281279EXPLANATIO CAPITIS QVINTI DE SVBSTANTIA.
SVMMA CAPITIS.
PRAESVPPOSITA in prima capitis parte ſubſtantię diuiſione in primã, & ſecundã
vtrãq; deſinit, in ſecunda eaſdẽ inter ſe confert, in tertia ſex illarũ attribura enume
11Capitis par-
tes. rat, & explicat; quod attinet ad primũ definit primā ſubſrantiā hoc modo. Prima ſub
ſtãtia eſt, quæ neq; in ſubiecto eſt, nec de ſubiecto aliquo dr̃, videlicet, quia cũ ſit ſub
22Definitio pr
ma ſubſtati4
Secunda ſub
ſtantiæ defi-
nitio. ſtãtia nõ adhæret ſubiecto, & cũ ſit ſingularis, nõ habet inferiora, de quibus eſſentia
liter prędicetur. Secunda ſubſtantia definitur in plurali ad hunc modum. Secundæ ſubſtantię
ſunt genera, & ſpecies ſub quibus inſunt prime. Quod attinet ad ſecundum, conferr primas ſub
ſtantias cum ſecundis, & vtraſq; inter ſe, hoc eſt vnã primam cũ alia prima, & vnam ſecundam
cum alia ſecunda, docetq; primas eſſe magis ſubſtantias quam ſecundas, inter ſecũdas verò ſpe-
cies eſſe magis ſubſtantias, quam genera, quia magis accedunt ad primas, omnes tamen ſpecies
infimas eſſe ęque ſubſtantias, quoniam ęqualiter diſtant, ab indiuiduis, quod etiam afſirmat de
33Attributa
ſubſtantiæ. omnibus primis, ſi inter ſe cōparentur. Quod ad tertium ſpectat, primũ attributum eſt, non eſſe
in ſubiecto. Secundum eſt vniuocè predicari Tertiũ, ſignificare boc aliquid. Quartũ, nihil ſub
ſtantię eſſe contrariũ. Quintũ, non ſuſcipere magis, & minus. Sextũ, eſſe ſuſceptiuã cõtrariorũ.
vtrãq; deſinit, in ſecunda eaſdẽ inter ſe confert, in tertia ſex illarũ attribura enume
11Capitis par-
tes. rat, & explicat; quod attinet ad primũ definit primā ſubſrantiā hoc modo. Prima ſub
ſtãtia eſt, quæ neq; in ſubiecto eſt, nec de ſubiecto aliquo dr̃, videlicet, quia cũ ſit ſub
22Definitio pr
ma ſubſtati4
Secunda ſub
ſtantiæ defi-
nitio. ſtãtia nõ adhæret ſubiecto, & cũ ſit ſingularis, nõ habet inferiora, de quibus eſſentia
liter prędicetur. Secunda ſubſtantia definitur in plurali ad hunc modum. Secundæ ſubſtantię
ſunt genera, & ſpecies ſub quibus inſunt prime. Quod attinet ad ſecundum, conferr primas ſub
ſtantias cum ſecundis, & vtraſq; inter ſe, hoc eſt vnã primam cũ alia prima, & vnam ſecundam
cum alia ſecunda, docetq; primas eſſe magis ſubſtantias quam ſecundas, inter ſecũdas verò ſpe-
cies eſſe magis ſubſtantias, quam genera, quia magis accedunt ad primas, omnes tamen ſpecies
infimas eſſe ęque ſubſtantias, quoniam ęqualiter diſtant, ab indiuiduis, quod etiam afſirmat de
33Attributa
ſubſtantiæ. omnibus primis, ſi inter ſe cōparentur. Quod ad tertium ſpectat, primũ attributum eſt, non eſſe
in ſubiecto. Secundum eſt vniuocè predicari Tertiũ, ſignificare boc aliquid. Quartũ, nihil ſub
ſtantię eſſe contrariũ. Quintũ, non ſuſcipere magis, & minus. Sextũ, eſſe ſuſceptiuã cõtrariorũ.
CAPVT V.
SVbſtantia autem, quæ quidem propriè, inprimiſque, & ma
ximè ſic dicitur, eſt quæ neque de ſubiecto aliquo dicitur,
nec in ſubiecto aliquo eſt: vt quidam bomo, & quidam equus. Secendæ vero ſubſtantiæ, ſpecies bæ, in quibus quas in primis ſubſtantias appellabamus inſunt, dicũtur: & bæ quidem,
& barũ ſpecierũ genera, vt quidam bomo, in ſpecie quidembo-
mine eſt: genus verò Jpeciei animal eſt. Secundæ igitur ſubſtan-
44Text. 2. tiæ bæ dicuntur, vteſt bomo atque animal. Manifeſtū autē ex bis
quæ diximus eſt, quòd eorum, quæ de ſubiecto dicuntur, neceſſe,
& nomen, & rationem de ſubiecto prædicari, vt homo de ſubiecto
qnodam homine dicitur. Prædicatur etiam, & nomen, bominem
enim de quodam homine prædicabis, & ratio quoque bominis de
quodã bomine prædicabitur: quidã enim bomo, & animal rationa
le mortale eſt, quare, & nomen, & ratio de ſubiecto prædicabitur.
