255253EXPLANATIO CAP. III. DE REGVLIS.
catur: quidam enim homo, & homo eſt, & etiam animal. Eorum
quæ ſunt diuerſa genere, & non ita ſe babent, vt alterum ſub alte-
ro collocetur, diuerſæ ſunt ſpecie differentiæ: vt animalis atque
ſcientiæ. Animalis nanque differentię ſunt, greßibile, & bipes &
volatile, degenque in aquis, ſcientiæ verò nulla ex bis eſt differen
tia: non enim boc ſcientia à ſcientia differt, quod ſit bipes. Eorum
verò generum, quorum alterum ſub altero collocatur, eaſdem eſſe
differentias nibil obſtat: ſupera enim de ſuis inſeris prædicantur.
Quare quotquot differentiæ prædicati ſunt, totidem erunt & ſub-
iecti.
& quę: quo loco tres ſunt expoſitiones, prima Simplicij & Boætij, arbitrantium propoſitionẽ
11Prima &
Germana ex
poſitio. intelligi deprędicato eſſentiali, & in quid, quaſi illius ſenſus ſit, quando aliquid prædicatur de
aliquo ſubiecto eſſentiali, & in quæſtione Quid eſt, omnia eſſentialia attributa prædicati, eſſen
tialiter enuntiantur de ſubiecto; Verbi cauſa, quia animal aſſirmatur de homine in quid, &
eſſentialia animalis attributa ſunt eſſe viuens, eſſe corporeum, eadem ſunt de eſſentia hominis:
neque in oppoſitum vila inſtantia afferri poteſt. Hæc viderur eſſe germana contextus inter-
pretatio. Nam Ariſtoteles eodem modo ſumere debet (dici de ſubiecto) hic, & proximo Ca-
pite, ſiquidem eius doctrinam proſequitur, magiſque explicat, ſed [dici de ſubiecto] ibi, ſigni
ficat prædicari in Quid; ergo idem ſignificabit hoc loco. Deinde, hæc Regula, cæterorum etiã
Interpretum confeſsione, traditur gratia cognoſcendæ profunditatis Prędicamentalis, ſed pro
funditas viſitur inter ſuperiora & inferiora, ergo Regula intelligitur de prædicatione ſuperio
rum & inferiorum; hæc expoſitio ad mentem Philoſophi, contextumque explicandum ſatis
ſit, doctrinæ cauſa afferendæ ſunt aliæ.
22Secunda ex-
poſitio.
catur: quidam enim homo, & homo eſt, & etiam animal. Eorum
quæ ſunt diuerſa genere, & non ita ſe babent, vt alterum ſub alte-
ro collocetur, diuerſæ ſunt ſpecie differentiæ: vt animalis atque
ſcientiæ. Animalis nanque differentię ſunt, greßibile, & bipes &
volatile, degenque in aquis, ſcientiæ verò nulla ex bis eſt differen
tia: non enim boc ſcientia à ſcientia differt, quod ſit bipes. Eorum
verò generum, quorum alterum ſub altero collocatur, eaſdem eſſe
differentias nibil obſtat: ſupera enim de ſuis inſeris prædicantur.
Quare quotquot differentiæ prædicati ſunt, totidem erunt & ſub-
iecti.
& quę: quo loco tres ſunt expoſitiones, prima Simplicij & Boætij, arbitrantium propoſitionẽ
11Prima &
Germana ex
poſitio. intelligi deprędicato eſſentiali, & in quid, quaſi illius ſenſus ſit, quando aliquid prædicatur de
aliquo ſubiecto eſſentiali, & in quæſtione Quid eſt, omnia eſſentialia attributa prædicati, eſſen
tialiter enuntiantur de ſubiecto; Verbi cauſa, quia animal aſſirmatur de homine in quid, &
eſſentialia animalis attributa ſunt eſſe viuens, eſſe corporeum, eadem ſunt de eſſentia hominis:
neque in oppoſitum vila inſtantia afferri poteſt. Hæc viderur eſſe germana contextus inter-
pretatio. Nam Ariſtoteles eodem modo ſumere debet (dici de ſubiecto) hic, & proximo Ca-
pite, ſiquidem eius doctrinam proſequitur, magiſque explicat, ſed [dici de ſubiecto] ibi, ſigni
ficat prædicari in Quid; ergo idem ſignificabit hoc loco. Deinde, hæc Regula, cæterorum etiã
Interpretum confeſsione, traditur gratia cognoſcendæ profunditatis Prędicamentalis, ſed pro
funditas viſitur inter ſuperiora & inferiora, ergo Regula intelligitur de prædicatione ſuperio
rum & inferiorum; hæc expoſitio ad mentem Philoſophi, contextumque explicandum ſatis
ſit, doctrinæ cauſa afferendæ ſunt aliæ.
poſitio.
