282280IN PRAEDICAMENTA ARISTOTELIS.
eſt aliorum aliquid eſſe. Secundarũ verò ſubſtantiarũ, magis 11Text. 3. ſubſtantia eſt ſpecies quàm genus: propinquior enim eſt primæ
ſubſtantiæ. Siquis enim prima ſubſtantia quid ſit edat, euidentiùs
conuinientiuſque reddiderit, ſi ſpeciẽ quàm genus reddat: vt bo-
minem quendã manifeſtius aßignabis bominem, pòtius quàm ani
mal aßignans: illud enim proprium magis cuiuſdam bominis, boc
autem communius. Et cum quandam arborem aßignauerit, mani
feſtius aßignabit, arborem asſignando, quàm plantam. Prætereà
primæ ſubſtantiæ ideò quòd alijs omnibus ſubijciuntur, & omnia
alia deipſis vel prædicantur, vel in ipſis ſunt, ea gratia primæ
ſubſtantiæ maximè dicuntur. Vt autẽ primæ ſubſtantiæ ad omnia
ſe babent cætera, ita ſe ſpecies ad genus babet: ſubijcitur enim ſpe
cies generi: genera enim de ſpeciebus prædicantur: ſpecies autem
cum generibus non conuertuntur. Quare & ex his ſpecies genere
ſubſtãtia magis eſt. Ipſarum verò ſpecierũ quæcunque genera nõſunt altera magis altera ſubſtantia nulla eſt. Nibilo enim accõ
modatius aſsignabis de quodam bomine bominẽ aſsignando, quã
de quodam equo equum. Similiter autem & in primis ſubſtan- tijs, nulla magis altera ſubſtant a eſt: nibilo enim magis quidam
bomo ſubſtantia eſt, quã bos quidã. Merito igitur poſt primas ſubſtantias, ſolæ aliorum omnium ſpecies generaque ſecundæ ſub
22Text. 4. ſtantiæ dicũtur. Sola enim bæc, eorumquæ prædicantur pri-
mam ſubſtantiam indicant: quendam enim bominem ſi quis ediſ-
ſerat quid ſit, ſpeciem, aut genus accommodatè demonſtrabit &
manifeſtius quid ſit, facies, bominẽ quã animal attribuẽdo. Alio-
rum verò omnium quicquid attribuat quis, tribuet extranee ve-
lut album, aut currit, aut aliud quodcũque buiuſmodi depromen
do. Quare meritò bæ ſolæ aliorum ſecundæ ſubſtantiæ dicuntur.
Ad bæc primæ ſubſtantiæ eò quod alijs omnibus ſubijciuntur, &
& latius patet, quã hoc loco deſeruire poſsit, cũ ad accidentia ſe fundat. Secunda eſt propria, ſi
33Tertiæ &
quartæ. quidẽ ſeparat totã naturā ſubſtantiarũ ab accidentibus. Tertia, magis propria. Quarta, proprijſ-
ſima, nam ſubſtantia eſt ens per ſe exiſtens, at per ſe exiſtere perfectius conuenit ſubſtātijs cõ-
pletis, quã incōpletis, quia paucioribus egent adminiculis ad per ſe exiſtendum: inter cõpletas
verò multo perfectius conuenit ſingulaiibus, quę non exiſtunt per inferiora, vt vniuerſales, ſed
per ſe immediatè, & in actu exercito, atq; hac de cauſa dixit ſtatim initio Ariſtoteles ſubſtãtiã
ſingularẽ dici proprijſsimè, & maxime ſubſtantiã. Nos tamen deinceps ſubſtantiam, niſi expri
matur ſingularis, ſeu prima, in tertia acceptione cum Philopho vſurpabimus.
44Definitionis
primæ ſub-
ſtantiæ expli
catio.
Quidam homo &c.]
Hæc afferuntur loco exẽ
pli pro ijs, pro quibus ve
rificantur, ſcilicet proSo
crate, & Platone, nã ſub
ca forma nõ ſunt primæ
ſubſtantiæ prædicamen
tales, ſed vaga indiuidua
vt poſteà dicemus.
Secundæ verò ſubſtantiæ.] Hæc eſt ſecundarum ſubſtantia: um definitio, in qua loco generis
collocandum eft ens prædicamentale, perinde atque in præcedente definitione, ita vt tota defini
55Explicatio
deſinitionis
ſecundæ ſub-
ſtantiæ. tio ſic proponatur. Secundæ ſubſtantiæ ſunt entia prædicamentalia, quæ ſunt genera, & ſpecies,
in quibus inſunt primæ, id eſt ſub quibus primæ coercentur, vt propria inferiora. Prima deſini
tionis parte excluduntur omnia, quæ in proxima definitione. Secunda reijciuntur ſingularia cõ
pleta, & prædicamentalia, quæ in prima parte cõtinebantur. Per tertiã abijcies accidẽtia vniuer
ſalia, quanuis enim de primis ſubſtantijs vniuerſaliter aſſirmantur, earum tamen genera, & ſpe-
cies non ſunt, ſed propria, vel accidentia.
