Commentarii Collegii Conimbricensis e Societate Jesu. In universam dialecticam Aristotelis Stagirita, 1606

List of thumbnails

< >
301
301 (299)
302
302 (300)
303
303 (301)
304
304 (302)
305
305 (303)
306
306 (304)
307
307 (305)
308
308 (306)
309
309 (307)
310
310 (308)
< >
page |< < (306) of 990 > >|
    <echo version="1.0RC">
      <text xml:lang="la" type="free">
        <div xml:id="echoid-div-d1e95400" type="section" level="1" n="138">
          <pb o="306" file="0308" n="308" rhead="IN PRAEDICAMENTA ARISTOTELIS."/>
          <div xml:id="echoid-div-d1e96227" type="textflow-1" level="2" n="2">
            <p>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96233" xml:space="preserve">
                <lb/>
              tionem partibus, partim è non babentibus poſitionem conſtare.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96238" xml:space="preserve">
                <lb/>
              Atqui bæc ſola, quæ dicta ſunt, propriè quãta dicuntur, cætera verò vniuerſa per accidens.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96245" xml:space="preserve"> Ad bæc enim aſpicientes, & cętera
                <lb/>
              quanta dicimus:</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96250" xml:space="preserve"> velut album ex eo multum dicitur, quia multa
                <lb/>
              ſuperficies eſt:</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96255" xml:space="preserve"> & actio longa, motusuè, quia tempus eſt longum:</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96259" xml:space="preserve">
                <lb/>
              non enim per ſe vnumquodque borum dicitur quantum.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96264" xml:space="preserve"> Etenim
                <lb/>
              ſi quiſpiam quanta nam ſit actio aſsignauerit, tempore ſanè ipſam
                <lb/>
              definiet, biennem dicendo, aut triennem eſſe, aut alio ſimili modo.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96271" xml:space="preserve">
                <lb/>
              Et album etiam quantum ſit, ſi aßignauerit, ſuperficie nimirum
                <lb/>
              definiet:</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96278" xml:space="preserve"> qnanta enim eſt ſuperficies, tantum dicet & album eſſe.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96281" xml:space="preserve">
                <lb/>
              Quare ea ſola, quæ dicta ſunt, propriè & per ſe quanta dicuntur:</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96286" xml:space="preserve">
                <lb/>
              cæterorum verò nibil per ſe, ſed per accidens dicitur quantum.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96292" xml:space="preserve">
                <lb/>
              Prætereà quãtitati nibil eſt contrariũ.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96299" xml:space="preserve"> In definitis enim quã tis nullam omninò contrarietatem eſſe patet, ceu bicubito, aut tri-
                <lb/>
                <note position="right" xlink:label="note-0308-01" xlink:href="note-0308-01a" xml:space="preserve">Text. 4.</note>
              cubito, aut ſuperſiciei, aut alicui tali:</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96306" xml:space="preserve"> nibil eſt illorũ omninò con-
                <lb/>
              trarium.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96311" xml:space="preserve"> niſi quiſpiam pauco multum, aut paruo magnum dixerit contrarium eſſe.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96316" xml:space="preserve"> At borum nibil eſt quantum, ſed potius
                <lb/>
              eſt ad aliquid.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96321" xml:space="preserve"> Nibil enim per ſe magnum vel paruũ dicitur, ſed
                <lb/>
              ad aliud ſanè refertur:</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96327" xml:space="preserve"> ceu mons quidem paruus dicitur, millium
                <lb/>
              autem magnum:</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96332" xml:space="preserve"> proptereaquod boc maius, ille minor biſce, quæ
                <lb/>
              generis eiuſdem ſunt, exiſtat.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96337" xml:space="preserve"> Ad aliud igitur eſt ipſorum relatio:</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96340" xml:space="preserve">
                <lb/>
              nam ſi paruum quicquam magnumuè per ſe diceretur, nunqnàm
                <lb/>
              mons quidem paruus, millium verò magnũ vtique dicatur.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96347" xml:space="preserve"> Rur-
