3937QVÆSTIO V. ARTICVL. I.
quentibus, qua in re ſint ea, quæ Dialecticæ obiectum conſtituunt.
Quod attinet ad primũ, omiſsis alijs ſubiecti diuiſionibus in ſubiectũ
11Quot ſint
ſubiecti ac-
ceptiones. formale & materiale: ſubiectum quo, & quod, vt vocant (de quibus ad ſi
né primi Poſter. diſſerimus) bipartita eſt ſubiecti nũcupatio. Primò ac-
cipitur ſubiectũ pro eo, in quo ars inhæret, diciturq; ſubiectũ inhæſionis.
Secũdò pro eo in quod ſcientia totã ſuã curã impendit, quod nunc abſo-
lutè ſubiectũ, nunc genus ſubiectũ, nunc etiã materia nuncupatur. Hoc
primò diuiditur in adæquatum, ſeu totale, & inadæquatũ, ſiue partiale.
Quod rursũ diſtribuitur in præcipuũ, & minùs præcipuũ. Subiectũ adæ-
quatũ eſt, quod ita ſcientiã exæquat, vt nihil præter illud à ſcientia cõſi
deretur; cuiuſmodi eſt ens cõparatione Metaphyſ. Partiale, vt ipſum no
mẽ indicat, eſt pars illius adæquati, & totalis: vt reſpectu eiuſdẽ Meta-
pæyſ. ſunt creaturæ, quæ ſub toto ente continentur. Subiectum partiale
præcipuum eſt præſtantior pars earum, quas totum artis obiectũ cõple-
ctitur: qualis eſt Deus in ſubiecto Mataphyſicæ, & cœlũ in ſubiecto Phy-
ſiologiæ. Eſt enim Deus nobiliſsima pars totius entis, & cœlum entis mo
bilis. Minùs præcipuum eſt quælibet alia pars minùs perfecta eiuſdẽ to-
talis ſubiecti; vt in eiſdem exemplis quantitas, vel elementum.
11Quot ſint
ſubiecti ac-
ceptiones. formale & materiale: ſubiectum quo, & quod, vt vocant (de quibus ad ſi
né primi Poſter. diſſerimus) bipartita eſt ſubiecti nũcupatio. Primò ac-
cipitur ſubiectũ pro eo, in quo ars inhæret, diciturq; ſubiectũ inhæſionis.
Secũdò pro eo in quod ſcientia totã ſuã curã impendit, quod nunc abſo-
lutè ſubiectũ, nunc genus ſubiectũ, nunc etiã materia nuncupatur. Hoc
primò diuiditur in adæquatum, ſeu totale, & inadæquatũ, ſiue partiale.
Quod rursũ diſtribuitur in præcipuũ, & minùs præcipuũ. Subiectũ adæ-
quatũ eſt, quod ita ſcientiã exæquat, vt nihil præter illud à ſcientia cõſi
deretur; cuiuſmodi eſt ens cõparatione Metaphyſ. Partiale, vt ipſum no
mẽ indicat, eſt pars illius adæquati, & totalis: vt reſpectu eiuſdẽ Meta-
pæyſ. ſunt creaturæ, quæ ſub toto ente continentur. Subiectum partiale
præcipuum eſt præſtantior pars earum, quas totum artis obiectũ cõple-
ctitur: qualis eſt Deus in ſubiecto Mataphyſicæ, & cœlũ in ſubiecto Phy-
ſiologiæ. Eſt enim Deus nobiliſsima pars totius entis, & cœlum entis mo
bilis. Minùs præcipuum eſt quælibet alia pars minùs perfecta eiuſdẽ to-
talis ſubiecti; vt in eiſdem exemplis quantitas, vel elementum.
De ſubiecto inhæſionis nihil dicendum occurrit, cũ apertũ ſit omnẽ ar
22Tres condi-
tiones ſubie
cti attribu-
tionis. tẽ, & ſcientiã intellectui inſidere. Subiecto autẽ attributionis tres cõdi-
tiones cõmuni Dialecticorũ cõſenſu tribuuntur. Prima; vt ſit vnũ vel vni
tate naturæ vniuocæ: ſicùti ens mobile in Phyſiologia; vel vnitate Analo-
gica, vt ens in Metaphy. vel vnitate ordinis: vtReſpublica, & exercitus in
Polytica, & Militari; vel vnitate ſubiecti, & accidentis, vt linea viſualis
in Perſpectiua. Deniq; vt paucis cóplectamur, tale eſſe debet, vt definitio-
nẽ aliquo modo vnam, & proprias affectiones, quæ de ipſo demonſtrari
queant, ſortiatur: vt explicat Apolinaris q. 42. in 1. Poſcer. Secunda eſt.
Vt cætera, quæ in ſcientia tradũtur, ad illud referãtur; ſiue vt partes ſub
iectæ, aut cõponẽtes: ſiue vt proprietates, aut principia, ita videlicet vt
õnia illius potiſsimũ gratia in conſiderationẽ adducãtur. Tertia eſt. Vt
ſcientia per illud, & ex modo, quo ipſum tractat, à reliquis diſtinguatur.
