectus actiones ſunt praxes. Ad
cuius improbationem ex Ariſtotele, negandum in primis eſt eam propo-
ſitionem apud Ariſtotelem reperiri. Deinde ſi reperiatur non habere eũ
ſenſum, qui in argumẽto ſupponitur; ſed hunc potiùs, quòd intellectus per
iudicium practicum non conquieſcat in obiecto cognito, ſed aliam pręte-
reà actionem procuret. Quòd autem hæc actio, quam iudicium practicum
intendit, ab eodem intellectu, vel ab alia potentia fiat, eſt omnino per ac-
cidens, dummodò ab ipſo iudicio reguletur.
55Retunditur lectus, poſſe verè practicam eſſe, quia intellectus actiones ſunt praxes. Ad
cuius improbationem ex Ariſtotele, negandum in primis eſt eam propo-
ſitionem apud Ariſtotelem reperiri. Deinde ſi reperiatur non habere eũ
ſenſum, qui in argumẽto ſupponitur; ſed hunc potiùs, quòd intellectus per
iudicium practicum non conquieſcat in obiecto cognito, ſed aliam pręte-
reà actionem procuret. Quòd autem hæc actio, quam iudicium practicum
intendit, ab eodem intellectu, vel ab alia potentia fiat, eſt omnino per ac-
cidens, dummodò ab ipſo iudicio reguletur.