337335EXPLANATIO CAP. VII. DE RELAT.
quæ rationis ſunt ſimilis. Non tamen in vniuerſis quæ ſunt ad aliquid, verum boc eſſe videtur, ſimul inquam natura vt
ſint: ſcibile nãque ſcientia prius eſſe videbitur. Plerũque enim
rerum, quæ anteà ſunt, ſcientias nos accipimus In paucis enim,
aut nulla in re prorſus ſcientiam fieri quiſpiam cum ſcibili ſi-
mul videbit. Prætereà ſi ſcibile tollatur, tollitur & ſcientia:
ſcientia verò ſi tollatur, non tollitur ſcibils. Nam ſi ſcibile non
ſit ſcientia non eſt: nullius enim prorſus ſcientia erit. Scientia
verò etiam ſi non ſit, ſcibile eſſe nil probibet: quadrationis enim
circuli, & ſi ſcibilis eſt, ſcientia quidem nondũ eſſe videtur: eſt
autem ſcibilis ipſa. Pratereà animali ſublato, ſcientia quidem
non erit: cùm complura interim, quæ ſcibilia ſint, exiſtant. Sic
& in ſenſu res ſe ſe babere videtur: ſenſibile enim antecedere
ſenſum videtur. Si ſenſibile nanque tollatur, tollitur & ſenſus:
at ipſum, ſi ſenſus auferatur, non tollitur, ſenſus enim circa
corpus, & in corpore ſunt. Itaquè ſenſibili ſublato, corpusè
medio tollitur: eſt enim, & ipſum corpus ſenſibile. ſi corpus
verò non ſit, etiam ſenſus aufertur. Quare fit, vt ſecũ ſenſibile
ſenſum auferat. At ſenſus ſecum ſenſibile non tollit. Nam ſi ani
mal tollatur, tollitur quidem ſenſus. ſenſibile verò non tollitur.
Eſt enim ſenſibile corpus: vt calidum, frigidum, dulce, amarũ,
& cætera omnia, quæ ſunt ſimilis generis. Prætereà ſenſus qui-
dem cum ſenſitiuo ſimul emergit: nam vna cum animali & ipſe
ſenſus eſſicitur. Senſibile autem eſt & anteà quàm ſenſus ſit or-
tus: eſt enim ignis, & aqua cæteraque talia, è quibus animal
conſtat, & anteà quàm ſit omninò animal, aut ſenſus. Quarè
11Text. 7. ſenſibile prius ipſo ſenſu videbitur eſſe.
prædicamentalium, omnibus enim conuenit. Quod ſi alterum relatorum videatur non conucrti
id, inquit Ariſtoteles, continget, quia non rectè aſsignatur. Verbi cauſa, ſi ala dicatur auis ala, &
clauus nauigij clauus, è contrario autem, nec auis dicatur eſſe alę, nec nauigium claui; inde ſane
prouenit, quia non aſsignantur termini accommodati; nam auis non dicitur ab ala, nec nauigiũ
à clauo, imò plura habent alas, quę aues non ſunt, vt apes, & veſpertiliones, & cymbæ, aliaque
nauigia clauo non reguntur.
Præterea ſi accõmoda-
22Quomodo re
latiuorũ ter-
mini aßigna
ti agnoſcan-
tur. te.] Vt facile cognoſcamus
an terminus relati probè
aſsignetur, hanc tradit re-
gulam ſatis vtilem: ſi remo
tis omnibus, & retento ſo-
lo termino aſsignato, ad-
huc dicatur ad conuerten-
tiam, ſignum eſt recte fuiſ-
ſe propoſitum, ſi verò non
dicatur, non recte deſigna-
tum eſt ex ea; vt experia-
mur, an dominus ſit verum
correlatiuum ſerui, remo-
uenda ſunt ab eo eſſe ho-
minem, eſſe bipedem, &c.
relicto eo ſolo, quod ſit do
minus, quo facto ſi adhuc
conuertitur, eſt verũ corre
latiuũ ſerui, ſin minus non
eſt verum correlatiuum de
ſignatum.
