308306IN PRAEDICAMENTA ARISTOTELIS.
tionem partibus, partim è non babentibus poſitionem conſtare.
Atqui bæc ſola, quæ dicta ſunt, propriè quãta dicuntur, cætera verò vniuerſa per accidens. Ad bæc enim aſpicientes, & cętera
quanta dicimus: velut album ex eo multum dicitur, quia multa
ſuperficies eſt: & actio longa, motusuè, quia tempus eſt longum:
non enim per ſe vnumquodque borum dicitur quantum. Etenim
ſi quiſpiam quanta nam ſit actio aſsignauerit, tempore ſanè ipſam
definiet, biennem dicendo, aut triennem eſſe, aut alio ſimili modo.
Et album etiam quantum ſit, ſi aßignauerit, ſuperficie nimirum
definiet: qnanta enim eſt ſuperficies, tantum dicet & album eſſe.
Quare ea ſola, quæ dicta ſunt, propriè & per ſe quanta dicuntur:
cæterorum verò nibil per ſe, ſed per accidens dicitur quantum.
Prætereà quãtitati nibil eſt contrariũ. In definitis enim quã tis nullam omninò contrarietatem eſſe patet, ceu bicubito, aut tri-
11Text. 4. cubito, aut ſuperſiciei, aut alicui tali: nibil eſt illorũ omninò con-
trarium. niſi quiſpiam pauco multum, aut paruo magnum dixerit contrarium eſſe. At borum nibil eſt quantum, ſed potius
eſt ad aliquid. Nibil enim per ſe magnum vel paruũ dicitur, ſed
ad aliud ſanè refertur: ceu mons quidem paruus dicitur, millium
autem magnum: proptereaquod boc maius, ille minor biſce, quæ
generis eiuſdem ſunt, exiſtat. Ad aliud igitur eſt ipſorum relatio:
nam ſi paruum quicquam magnumuè per ſe diceretur, nunqnàm
mons quidem paruus, millium verò magnũ vtique dicatur. Rur-
ſus in pago quidem multos bomines, Atbenis autem paucos dici-
Præterea partim.]
Adintellectũ ſecundę diuiſionis, quã hoc loco pertractat, notãdum eſt Sitũ
primo, & per ſe eſſe or-
55Quid ſit ſitus dinem, ſeu poſitionem
partiũ in loco, veluti cu
bare, ſedere, ſtare, ſunt
enim quædã diſpoſitio-
nes partium corporis in
partibus loci, hinc diſpo
fitio partiũ in toto cor-
pore, ſecundum quã reſ-
pondere poteſt loco ex-
tenſo, dicitur etiã ſitus.
Verbi cauſa caput eſſe
ſupra collum, hoc ſupra
pectus, brachia demitti
ex humeris, & ad ſum-
mas manus terminari,
ita vt vna pars ſit quaſi
locus alterius, illique ac
commodata exiſtat; vn-
de colligitur ad hunc ſi-
66Tres condi-
tiones ad ſi-
sum neceßa
ria. tum tres cõditiones eſſe
neceſſarias, ordinẽ par-
tium, continuationem,
& coexiſtẽtiã, quæ om-
nes in ſola quantitate
cõtinua permanente re
periuntur, nam partes
temporis vniuntur qui-
dem, & ordinantur, vt
tradit Ariſtoteles ad ſinẽ
huius textus, ſed non
coexiſtunt; partes nume
ri ècontrario, licèt ſimul exiſtant, non ſunt continuę. Denique partes orationis, quatenus
illa quantitas videtur, nec vnitæ, nec coexiſtentes ſunt. Quam ob cauſam diximus ſupra hanc
diuiſionem fieri per differentiam remotam, & per negationem complectentem cæteras; nam
magnitudo iuxta vulgarem diuiſionẽ, quam Ariſtoteles in præſenti ſequitur, non collocatur im
mediate ſub quantitate in communi, ſed ſub prima eius ſpecie, quæ eſt quantitas continua.
Atque hæc ſola.]
Alij credunt hoc loco fieri tertiam diuiſionem in quanta per ſe, & quanta
per accidens: verius tamen eſt voluiffe Ariſtotelem omnibus veris ſpeciebus enumeratis exclu
dere cætera, quæ quanta dicuntur, eò quod non per ſe, ſed beneficio aliorum denominationẽ
quanti ſortiantur, quod probat exemplo qualitatis, actionis, & motus.