Secunda igitur interpretatio eſt Ammonij, Veneti, Toleti, & plurium Recentiorũ, qui ita
exponunt; Quando prædicatum dicitur eſſentialiter de aliquo ſubiecto, ſiue in Quid, ſiue in
Quale, omne attrib utum eſſentiale prædicato, eſt etiam eſſentiale ſubiecto; Quæ doctrina re
ipſa veriſsima eſt, & menti Ariſtotelis facile accomodatur; nam cap. de ſubſt. probat differen
tiam prædicari de indiuiduis, quia prædicatur de ſpecie, & reſert hoc documentum, quare in
telligere illud videtur de quouis prædicato eſſentiali.
exponunt; Quando prædicatum dicitur eſſentialiter de aliquo ſubiecto, ſiue in Quid, ſiue in
Quale, omne attrib utum eſſentiale prædicato, eſt etiam eſſentiale ſubiecto; Quæ doctrina re
ipſa veriſsima eſt, & menti Ariſtotelis facile accomodatur; nam cap. de ſubſt. probat differen
tiam prædicari de indiuiduis, quia prædicatur de ſpecie, & reſert hoc documentum, quare in
telligere illud videtur de quouis prædicato eſſentiali.
Tertia expoſitio om
33Tertia expo-
ſitio, quæ va
riè etiam ab
Auctoribus
explicatur. niũ latiſsima, eſt Pro-
nuntiatum intelligi de
quouis prædicato, tàm
eſſentiali quàm accidẽ
tali, ſed in ea eſt non
nulla diuerſitas; nam
Albertus & Androni-
cus à Simplicio rela-
tus ita exponunt, Quã-
do aliquid verè prędi-
catur de aliquo, quid-
quid dicitur in Quid
de prædicato, dicitur
etiam de ſubiecto, eò ſcilicet modo, quo dicitur ipſum prædicatum, Verbi cauſa, quia albũ præ
dicatur accidentaliter de Homine, & coloratum aſſirmatur in Quid de albo, affirmatur accidẽ
raliter de Homine. Burlęus verò, & alij ſic explicant. Quando aliquid verè prædicatur de ſub
iecto, quidquid vniuerſim dicitur de prædicato, dicitur etiam de ſubiecto. Sed vtrouis modo,
in hac tertia expoſitione pronuntiatum accipiatur, niſi aliqua adhibeatur moderatio, inſtãtias
patitur; nam album dicitur accidentaliter de Homine, & color prædicatur in quæſtione Quid
eſt de albo, nec tamen affirmatur de Homine: item animal enuntiatur de Homine, & Genus
prędicatur de animali, non autem de Homine. Denique Diſsylabum dicitur de Genere, & non
dicitur de animali, de quo Genus prędicatur.
33Tertia expo-
ſitio, quæ va
riè etiam ab
Auctoribus
explicatur. niũ latiſsima, eſt Pro-
nuntiatum intelligi de
quouis prædicato, tàm
eſſentiali quàm accidẽ
tali, ſed in ea eſt non
nulla diuerſitas; nam
Albertus & Androni-
cus à Simplicio rela-
tus ita exponunt, Quã-
do aliquid verè prędi-
catur de aliquo, quid-
quid dicitur in Quid
de prædicato, dicitur
etiam de ſubiecto, eò ſcilicet modo, quo dicitur ipſum prædicatum, Verbi cauſa, quia albũ præ
dicatur accidentaliter de Homine, & coloratum aſſirmatur in Quid de albo, affirmatur accidẽ
raliter de Homine. Burlęus verò, & alij ſic explicant. Quando aliquid verè prædicatur de ſub
iecto, quidquid vniuerſim dicitur de prædicato, dicitur etiam de ſubiecto. Sed vtrouis modo,
in hac tertia expoſitione pronuntiatum accipiatur, niſi aliqua adhibeatur moderatio, inſtãtias
patitur; nam album dicitur accidentaliter de Homine, & color prædicatur in quæſtione Quid
eſt de albo, nec tamen affirmatur de Homine: item animal enuntiatur de Homine, & Genus
prędicatur de animali, non autem de Homine. Denique Diſsylabum dicitur de Genere, & non
dicitur de animali, de quo Genus prędicatur.
