287285EXPLANATIO CAP. V. DESVBSTANTIA.
Verum non quale.] Quoniam dixerat ſecundas ſubſtantias eſſe quale aliquid, ne quiſpiã
decipiatur eas ſubſtantias à qualitatibus non diſtinguens, hoc inter illas diſcrimen ſtatuit.
11Diſcrimẽ no-
tandum. Quòd qualitates ſint ſormæ ſubſtantijs extrinſecæ, quibus earum naturę minimè definiuntur.
At ſecundæ ſubſtantiæ ita ſunt formæ ſuorum inferiorum, vt eorum eſſentias conſtituant, &
definiant.
Competit pratereà.] Quartum attributum eſt, ſubſtantiæ nihil eſſe contrarium: quod pro-
22Quarta pro-
prietas. bat inductione in omnibus ſubſtantijs, ſumit verò contrarium preſſe, & propriè, (quod quale
nam ſit in cap. decimo ex profeſſo oſtendendum eſt) ſi enim de cõtrario latè, & per accidens ac-
cepto loqueretur, non eſt dubium, quin aliquæ ſubſtantię alijs contrarientur, vt ignis aquæ, ſed
hæc contrarietas non eſt ex meritis ipſarum ſubſtantiarum, ſed qualitatum, caloris, ſcilicet &
frigoris. Subdit hoc attributum non conuenire ſolis ſubſtantijs, ſed etiam quantitatibus ſaltẽ
determinatis, vt bicubito, & tricubito, nam magno, & paruo ſortaſſe, inquit, contrarietas ineit,
ſed capite ſequenti oſtendet hæc non eſſe quantitates, ſed relationes. Ex dictis conſtat hoc at
tributum eſſe proprium ſecundò modo reſpectu ſubſtantiarum, cum omnibus conueniat non
tamen ſolis.
At verò ſubſtantia.] Quinta ſubſtantiarum affectio eſt, non ſuſcipere magis, & minus; quod
non aliter probat, quam ex ipſius rei perſpicuitate, & Philoſophorum vſu, nec enim idem ho-
33Quinta pro-
prietas. mo dicitur nunc magis homo, quàm antea, nec quam alius homo. Cæterum quia dixerat vnä
ſubſtantiam eſſe magis ſubſtantiam, quàm aliam, aduertit, illud eſſe intelligendum de ſubſtãtia,
quoad aliquam eius affectionem ſubſtandi ſcilicet, vel ſubſiſtendi, id verò quod in præſenti do
cet, accipiendum eſſe de ſubſtantia ſecundum eſſentiam ſpectata, eſt hoc attributum ſecundo
modo proprium, quia conuenit omnibus ſubſtantijs, earum differentijs, & quantitatibus, vt ſe-
quenti capite docebit, vbi quid ſit magis, & minus ſuſcipere indicabimus.
Maximè verò.] Sextum attributum, quod Ariſtoteles vocat maximè proprium, ideſt, pro-
44Sexta pro-
prietas. prium quarto modo iuxta grauiotum interpretum expoſitionem, eſt, vt ſubſtantia, vna numero
permanens, ſuſceptiua ſit contrariorum. Id ſolis ſubſtantijs conuenire exemplis conſirmat, nã
idem homo nunc eſt calidus, nunc frigidus, modo albus, modo niger, at idem numero color, ſem
per vel albus vel niger eſt, dixit, (eadem numero ſubſtantia. ) quoniam accidens in communi
contraria continet, ſub colore enim albor eſt, & nigror. Opponit Ariſtoteles, eandem numero
propoſitionem, vel opinionem, ſieri de vera falſam; nam ſedente Petro, hæc propoſitio eſt vera,
55Obiectio. Pecrus ſedet, quę illo non ſedente retineri poteſt, eritque falſa, veritas autem & falſitas contra
ria ſunt. Reſpondet, propoſitionem & orationem, non ſuſcipere verum, & ſalſum mutatione
ſui, ſed obiecti, nam abſque vlla actione, vel mutatione facta in mente fit oratio vera, vel ſalſa,
ſubſtantia autem ſuſcipit contraria mutatione ſui: quare attributum erit, vt eadẽ numero ſub-
66Reſponſie. ſtantia ſui mutatione contraria recipiat: quòd in propoſitionem minimè quadrat. Facilius reſ-
ponderi poſſet, negando verum, & falſum eſſe contraria, ſunt enim vel relationes, vel de nomi
nationes extrinſecæ, vt libro ſequenti oſtendemus, de hoc attributo quęſtione 3. latè diſſeren-
dum eſt.
Verum non quale.] Quoniam dixerat ſecundas ſubſtantias eſſe quale aliquid, ne quiſpiã
decipiatur eas ſubſtantias à qualitatibus non diſtinguens, hoc inter illas diſcrimen ſtatuit.
11Diſcrimẽ no-
tandum. Quòd qualitates ſint ſormæ ſubſtantijs extrinſecæ, quibus earum naturę minimè definiuntur.
At ſecundæ ſubſtantiæ ita ſunt formæ ſuorum inferiorum, vt eorum eſſentias conſtituant, &
definiant.