Manifeſtum autem.] Quoniã dixit ſolas ſecundas ſubſtãtias eſſe genera, & ſpecies primarũ,
reddit huius rei cauſã ex doctrina capitis ſecũdi, vbi hoc diſcrimẽ ſtatuit inter dici de ſubiecto,
66Quid ſit dici
de ſubiecto,
& eßeinſub
iecto. & eſſe in ſubiecto, quod illud ſit prædicari eſſẽtialiter, & inqmid de inferiori, hoc vero inhærere
ſubiecto, in cuius eſſentia nõ includatur: cũ ergo planũ ſit genera, & ſpecies prædicari quidditati
ue de ſuis indiuiduis, & hoc inſũ habeãt ſecũdę ſubſtãtiæ, nõ verò accidẽtia, proptereà definiẽdo
ſecũdas ſubſtãtias dixit eſſe genera, & ſpecies primarũ. Qd accidẽtibus cõuenire nõ põt, hæc. n.
eſt aliorum aliquid eſſe. Secundarũ verò ſubſtantiarũ, magis 11Text. 3. ſubſtantia eſt ſpecies quàm genus: propinquior enim eſt primæ
ſubſtantiæ. Siquis enim prima ſubſtantia quid ſit edat, euidentiùs
conuinientiuſque reddiderit, ſi ſpeciẽ quàm genus reddat: vt bo-
minem quendã manifeſtius aßignabis bominem, pòtius quàm ani
mal aßignans: illud enim proprium magis cuiuſdam bominis, boc
autem communius. Et cum quandam arborem aßignauerit, mani
feſtius aßignabit, arborem asſignando, quàm plantam. Prætereà
primæ ſubſtantiæ ideò quòd alijs omnibus ſubijciuntur, & omnia
alia deipſis vel prædicantur, vel in ipſis ſunt, ea gratia primæ
ſubſtantiæ maximè dicuntur. Vt autẽ primæ ſubſtantiæ ad omnia
ſe babent cætera, ita ſe ſpecies ad genus babet: ſubijcitur enim ſpe
cies generi: genera enim de ſpeciebus prædicantur: ſpecies autem
cum generibus non conuertuntur. Quare & ex his ſpecies genere
ſubſtãtia magis eſt. Ipſarum verò ſpecierũ quæcunque genera nõſunt altera magis altera ſubſtantia nulla eſt. Nibilo enim accõ
modatius aſsignabis de quodam bomine bominẽ aſsignando, quã
de quodam equo equum. Similiter autem & in primis ſubſtan- tijs, nulla magis altera ſubſtant a eſt: nibilo enim magis quidam
bomo ſubſtantia eſt, quã bos quidã. Merito igitur poſt primas ſubſtantias, ſolæ aliorum omnium ſpecies generaque ſecundæ ſub
22Text. 4. ſtantiæ dicũtur. Sola enim bæc, eorumquæ prædicantur pri-
mam ſubſtantiam indicant: quendam enim bominem ſi quis ediſ-
ſerat quid ſit, ſpeciem, aut genus accommodatè demonſtrabit &
manifeſtius quid ſit, facies, bominẽ quã animal attribuẽdo. Alio-
rum verò omnium quicquid attribuat quis, tribuet extranee ve-
lut album, aut currit, aut aliud quodcũque buiuſmodi depromen
do. Quare meritò bæ ſolæ aliorum ſecundæ ſubſtantiæ dicuntur.
Ad bæc primæ ſubſtantiæ eò quod alijs omnibus ſubijciuntur, &
& latius patet, quã hoc loco deſeruire poſsit, cũ ad accidentia ſe fundat. Secunda eſt propria, ſi
33Tertiæ &
quartæ. quidẽ ſeparat totã naturā ſubſtantiarũ ab accidentibus. Tertia, magis propria. Quarta, proprijſ-
ſima, nam ſubſtantia eſt ens per ſe exiſtens, at per ſe exiſtere perfectius conuenit ſubſtātijs cõ-
pletis, quã incōpletis, quia paucioribus egent adminiculis ad per ſe exiſtendum: inter cõpletas
verò multo perfectius conuenit ſingulaiibus, quę non exiſtunt per inferiora, vt vniuerſales, ſed
per ſe immediatè, & in actu exercito, atq; hac de cauſa dixit ſtatim initio Ariſtoteles ſubſtãtiã
ſingularẽ dici proprijſsimè, & maxime ſubſtantiã. Nos tamen deinceps ſubſtantiam, niſi expri
matur ſingularis, ſeu prima, in tertia acceptione cum Philopho vſurpabimus.
primæ ſub-
ſtantiæ expli
catio.