Pratereà quantitati.]
Hæc eſt ſecunda pars huius capitis, in qua aſsignat tria quantitatis
attributa. Primum eſt non habere contrarium, intellige per ſe, ac propriè; nam per accidens,
77Primum quã
titatis attri-
butum. & impropriè, planum eſt ſuperſiciem calidam repugnare frigidæ, & magnitudinem perfectam
imperfectæ. Porrò quod nihil contrarium ſit quantitatibus certis, ac definitis, indubitatum
eſſe, inquit; dubitatione tamen non caret, quid intelligat per definitam quantitatem. Nã prio
ra exempla bicubiti, & tricubiti ſignificant definitum ſumi pro certa menſura. Poſtremũ vero
exẽplum ſuperficiei indicat ſumi pro certa ſpecie, quæ eſt opinio Toleti ſuperiori capite. Ve-
88Tolet. rum cum ſtatim pro quantitatibus incertis accipiat magnum & paruum, quæ ęqualiter reperiũ
tur in ſuperficie, atq; in cęteris ſpeciebus, non eſt veriſimile accepiſſe quantitatem certam pro
tionem partibus, partim è non babentibus poſitionem conſtare.
Atqui bæc ſola, quæ dicta ſunt, propriè quãta dicuntur, cætera verò vniuerſa per accidens. Ad bæc enim aſpicientes, & cętera
quanta dicimus: velut album ex eo multum dicitur, quia multa
ſuperficies eſt: & actio longa, motusuè, quia tempus eſt longum:
non enim per ſe vnumquodque borum dicitur quantum. Etenim
ſi quiſpiam quanta nam ſit actio aſsignauerit, tempore ſanè ipſam
definiet, biennem dicendo, aut triennem eſſe, aut alio ſimili modo.
Et album etiam quantum ſit, ſi aßignauerit, ſuperficie nimirum
definiet: qnanta enim eſt ſuperficies, tantum dicet & album eſſe.
Quare ea ſola, quæ dicta ſunt, propriè & per ſe quanta dicuntur:
cæterorum verò nibil per ſe, ſed per accidens dicitur quantum.
Prætereà quãtitati nibil eſt contrariũ. In definitis enim quã tis nullam omninò contrarietatem eſſe patet, ceu bicubito, aut tri-
11Text. 4. cubito, aut ſuperſiciei, aut alicui tali: nibil eſt illorũ omninò con-
trarium. niſi quiſpiam pauco multum, aut paruo magnum dixerit contrarium eſſe. At borum nibil eſt quantum, ſed potius
eſt ad aliquid. Nibil enim per ſe magnum vel paruũ dicitur, ſed
ad aliud ſanè refertur: ceu mons quidem paruus dicitur, millium
autem magnum: proptereaquod boc maius, ille minor biſce, quæ
generis eiuſdem ſunt, exiſtat. Ad aliud igitur eſt ipſorum relatio:
nam ſi paruum quicquam magnumuè per ſe diceretur, nunqnàm
mons quidem paruus, millium verò magnũ vtique dicatur. Rur-
ſus in pago quidem multos bomines, Atbenis autem paucos dici-
Quæ dicta ſunt de puncto & linea, eodem fere modo accommodanda ſunt tempori, & inſta-
ti: eſt enim inſtans quippiam omninò indiuiſibile copulans, & terminans partes temporis, &
quẽadmodum ex fluxu puncti lineam remanere diximus, ita fingi poteſt ex fluxu inſtantis re-
22Inſians quid
ſit. linqui tempus, quod proinde finiri poteſt, Quantitas ſucceſsiua terminata ad inſtans, vel accõ
modatius, Quantitas ſucceſsiua, cuius partes copulantur inſtanti. De termino loci nihil dicẽ
33Temporis de
ſinitio. dum, cum nec locus ſit quantitas, vt poſteà oftẽdemus, nec ſi eſſet eius terminus à terminis mag
nitudinis differret, vt Ariſtoteles dixit. Qui inter quantitates ſucceſsiuas motum enumerant
ſua indiuiſibilia copulantia, & terminantia apponunt, & mutata eſſe vocant, de quibus ſi admit
44Mutata eße
quid ſint. tantur, idem omninò dicendum, atque de inſtantibus temporis.