Vnde Arithmeticam dicimus à Geometria differre, quòd hæc magnitu-
dinem, illa numerum contempletur.
22Tres condi-
tiones ſubie
cti attribu-
tionis. tẽ, & ſcientiã intellectui inſidere. Subiecto autẽ attributionis tres cõdi-
tiones cõmuni Dialecticorũ cõſenſu tribuuntur. Prima; vt ſit vnũ vel vni
tate naturæ vniuocæ: ſicùti ens mobile in Phyſiologia; vel vnitate Analo-
gica, vt ens in Metaphy. vel vnitate ordinis: vtReſpublica, & exercitus in
Polytica, & Militari; vel vnitate ſubiecti, & accidentis, vt linea viſualis
in Perſpectiua. Deniq; vt paucis cóplectamur, tale eſſe debet, vt definitio-
nẽ aliquo modo vnam, & proprias affectiones, quæ de ipſo demonſtrari
queant, ſortiatur: vt explicat Apolinaris q. 42. in 1. Poſcer. Secunda eſt.
Vt cætera, quæ in ſcientia tradũtur, ad illud referãtur; ſiue vt partes ſub
iectæ, aut cõponẽtes: ſiue vt proprietates, aut principia, ita videlicet vt
õnia illius potiſsimũ gratia in conſiderationẽ adducãtur. Tertia eſt. Vt
ſcientia per illud, & ex modo, quo ipſum tractat, à reliquis diſtinguatur.
Vnde Arithmeticam dicimus à Geometria differre, quòd hæc magnitu-
dinem, illa numerum contempletur.
Hæ conditiones, diuturno Philoſophorũ vſu cõprobatæ, ferè deſumũ-
33Cõditiones
aſsignatas
merito tri-
bui ſubiecto
ſcientiarum
cõfirmatuc
ratione. tur ex fine lib. 1. Poſter. ex 4. Metaphyſ. cap. 1. & ex D. Tho. in prologo
ſent. q. 4. Duran. q. 5. quas pro loco ſic poſſumus ſtabilire. Vna totalis ſci
entia non dicitur quælibet cognitionum multitudo, ſed earũ tantũ, quæ
inter ſe ordinẽ dependentiãq́ ; obſeruant: at ſi obiectũ non ſit vnũ, & om-
nia, quæ ſcientia pertractat, illud nõ reſpiciant, nullus erit ordo, nullaq́ ;
depẽdẽtia inter partes illius ſciẽtiæ, & proinde nõ erit vna ſciẽtia: neceſ-
ſariæ igitur ſunt priores duæ cõditiones. Pro tertia illud facit, quod Phi
loſophi crebrò vſurpant, cognitiones, & habitus more potẽtiarũ per ſua
obiecta eſſentialiter definiri: res autẽ non poſſunt inter ſe accõmodatiùs
diſtingui, quàm per eſſentiales definitiones; quarè cum ſcientiæ has de-
44Scotus. ſumant ex obiectis; inde primariam diſtinctionem ſortientur.
33Cõditiones
aſsignatas
merito tri-
bui ſubiecto
ſcientiarum
cõfirmatuc
ratione. tur ex fine lib. 1. Poſter. ex 4. Metaphyſ. cap. 1. & ex D. Tho. in prologo
ſent. q. 4. Duran. q. 5. quas pro loco ſic poſſumus ſtabilire. Vna totalis ſci
entia non dicitur quælibet cognitionum multitudo, ſed earũ tantũ, quæ
inter ſe ordinẽ dependentiãq́ ; obſeruant: at ſi obiectũ non ſit vnũ, & om-
nia, quæ ſcientia pertractat, illud nõ reſpiciant, nullus erit ordo, nullaq́ ;
depẽdẽtia inter partes illius ſciẽtiæ, & proinde nõ erit vna ſciẽtia: neceſ-
ſariæ igitur ſunt priores duæ cõditiones. Pro tertia illud facit, quod Phi
loſophi crebrò vſurpant, cognitiones, & habitus more potẽtiarũ per ſua
obiecta eſſentialiter definiri: res autẽ non poſſunt inter ſe accõmodatiùs
diſtingui, quàm per eſſentiales definitiones; quarè cum ſcientiæ has de-
44Scotus. ſumant ex obiectis; inde primariam diſtinctionem ſortientur.
Hac eadẽ ratione vtitur Scotus initio Logicæ q.
3.
& in prologo q.
item
55Quas nouas
conditiones
ſubiectorũ
addiderit
cotus. 3. & in 1. Prior. quæſt. 2. vt anguſtet primam conditionem, & vnitatem
eſſẽtiæ inducat, Vnitas, inquit, ſciẽtiæ ex obiecto diriuatur; ergo niſi hoc
habeat vnitatem eſſentiæ, quo pacto illam ſcentiæ communicab? Po-
55Quas nouas
conditiones
ſubiectorũ
addiderit
cotus. 3. & in 1. Prior. quæſt. 2. vt anguſtet primam conditionem, & vnitatem
eſſẽtiæ inducat, Vnitas, inquit, ſciẽtiæ ex obiecto diriuatur; ergo niſi hoc
habeat vnitatem eſſentiæ, quo pacto illam ſcentiæ communicab? Po-