                <lb/>
              ſus in pago quidem multos bomines, Atbenis autem paucos dici-
                <lb/>
              </s>
            </p>
          </div>
          <div xml:id="echoid-div-d1e96364" type="textflow-2" level="2" n="3">
            <p>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96370" xml:space="preserve">Quæ dicta ſunt de puncto & linea, eodem fere modo accommodanda ſunt tempori, & inſta-
                <lb/>
              ti:</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96375" xml:space="preserve"> eſt enim inſtans quippiam omninò indiuiſibile copulans, & terminans partes temporis, &
                <lb/>
              quẽadmodum ex fluxu puncti lineam remanere diximus, ita fingi poteſt ex fluxu inſtantis re-
                <lb/>
                <note style="it" position="left" xlink:label="note-0308-02" xlink:href="note-0308-02a" xml:space="preserve">Inſians quid
                  <lb/>
                ſit.</note>
              linqui tempus, quod proinde finiri poteſt, Quantitas ſucceſsiua terminata ad inſtans, vel accõ
                <lb/>
              modatius, Quantitas ſucceſsiua, cuius partes copulantur inſtanti.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96386" xml:space="preserve"> De termino loci nihil dicẽ
                <lb/>
                <note style="it" position="left" xlink:label="note-0308-03" xlink:href="note-0308-03a" xml:space="preserve">Temporis de
                  <lb/>
                ſinitio.</note>
              dum, cum nec locus ſit quantitas, vt poſteà oftẽdemus, nec ſi eſſet eius terminus à terminis mag
                <lb/>
              nitudinis differret, vt Ariſtoteles dixit.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96395" xml:space="preserve"> Qui inter quantitates ſucceſsiuas motum enumerant
                <lb/>
              ſua indiuiſibilia copulantia, & terminantia apponunt, & mutata eſſe vocant, de quibus ſi admit
                <lb/>
                <note position="left" xlink:label="note-0308-04" xlink:href="note-0308-04a" xml:space="preserve">Mutata eße
                  <lb/>
                quid ſint.</note>
              tantur, idem omninò dicendum, atque de inſtantibus temporis.</s>
            </p>
            <p>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96425" xml:space="preserve">
                <lb/>
              Præterea partim.] </s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96432" xml:space="preserve">
                <lb/>
              Adintellectũ ſecundę diuiſionis, quã hoc loco pertractat, notãdum eſt Sitũ
                <lb/>
              primo, & per ſe eſſe or-
                <lb/>
                <note style="it" position="left" xlink:label="note-0308-05" xlink:href="note-0308-05a" xml:space="preserve">Quid ſit ſitus</note>
              dinem, ſeu poſitionem
                <lb/>
              partiũ in loco, veluti cu
                <lb/>
              bare, ſedere, ſtare, ſunt
                <lb/>
              enim quædã diſpoſitio-
                <lb/>
              nes partium corporis in
                <lb/>
              partibus loci, hinc diſpo
                <lb/>
              fitio partiũ in toto cor-
                <lb/>
              pore, ſecundum quã reſ-
                <lb/>
              pondere poteſt loco ex-
                <lb/>
              tenſo, dicitur etiã ſitus.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96462" xml:space="preserve">
                <lb/>
              Verbi cauſa caput eſſe
                <lb/>
              ſupra collum, hoc ſupra
                <lb/>
              pectus, brachia demitti
                <lb/>
              ex humeris, & ad ſum-
                <lb/>
              mas manus terminari,
                <lb/>
              ita vt vna pars ſit quaſi
                <lb/>
              locus alterius, illique ac
                <lb/>
              commodata exiſtat;</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96482" xml:space="preserve"> vn-
                <lb/>
              de colligitur ad hunc ſi-
                <lb/>
                <note style="it" position="left" xlink:label="note-0308-06" xlink:href="note-0308-06a" xml:space="preserve">Tres condi-
                  <lb/>
                tiones ad ſi-
                  <lb/>
                sum neceßa
                  <lb/>
                ria.</note>
              tum tres cõditiones eſſe
                <lb/>
              neceſſarias, ordinẽ par-
                <lb/>
              tium, continuationem,
                <lb/>
              & coexiſtẽtiã, quæ om-
                <lb/>
              nes in ſola quantitate