ti: eſt enim inſtans quippiam omninò indiuiſibile copulans, & terminans partes temporis, &
quẽadmodum ex fluxu puncti lineam remanere diximus, ita fingi poteſt ex fluxu inſtantis re-
22Inſians quid
ſit. linqui tempus, quod proinde finiri poteſt, Quantitas ſucceſsiua terminata ad inſtans, vel accõ
modatius, Quantitas ſucceſsiua, cuius partes copulantur inſtanti. De termino loci nihil dicẽ
33Temporis de
ſinitio. dum, cum nec locus ſit quantitas, vt poſteà oftẽdemus, nec ſi eſſet eius terminus à terminis mag
nitudinis differret, vt Ariſtoteles dixit. Qui inter quantitates ſucceſsiuas motum enumerant
ſua indiuiſibilia copulantia, & terminantia apponunt, & mutata eſſe vocant, de quibus ſi admit
44Mutata eße
quid ſint. tantur, idem omninò dicendum, atque de inſtantibus temporis.
Præterea partim.]
Adintellectũ ſecundę diuiſionis, quã hoc loco pertractat, notãdum eſt Sitũ
primo, & per ſe eſſe or-
55Quid ſit ſitus dinem, ſeu poſitionem
partiũ in loco, veluti cu
bare, ſedere, ſtare, ſunt
enim quædã diſpoſitio-
nes partium corporis in
partibus loci, hinc diſpo
fitio partiũ in toto cor-
pore, ſecundum quã reſ-
pondere poteſt loco ex-
tenſo, dicitur etiã ſitus.
Verbi cauſa caput eſſe
ſupra collum, hoc ſupra
pectus, brachia demitti
ex humeris, & ad ſum-
mas manus terminari,
ita vt vna pars ſit quaſi
locus alterius, illique ac
commodata exiſtat; vn-
de colligitur ad hunc ſi-
66Tres condi-
tiones ad ſi-
sum neceßa
ria. tum tres cõditiones eſſe
neceſſarias, ordinẽ par-
tium, continuationem,
& coexiſtẽtiã, quæ om-
nes in ſola quantitate
cõtinua permanente re
periuntur, nam partes
temporis vniuntur qui-
dem, & ordinantur, vt
tradit Ariſtoteles ad ſinẽ
huius textus, ſed non
coexiſtunt; partes nume
ri ècontrario, licèt ſimul exiſtant, non ſunt continuę. Denique partes orationis, quatenus
illa quantitas videtur, nec vnitæ, nec coexiſtentes ſunt. Quam ob cauſam diximus ſupra hanc
diuiſionem fieri per differentiam remotam, & per negationem complectentem cæteras; nam
magnitudo iuxta vulgarem diuiſionẽ, quam Ariſtoteles in præſenti ſequitur, non collocatur im
mediate ſub quantitate in communi, ſed ſub prima eius ſpecie, quæ eſt quantitas continua.
Atque hæc ſola.]
Alij credunt hoc loco fieri tertiam diuiſionem in quanta per ſe, & quanta
per accidens: verius tamen eſt voluiffe Ariſtotelem omnibus veris ſpeciebus enumeratis exclu
dere cætera, quæ quanta dicuntur, eò quod non per ſe, ſed beneficio aliorum denominationẽ
quanti ſortiantur, quod probat exemplo qualitatis, actionis, & motus.
Pratereà quantitati.]
Hæc eſt ſecunda pars huius capitis, in qua aſsignat tria quantitatis
attributa. Primum eſt non habere contrarium, intellige per ſe, ac propriè; nam per accidens,
77Primum quã
titatis attri-
butum. & impropriè, planum eſt ſuperſiciem calidam repugnare frigidæ, & magnitudinem perfectam
imperfectæ. Porrò quod nihil contrarium ſit quantitatibus certis, ac definitis, indubitatum
eſſe, inquit; dubitatione tamen non caret, quid intelligat per definitam quantitatem. Nã prio
ra exempla bicubiti, & tricubiti ſignificant definitum ſumi pro certa menſura. Poſtremũ vero
exẽplum ſuperficiei indicat ſumi pro certa ſpecie, quæ eſt opinio Toleti ſuperiori capite. Ve-
88Tolet. rum cum ſtatim pro quantitatibus incertis accipiat magnum & paruum, quæ ęqualiter reperiũ
tur in ſuperficie, atq; in cęteris ſpeciebus, non eſt veriſimile accepiſſe quantitatem certam pro