Subindicata igitur ſub
ſtantiæ diuiſione in pri-
mã, & ſecundam, de qua
poſteà diſſeremus, pri-
mam ſic deſinit. Prima
ſubſtãtia eſt, quæ nec de
ſubiecto aliquo dicitur,
neq; in ſubiecto aliquo
eſt; loco generis intelli-
gitur ens prædicamenta
le, qua parte excludũtur
omnia incõpleta, ſiue ac
cidentia, ſiue ſubſtantię,
vt diſſerentię Metaphy-
ſicæ, materia, & forma,
&c. Item ens inſinitum,
Deus ſcilicet optimus
maximus, & diuinæ per
ſonæ, quibus cæterę defi
nitionis partes conueni-
unt. Cũ ſubditur (nec de
ſubiectovllo dicitur) ex-
cluduntur omnes naturę
vniuerſales cõpletæ, tã
accidentium, quã ſubſtã
tiarũ, quia prædicantur
de inferioribus. Deniq;
[nec in ſubiecto eſt] reij
cit accidẽtia ſingularia,
q́ iuxta ſecũdicap. doctri
nã in ſubiecto exiſtunt.
ſtantiæ diuiſione in pri-
mã, & ſecundam, de qua
poſteà diſſeremus, pri-
mam ſic deſinit. Prima
ſubſtãtia eſt, quæ nec de
ſubiecto aliquo dicitur,
neq; in ſubiecto aliquo
eſt; loco generis intelli-
gitur ens prædicamenta
le, qua parte excludũtur
omnia incõpleta, ſiue ac
cidentia, ſiue ſubſtantię,
vt diſſerentię Metaphy-
ſicæ, materia, & forma,
&c. Item ens inſinitum,
Deus ſcilicet optimus
maximus, & diuinæ per
ſonæ, quibus cæterę defi
nitionis partes conueni-
unt. Cũ ſubditur (nec de
ſubiectovllo dicitur) ex-
cluduntur omnes naturę
vniuerſales cõpletæ, tã
accidentium, quã ſubſtã
tiarũ, quia prædicantur
de inferioribus. Deniq;
[nec in ſubiecto eſt] reij
cit accidẽtia ſingularia,
q́ iuxta ſecũdicap. doctri
nã in ſubiecto exiſtunt.
Quidam homo &c.]
Hæc afferuntur loco exẽ
pli pro ijs, pro quibus ve
rificantur, ſcilicet proSo
crate, & Platone, nã ſub
ca forma nõ ſunt primæ
ſubſtantiæ prædicamen
tales, ſed vaga indiuidua
vt poſteà dicemus.
Secundæ verò ſubſtantiæ.] Hæc eſt ſecundarum ſubſtantia: um definitio, in qua loco generis
collocandum eft ens prædicamentale, perinde atque in præcedente definitione, ita vt tota defini
55Explicatio
deſinitionis
ſecundæ ſub-
ſtantiæ. tio ſic proponatur. Secundæ ſubſtantiæ ſunt entia prædicamentalia, quæ ſunt genera, & ſpecies,
in quibus inſunt primæ, id eſt ſub quibus primæ coercentur, vt propria inferiora. Prima deſini
tionis parte excluduntur omnia, quæ in proxima definitione. Secunda reijciuntur ſingularia cõ
pleta, & prædicamentalia, quæ in prima parte cõtinebantur. Per tertiã abijcies accidẽtia vniuer
ſalia, quanuis enim de primis ſubſtantijs vniuerſaliter aſſirmantur, earum tamen genera, & ſpe-
cies non ſunt, ſed propria, vel accidentia.
Manifeſtum autem.] Quoniã dixit ſolas ſecundas ſubſtãtias eſſe genera, & ſpecies primarũ,
reddit huius rei cauſã ex doctrina capitis ſecũdi, vbi hoc diſcrimẽ ſtatuit inter dici de ſubiecto,
66Quid ſit dici
de ſubiecto,
& eßeinſub
iecto. & eſſe in ſubiecto, quod illud ſit prædicari eſſẽtialiter, & inqmid de inferiori, hoc vero inhærere
ſubiecto, in cuius eſſentia nõ includatur: cũ ergo planũ ſit genera, & ſpecies prædicari quidditati
ue de ſuis indiuiduis, & hoc inſũ habeãt ſecũdę ſubſtãtiæ, nõ verò accidẽtia, proptereà definiẽdo
ſecũdas ſubſtãtias dixit eſſe genera, & ſpecies primarũ. Qd accidẽtibus cõuenire nõ põt, hæc. n.
zoom in
zoom out
zoom area
full page
page width
set mark
remove mark
get reference
digilib