                <lb/>
              cõtinua permanente re
                <lb/>
              periuntur, nam partes
                <lb/>
              temporis vniuntur qui-
                <lb/>
              dem, & ordinantur, vt
                <lb/>
              tradit Ariſtoteles ad ſinẽ
                <lb/>
              huius textus, ſed non
                <lb/>
              coexiſtunt;</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96515" xml:space="preserve"> partes nume
                <lb/>
              ri ècontrario, licèt ſimul exiſtant, non ſunt continuę.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96521" xml:space="preserve"> Denique partes orationis, quatenus
                <lb/>
              illa quantitas videtur, nec vnitæ, nec coexiſtentes ſunt.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96526" xml:space="preserve"> Quam ob cauſam diximus ſupra hanc
                <lb/>
              diuiſionem fieri per differentiam remotam, & per negationem complectentem cæteras;</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96531" xml:space="preserve"> nam
                <lb/>
              magnitudo iuxta vulgarem diuiſionẽ, quam Ariſtoteles in præſenti ſequitur, non collocatur im
                <lb/>
              mediate ſub quantitate in communi, ſed ſub prima eius ſpecie, quæ eſt quantitas continua.</s>
            </p>
            <p>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96557" xml:space="preserve">
                <lb/>
              Atque hæc ſola.] </s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96564" xml:space="preserve">
                <lb/>
              Alij credunt hoc loco fieri tertiam diuiſionem in quanta per ſe, & quanta
                <lb/>
              per accidens:</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96570" xml:space="preserve"> verius tamen eſt voluiffe Ariſtotelem omnibus veris ſpeciebus enumeratis exclu
                <lb/>
              dere cætera, quæ quanta dicuntur, eò quod non per ſe, ſed beneficio aliorum denominationẽ
                <lb/>
              quanti ſortiantur, quod probat exemplo qualitatis, actionis, & motus.</s>
            </p>
            <p>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96580" xml:space="preserve">
                <lb/>
              Pratereà quantitati.] </s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96587" xml:space="preserve">
                <lb/>
              Hæc eſt ſecunda pars huius capitis, in qua aſsignat tria quantitatis
                <lb/>
              attributa.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96593" xml:space="preserve"> Primum eſt non habere contrarium, intellige per ſe, ac propriè;</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96596" xml:space="preserve"> nam per accidens,
                <lb/>
                <note style="it" position="left" xlink:label="note-0308-07" xlink:href="note-0308-07a" xml:space="preserve">Primum quã
                  <lb/>
                titatis attri-
                  <lb/>
                butum.</note>
              & impropriè, planum eſt ſuperſiciem calidam repugnare frigidæ, & magnitudinem perfectam
                <lb/>
              imperfectæ.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96605" xml:space="preserve"> Porrò quod nihil contrarium ſit quantitatibus certis, ac definitis, indubitatum
                <lb/>
              eſſe, inquit;</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96611" xml:space="preserve"> dubitatione tamen non caret, quid intelligat per definitam quantitatem.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96614" xml:space="preserve"> Nã prio
                <lb/>
              ra exempla bicubiti, & tricubiti ſignificant definitum ſumi pro certa menſura.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96619" xml:space="preserve"> Poſtremũ vero
                <lb/>
              exẽplum ſuperficiei indicat ſumi pro certa ſpecie, quæ eſt opinio Toleti ſuperiori capite.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96624" xml:space="preserve"> Ve-
                <lb/>
                <note style="it" position="right" xlink:label="note-0308-08" xlink:href="note-0308-08a" xml:space="preserve">Tolet.</note>
              rum cum ſtatim pro quantitatibus incertis accipiat magnum & paruum, quæ ęqualiter reperiũ
                <lb/>
              tur in ſuperficie, atq;</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e96633" xml:space="preserve"> in cęteris ſpeciebus, non eſt veriſimile accepiſſe quantitatem certam pro
                <lb/>
              </s>
            </p>
          </div>
        </div>
      </text>
    </echo>