Tribus porro moderationibus opus eſt, vt tertia expoſitio quoad vtrunque ſenſum, vera ſit.
44Tertia expo-
ſitio quomo-
do ſit vera.
Auicẽna do-
cumentū ex
hoc deductũ. Prima, vt quod dicitur de prædicato affirmetur vniuerſe de toto. Secũda, vt alioqui non habeat
maiorem cum ſubiecto connexionem. Tertia ne varietur ſuppoſitio, ſeu, vt non dicatur de prę
dicato vt diſtinguitur à ſubiecto. Deſectu primæ conditionis, non ſequitur, Homo eſt animal,
animal eſt irrationale, ergo homo eſt irrationalis, quoniã irrationale non dicitur de toto ani-
mali. Defectu ſecundæ non procedit, hoc Genns eſt eſſentialiter vniuerſale, vniuerſale eſt ac-
cidentaliter Genus; ergo hoc Genus eſt accidentaliter Genus; item Homo eſt contingenter al-
bus, album eſt eſſentialiter quale, ergo Homo eſt contingenter qualis, etenim Genus aliunde
habet ſtrictiorem nexum, cum hoc genere, & quale cum Homine, quam ratione vniuerſalis,
vel albedinis, vt in prædicabilibus explicatum eſt. Defectu tertiæ procedunt inſtantiæ contra
tertiam expoſitionem allatę, nam in omnibus variatur ſuppoſitio, ſiue ſumitur prædicatũ, quã-
do ſubijcitur, vt diſtinctum à ſubiecto, de quo alioqui prædicatur.
44Tertia expo-
ſitio quomo-
do ſit vera.
Auicẽna do-
cumentū ex
hoc deductũ. Prima, vt quod dicitur de prædicato affirmetur vniuerſe de toto. Secũda, vt alioqui non habeat
maiorem cum ſubiecto connexionem. Tertia ne varietur ſuppoſitio, ſeu, vt non dicatur de prę
dicato vt diſtinguitur à ſubiecto. Deſectu primæ conditionis, non ſequitur, Homo eſt animal,
animal eſt irrationale, ergo homo eſt irrationalis, quoniã irrationale non dicitur de toto ani-
mali. Defectu ſecundæ non procedit, hoc Genns eſt eſſentialiter vniuerſale, vniuerſale eſt ac-
cidentaliter Genus; ergo hoc Genus eſt accidentaliter Genus; item Homo eſt contingenter al-
bus, album eſt eſſentialiter quale, ergo Homo eſt contingenter qualis, etenim Genus aliunde
habet ſtrictiorem nexum, cum hoc genere, & quale cum Homine, quam ratione vniuerſalis,
vel albedinis, vt in prædicabilibus explicatum eſt. Defectu tertiæ procedunt inſtantiæ contra
tertiam expoſitionem allatę, nam in omnibus variatur ſuppoſitio, ſiue ſumitur prædicatũ, quã-
do ſubijcitur, vt diſtinctum à ſubiecto, de quo alioqui prædicatur.
Ex hoc documento elicuerunt Auicenna, & alij antiqui aliud negatiuum in hunc modum.
Quando aliquid prædicatur de aliquo, quidquid negatur de prædicato, negatur etiã de ſubie-
55Auicenna. 66Auicẽnæ do-
cumentum
quomodo ſit
verum. cto. Verb. c. quia color prædicatur de albedine, & quantitas negatur de colore, negatur etiã de
albedine. Hoc documentum, vt verum ſit, ijſdem conditionibus, quibus aſſirmatiuum limitan
dum eſt, alioqui ſæpe deſiciet, vt exemplis cuilibet obuijs facile oſtendi poteſt.
Quando aliquid prædicatur de aliquo, quidquid negatur de prædicato, negatur etiã de ſubie-
55Auicenna. 66Auicẽnæ do-
cumentum
quomodo ſit
verum. cto. Verb. c. quia color prædicatur de albedine, & quantitas negatur de colore, negatur etiã de
albedine. Hoc documentum, vt verum ſit, ijſdem conditionibus, quibus aſſirmatiuum limitan
dum eſt, alioqui ſæpe deſiciet, vt exemplis cuilibet obuijs facile oſtendi poteſt.
zoom in
zoom out
zoom area
full page
page width
set mark
remove mark
get reference
digilib