At vero ea quæ.] Pro-
ponit quartum attributum
33Qurtum a
tributum. nimirum relata eſſe ſimul
natura, in ea ſignificatione
qua id Philoſophus cap. 12
definit eſſe ſimul natura, in hunc modum. Simul natura ſunt ea, quæ exiſtendi conſequentia re-
ciprocantur, nec alterum, vt alterum exiſtat, cauſa eſt, hoc eſt, quæ ſimul exiſtunt, nec vnum exi-
ſtentiæ alterius cauſa eſt. Quo pacto ſe habent duplum, & dimidium, dominus, & ſeruus. Defectu
prioris conditionis, non ſunt ſimul natura ſuperius, & inferius, nec enim neceſſe eſt, vt exiſten-
te animali exiſtat homo, vel ſublato homine, tollatur etiam animal; defectu poſterioris non ſunt
ſimul natura Sol, & lux, quanuis enim ſimul exiſtant, Sol tamen eſt cauſa lucis.
Non tamen in vniuerſis.] Docet propoſitum attributum non conuenire omnibus relatis ſupà
quæ rationis ſunt ſimilis. Non tamen in vniuerſis quæ ſunt ad aliquid, verum boc eſſe videtur, ſimul inquam natura vt
ſint: ſcibile nãque ſcientia prius eſſe videbitur. Plerũque enim
rerum, quæ anteà ſunt, ſcientias nos accipimus In paucis enim,
aut nulla in re prorſus ſcientiam fieri quiſpiam cum ſcibili ſi-
mul videbit. Prætereà ſi ſcibile tollatur, tollitur & ſcientia:
ſcientia verò ſi tollatur, non tollitur ſcibils. Nam ſi ſcibile non
ſit ſcientia non eſt: nullius enim prorſus ſcientia erit. Scientia
verò etiam ſi non ſit, ſcibile eſſe nil probibet: quadrationis enim
circuli, & ſi ſcibilis eſt, ſcientia quidem nondũ eſſe videtur: eſt
autem ſcibilis ipſa. Pratereà animali ſublato, ſcientia quidem
non erit: cùm complura interim, quæ ſcibilia ſint, exiſtant. Sic
& in ſenſu res ſe ſe babere videtur: ſenſibile enim antecedere
ſenſum videtur. Si ſenſibile nanque tollatur, tollitur & ſenſus:
at ipſum, ſi ſenſus auferatur, non tollitur, ſenſus enim circa
corpus, & in corpore ſunt. Itaquè ſenſibili ſublato, corpusè
medio tollitur: eſt enim, & ipſum corpus ſenſibile. ſi corpus
verò non ſit, etiam ſenſus aufertur. Quare fit, vt ſecũ ſenſibile
ſenſum auferat. At ſenſus ſecum ſenſibile non tollit. Nam ſi ani
mal tollatur, tollitur quidem ſenſus. ſenſibile verò non tollitur.
Eſt enim ſenſibile corpus: vt calidum, frigidum, dulce, amarũ,
& cætera omnia, quæ ſunt ſimilis generis. Prætereà ſenſus qui-
dem cum ſenſitiuo ſimul emergit: nam vna cum animali & ipſe
ſenſus eſſicitur. Senſibile autem eſt & anteà quàm ſenſus ſit or-
tus: eſt enim ignis, & aqua cæteraque talia, è quibus animal
conſtat, & anteà quàm ſit omninò animal, aut ſenſus. Quarè
11Text. 7. ſenſibile prius ipſo ſenſu videbitur eſſe.
Exiſtit autem boc loco dubitatio quædam, vtrum nulla
ſubſtantia dicatur ad aliquid, quemadmodùm, & videtur, an
boc in aliquibus ſubſtantijs ſecundis contingat. In primis nãq,
ſubſtantijs verum eſt: nam neque tota, neque partes ad aliquid
ſanè dicuntur: quidam enim bomo non dicitur cuiuſdam quidã
bomo, neque quidã equus cuiuſdam quidam equus. Et itidem
in partibus. Quædam enim manus non cuiuſdam quædam ma-
nus, ſed cuiuſdam dicitur manus: & quoddã caput, nõ cuiuſdã
boc in aliquibus ſubſtantijs ſecundis contingat. In primis nãq,
ſubſtantijs verum eſt: nam neque tota, neque partes ad aliquid
ſanè dicuntur: quidam enim bomo non dicitur cuiuſdam quidã
bomo, neque quidã equus cuiuſdam quidam equus. Et itidem
in partibus. Quædam enim manus non cuiuſdam quædam ma-
nus, ſed cuiuſdam dicitur manus: & quoddã caput, nõ cuiuſdã
prædicamentalium, omnibus enim conuenit. Quod ſi alterum relatorum videatur non conucrti
id, inquit Ariſtoteles, continget, quia non rectè aſsignatur. Verbi cauſa, ſi ala dicatur auis ala, &
clauus nauigij clauus, è contrario autem, nec auis dicatur eſſe alę, nec nauigium claui; inde ſane
prouenit, quia non aſsignantur termini accommodati; nam auis non dicitur ab ala, nec nauigiũ
à clauo, imò plura habent alas, quę aues non ſunt, vt apes, & veſpertiliones, & cymbæ, aliaque
nauigia clauo non reguntur.