Eorũ verò, quæ in ſubiecto ſunt in plurimis quidem neque nomẽ,
neq; ratio prædicabitur de ſubiecto: in aliquibus aũt nomen qui-
dem nibil probibet de ſubiecto prædicari interdum, rationem verò
eſt impoſsibile: vt album, cum in ſubiecto ſit corpore, prædicatur
de ſubiecto: dicitur enim corpus album: ratio verò albi, de corpo-
re nunquàm prædicabitur. Alia verò omnia, aut de ſubiectis dicuntur primis ſubſtantijs, aut in ſubiectis eis ſunt. Hoc autẽ ma-
nifeſtum ſingula depromenti fuerit; vt animal de omine prædi-
catur: ergo & de quodam bomine prædicabitur: nam ſi de nullo
quorundam bominum, neque omnino de bomine. Rurſus color in
corpore eſt: ergo & in quodam corpore. Nam ſi non in aliquo cor
porum ſingulorum eſt, nec omnino in corpore: quare alia omnia
aut de ſubiectis primis dicũtur ſubſtantijs, aut in ſubiectis eis ſunt.
Non exiſtentibus igitur primis ſubſtantijs aliquid aliorum eſſe eſt
impoſsibile. Omnia enim alia, aut prædicãtur de eis, aut in ſubie-
ctis eis ſunt: quare non exiſtentibus primis ſubſtantijs, impoßibile
nec in ſubiecto aliquo eſt: vt quidam bomo, & quidam equus. Secendæ vero ſubſtantiæ, ſpecies bæ, in quibus quas in primis ſubſtantias appellabamus inſunt, dicũtur: & bæ quidem,
& barũ ſpecierũ genera, vt quidam bomo, in ſpecie quidembo-
mine eſt: genus verò Jpeciei animal eſt. Secundæ igitur ſubſtan-
44Text. 2. tiæ bæ dicuntur, vteſt bomo atque animal. Manifeſtū autē ex bis
quæ diximus eſt, quòd eorum, quæ de ſubiecto dicuntur, neceſſe,
& nomen, & rationem de ſubiecto prædicari, vt homo de ſubiecto
qnodam homine dicitur. Prædicatur etiam, & nomen, bominem
enim de quodam homine prædicabis, & ratio quoque bominis de
quodã bomine prædicabitur: quidã enim bomo, & animal rationa
le mortale eſt, quare, & nomen, & ratio de ſubiecto prædicabitur.
Eorũ verò, quæ in ſubiecto ſunt in plurimis quidem neque nomẽ,
neq; ratio prædicabitur de ſubiecto: in aliquibus aũt nomen qui-
dem nibil probibet de ſubiecto prædicari interdum, rationem verò
eſt impoſsibile: vt album, cum in ſubiecto ſit corpore, prædicatur
de ſubiecto: dicitur enim corpus album: ratio verò albi, de corpo-
re nunquàm prædicabitur. Alia verò omnia, aut de ſubiectis dicuntur primis ſubſtantijs, aut in ſubiectis eis ſunt. Hoc autẽ ma-
nifeſtum ſingula depromenti fuerit; vt animal de omine prædi-
catur: ergo & de quodam bomine prædicabitur: nam ſi de nullo
quorundam bominum, neque omnino de bomine. Rurſus color in
corpore eſt: ergo & in quodam corpore. Nam ſi non in aliquo cor
porum ſingulorum eſt, nec omnino in corpore: quare alia omnia
aut de ſubiectis primis dicũtur ſubſtantijs, aut in ſubiectis eis ſunt.
Non exiſtentibus igitur primis ſubſtantijs aliquid aliorum eſſe eſt
impoſsibile. Omnia enim alia, aut prædicãtur de eis, aut in ſubie-
ctis eis ſunt: quare non exiſtentibus primis ſubſtantijs, impoßibile
COMMENTARIVS
Subſtãtia autem.]
Abſoluta primi libri
55Tractatio
ſubſtãtiæ cur
prima ſit. parte, hoc capite ag-
greditur ſecundā, præ
cipuāq; , in qua ſingu
latim de prędicamen
tis diſſerit. Quoniam
verò ſubſtantia natu-
rę nobilitate, & exiſ-
tendi conſtantia, cęte
ra prędicamenta ita
ſuperat, vt eius cõpa-
66Quatuer ſub
ſtantiæ accep
tiones. ratione eſſentiã, exiſ-
tentiamq; omnia par
ticipent, idcircò Am-
monio, Boetioq; auto
ribus primo loco ab
Ariſtorele ſuo iure
pertractatur. Accipi-
tur autem vocabulum
(ſubſtantia) apud Phi
loſophos, quatuor prę
ſertim modis. Primò
pro quauis rei eſſen-
tia, qua ſigniſicatione
vſus eſt Ariſ. c. i. huius
Ib. dũ æquiuoca & v-
niuoca definiret. Secũ
dò pro quacũque rè,
quę non eſt accidens,
ſiue ſit completa, ſiue
incompleta: ita acci-
pitur 1. Phyſicorũ c. 6
vbi diſſerentię ſubſtã
tiarũ, materiaque, ac
forma ſubſtantiæ nũ-
cupantur. Tertiò pro
ſola ſubſtantia cōple-
ta: quo pacto ſumi vi
detur ab eodem Ariſtotele hoc loco, cum ſolas ſubſtantias prędicamentales abſolutè ſubſtãtias
77Explicatie
primæ accep
tionis appellet. Quarto denique pro primis tantum ſubſrantijs, quo ſenſu negat Ariſtoteles in 7. Me-
taphyſ. cap. 13. genera & ſpecies ſubſtantiarum eſſe ſubſtantias. Prima ſignificatio cõmunis eſt,
zoom in
zoom out
zoom area
full page
page width
set mark
remove mark
get reference
digilib