Competit pratereà.] Quartum attributum eſt, ſubſtantiæ nihil eſſe contrarium: quod pro-
22Quarta pro-
prietas. bat inductione in omnibus ſubſtantijs, ſumit verò contrarium preſſe, & propriè, (quod quale
nam ſit in cap. decimo ex profeſſo oſtendendum eſt) ſi enim de cõtrario latè, & per accidens ac-
cepto loqueretur, non eſt dubium, quin aliquæ ſubſtantię alijs contrarientur, vt ignis aquæ, ſed
hæc contrarietas non eſt ex meritis ipſarum ſubſtantiarum, ſed qualitatum, caloris, ſcilicet &
frigoris. Subdit hoc attributum non conuenire ſolis ſubſtantijs, ſed etiam quantitatibus ſaltẽ
determinatis, vt bicubito, & tricubito, nam magno, & paruo ſortaſſe, inquit, contrarietas ineit,
ſed capite ſequenti oſtendet hæc non eſſe quantitates, ſed relationes. Ex dictis conſtat hoc at
tributum eſſe proprium ſecundò modo reſpectu ſubſtantiarum, cum omnibus conueniat non
tamen ſolis.
At verò ſubſtantia.] Quinta ſubſtantiarum affectio eſt, non ſuſcipere magis, & minus; quod
non aliter probat, quam ex ipſius rei perſpicuitate, & Philoſophorum vſu, nec enim idem ho-
33Quinta pro-
prietas. mo dicitur nunc magis homo, quàm antea, nec quam alius homo. Cæterum quia dixerat vnä
ſubſtantiam eſſe magis ſubſtantiam, quàm aliam, aduertit, illud eſſe intelligendum de ſubſtãtia,
quoad aliquam eius affectionem ſubſtandi ſcilicet, vel ſubſiſtendi, id verò quod in præſenti do
cet, accipiendum eſſe de ſubſtantia ſecundum eſſentiam ſpectata, eſt hoc attributum ſecundo
modo proprium, quia conuenit omnibus ſubſtantijs, earum differentijs, & quantitatibus, vt ſe-
quenti capite docebit, vbi quid ſit magis, & minus ſuſcipere indicabimus.
Maximè verò.] Sextum attributum, quod Ariſtoteles vocat maximè proprium, ideſt, pro-
44Sexta pro-
prietas. prium quarto modo iuxta grauiotum interpretum expoſitionem, eſt, vt ſubſtantia, vna numero
permanens, ſuſceptiua ſit contrariorum. Id ſolis ſubſtantijs conuenire exemplis conſirmat, nã
idem homo nunc eſt calidus, nunc frigidus, modo albus, modo niger, at idem numero color, ſem
per vel albus vel niger eſt, dixit, (eadem numero ſubſtantia. ) quoniam accidens in communi
contraria continet, ſub colore enim albor eſt, & nigror. Opponit Ariſtoteles, eandem numero
propoſitionem, vel opinionem, ſieri de vera falſam; nam ſedente Petro, hæc propoſitio eſt vera,
55Obiectio. Pecrus ſedet, quę illo non ſedente retineri poteſt, eritque falſa, veritas autem & falſitas contra
ria ſunt. Reſpondet, propoſitionem & orationem, non ſuſcipere verum, & ſalſum mutatione
ſui, ſed obiecti, nam abſque vlla actione, vel mutatione facta in mente fit oratio vera, vel ſalſa,
ſubſtantia autem ſuſcipit contraria mutatione ſui: quare attributum erit, vt eadẽ numero ſub-
66Reſponſie. ſtantia ſui mutatione contraria recipiat: quòd in propoſitionem minimè quadrat. Facilius reſ-
ponderi poſſet, negando verum, & falſum eſſe contraria, ſunt enim vel relationes, vel de nomi
nationes extrinſecæ, vt libro ſequenti oſtendemus, de hoc attributo quęſtione 3. latè diſſeren-
dum eſt.
QVAESTIO PRIMA.
De Subſtantiæ prædicamentalis eſſentia.
ARTICVLVS I.
Formalis ratio prædicamentalis ſubſtantiæ explicatur.
RAtio formalis alicuius entis apud Philoſophos duplex eſt;
vna
mentalis altera obiectiua, illa eſt definitio adęquate & perſectè,
naturam explicans; hæc eſt ipſa rei eſſentia per mentalem ratio
77Ratio for-
malis alicu-
ius entis du
plex eſt, mẽ
talis, & ob-
iectiua. nem explicata: inter eas hoc diſcrepat, quod ratio obiectiua, in
quacunque re ſimplici, vel compoſita, finita, vel infinita reperitur, cum
nulla eſſe poſsit, quæ propria eſsẽtia deſtituatur; at mẽtalis accepta pro
definitione, vt à Philoſophis accipi ſolet, in rebus tantum finitis, & com-
poſitis inuenitur; debet enim, vt verè eſſentialis ſit definitio, conſtare ex
mentalis altera obiectiua, illa eſt definitio adęquate & perſectè,
naturam explicans; hæc eſt ipſa rei eſſentia per mentalem ratio
77Ratio for-
malis alicu-
ius entis du
plex eſt, mẽ
talis, & ob-
iectiua. nem explicata: inter eas hoc diſcrepat, quod ratio obiectiua, in
quacunque re ſimplici, vel compoſita, finita, vel infinita reperitur, cum
nulla eſſe poſsit, quæ propria eſsẽtia deſtituatur; at mẽtalis accepta pro
definitione, vt à Philoſophis accipi ſolet, in rebus tantum finitis, & com-
poſitis inuenitur; debet enim, vt verè eſſentialis ſit definitio, conſtare ex