Aſsignabitur verò accõ
modatus terminus, & reci
procus, ſi alæ opponatur a-
les, vel alatum, & clauo cla
uatum, ſic enim licebit mu
tuo reciprocare, atque aſſe
rere alam eſſe alitis alam,
& alitem, vel alatum eſſe
ala alatum; ſimiliterque cla
uatum eſſe clauo clauatũ.
Cæterum quia aliquando
ex altera parte non ſuntvo
cabula vſitata, iubet Ariſto
teles ea fingere, quo pacto,
quia caput non bene con-
uertitur cum animali, fin-
gimus capitatum, vt rectè
dicamus caput eſſe capita-
ti caput, & capitatum eſſe
capite capitatum.
modatus terminus, & reci
procus, ſi alæ opponatur a-
les, vel alatum, & clauo cla
uatum, ſic enim licebit mu
tuo reciprocare, atque aſſe
rere alam eſſe alitis alam,
& alitem, vel alatum eſſe
ala alatum; ſimiliterque cla
uatum eſſe clauo clauatũ.
Cæterum quia aliquando
ex altera parte non ſuntvo
cabula vſitata, iubet Ariſto
teles ea fingere, quo pacto,
quia caput non bene con-
uertitur cum animali, fin-
gimus capitatum, vt rectè
dicamus caput eſſe capita-
ti caput, & capitatum eſſe
capite capitatum.
Præterea ſi accõmoda-
22Quomodo re
latiuorũ ter-
mini aßigna
ti agnoſcan-
tur. te.] Vt facile cognoſcamus
an terminus relati probè
aſsignetur, hanc tradit re-
gulam ſatis vtilem: ſi remo
tis omnibus, & retento ſo-
lo termino aſsignato, ad-
huc dicatur ad conuerten-
tiam, ſignum eſt recte fuiſ-
ſe propoſitum, ſi verò non
dicatur, non recte deſigna-
tum eſt ex ea; vt experia-
mur, an dominus ſit verum
correlatiuum ſerui, remo-
uenda ſunt ab eo eſſe ho-
minem, eſſe bipedem, &c.
relicto eo ſolo, quod ſit do
minus, quo facto ſi adhuc
conuertitur, eſt verũ corre
latiuũ ſerui, ſin minus non
eſt verum correlatiuum de
ſignatum.
At vero ea quæ.] Pro-
ponit quartum attributum
33Qurtum a
tributum. nimirum relata eſſe ſimul
natura, in ea ſignificatione
qua id Philoſophus cap. 12
definit eſſe ſimul natura, in hunc modum. Simul natura ſunt ea, quæ exiſtendi conſequentia re-
ciprocantur, nec alterum, vt alterum exiſtat, cauſa eſt, hoc eſt, quæ ſimul exiſtunt, nec vnum exi-
ſtentiæ alterius cauſa eſt. Quo pacto ſe habent duplum, & dimidium, dominus, & ſeruus. Defectu
prioris conditionis, non ſunt ſimul natura ſuperius, & inferius, nec enim neceſſe eſt, vt exiſten-
te animali exiſtat homo, vel ſublato homine, tollatur etiam animal; defectu poſterioris non ſunt
ſimul natura Sol, & lux, quanuis enim ſimul exiſtant, Sol tamen eſt cauſa lucis.
Non tamen in vniuerſis.] Docet propoſitum attributum non conuenire omnibus relatis ſupà
zoom in
zoom out
zoom area
full page
page width
set mark
remove mark
get reference
digilib