Commentarii Collegii Conimbricensis e Societate Jesu. In universam dialecticam Aristotelis Stagirita, 1606

List of thumbnails

< >
331
331 (329)
332
332 (330)
333
333 (331)
334
334 (332)
335
335 (333)
336
336 (334)
337
337 (335)
338
338 (336)
339
339 (337)
340
340 (338)
< >
page |< < (335) of 990 > >|
    <echo version="1.0RC">
      <text xml:lang="la" type="free">
        <div xml:id="echoid-div-d1e104348" type="section" level="1" n="149">
          <pb o="335" file="0337" n="337" rhead="EXPLANATIO CAP. VII. DE RELAT."/>
          <div xml:id="echoid-div-d1e105383" type="textflow-1" level="2" n="3">
            <p>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105389" xml:space="preserve">
                <lb/>
              quæ rationis ſunt ſimilis.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105394" xml:space="preserve"> Non tamen in vniuerſis quæ ſunt ad aliquid, verum boc eſſe videtur, ſimul inquam natura vt
                <lb/>
              ſint:</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105401" xml:space="preserve"> ſcibile nãque ſcientia prius eſſe videbitur.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105404" xml:space="preserve"> Plerũque enim
                <lb/>
              rerum, quæ anteà ſunt, ſcientias nos accipimus In paucis enim,
                <lb/>
              aut nulla in re prorſus ſcientiam fieri quiſpiam cum ſcibili ſi-
                <lb/>
              mul videbit.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105413" xml:space="preserve"> Prætereà ſi ſcibile tollatur, tollitur & ſcientia:</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105417" xml:space="preserve">
                <lb/>
              ſcientia verò ſi tollatur, non tollitur ſcibils.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105422" xml:space="preserve"> Nam ſi ſcibile non
                <lb/>
              ſit ſcientia non eſt:</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105427" xml:space="preserve"> nullius enim prorſus ſcientia erit.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105430" xml:space="preserve"> Scientia
                <lb/>
              verò etiam ſi non ſit, ſcibile eſſe nil probibet:</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105435" xml:space="preserve"> quadrationis enim
                <lb/>
              circuli, & ſi ſcibilis eſt, ſcientia quidem nondũ eſſe videtur:</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105440" xml:space="preserve"> eſt
                <lb/>
              autem ſcibilis ipſa.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105446" xml:space="preserve"> Pratereà animali ſublato, ſcientia quidem
                <lb/>
              non erit:</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105451" xml:space="preserve"> cùm complura interim, quæ ſcibilia ſint, exiſtant.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105454" xml:space="preserve"> Sic
                <lb/>
              & in ſenſu res ſe ſe babere videtur:</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105459" xml:space="preserve"> ſenſibile enim antecedere
                <lb/>
              ſenſum videtur.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105464" xml:space="preserve"> Si ſenſibile nanque tollatur, tollitur & ſenſus:</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105467" xml:space="preserve">
                <lb/>
              at ipſum, ſi ſenſus auferatur, non tollitur, ſenſus enim circa
                <lb/>
              corpus, & in corpore ſunt.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105475" xml:space="preserve"> Itaquè ſenſibili ſublato, corpusè
                <lb/>
              medio tollitur:</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105480" xml:space="preserve"> eſt enim, & ipſum corpus ſenſibile.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105483" xml:space="preserve"> ſi corpus
                <lb/>
              verò non ſit, etiam ſenſus aufertur.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105488" xml:space="preserve"> Quare fit, vt ſecũ ſenſibile
                <lb/>
              ſenſum auferat.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105493" xml:space="preserve"> At ſenſus ſecum ſenſibile non tollit.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105496" xml:space="preserve"> Nam ſi ani
                <lb/>
              mal tollatur, tollitur quidem ſenſus.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105502" xml:space="preserve"> ſenſibile verò non tollitur.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105505" xml:space="preserve">
                <lb/>
              Eſt enim ſenſibile corpus:</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105510" xml:space="preserve"> vt calidum, frigidum, dulce, amarũ,
                <lb/>
              & cætera omnia, quæ ſunt ſimilis generis.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105515" xml:space="preserve">Prætereà ſenſus qui-
                <lb/>
              dem cum ſenſitiuo ſimul emergit:</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105520" xml:space="preserve"> nam vna cum animali & ipſe
                <lb/>
              ſenſus eſſicitur.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105525" xml:space="preserve"> Senſibile autem eſt & anteà quàm ſenſus ſit or-
                <lb/>
              tus:</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105531" xml:space="preserve"> eſt enim ignis, & aqua cæteraque talia, è quibus animal
                <lb/>
              conſtat, & anteà quàm ſit omninò animal, aut ſenſus.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105536" xml:space="preserve"> Quarè
                <lb/>
                <note position="left" xlink:label="note-0337-01" xlink:href="note-0337-01a" xml:space="preserve">Text. 7.</note>
              ſenſibile prius ipſo ſenſu videbitur eſſe.</s>
            </p>
            <p>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105552" xml:space="preserve"> Exiſtit autem boc loco dubitatio quædam, vtrum nulla ſubſtantia dicatur ad aliquid, quemadmodùm, & videtur, an
                <lb/>
              boc in aliquibus ſubſtantijs ſecundis contingat.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105558" xml:space="preserve"> In primis nãq,
                <lb/>
              ſubſtantijs verum eſt:</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105563" xml:space="preserve"> nam neque tota, neque partes ad aliquid
                <lb/>
              ſanè dicuntur:</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105568" xml:space="preserve"> quidam enim bomo non dicitur cuiuſdam quidã
                <lb/>
              bomo, neque quidã equus cuiuſdam quidam equus.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105573" xml:space="preserve"> Et itidem
                <lb/>
              in partibus.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105579" xml:space="preserve"> Quædam enim manus non cuiuſdam quædam ma-
                <lb/>
              nus, ſed cuiuſdam dicitur manus:</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105584" xml:space="preserve"> & quoddã caput, nõ cuiuſdã</s>
            </p>
          </div>
          <div xml:id="echoid-div-d1e105591" type="textflow-2" level="2" n="4">
            <p>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105597" xml:space="preserve">
                <lb/>
              prædicamentalium, omnibus enim conuenit.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105602" xml:space="preserve"> Quod ſi alterum relatorum videatur non conucrti
                <lb/>
              id, inquit Ariſtoteles, continget, quia non rectè aſsignatur.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105607" xml:space="preserve"> Verbi cauſa, ſi ala dicatur auis ala, &
                <lb/>
              clauus nauigij clauus, è contrario autem, nec auis dicatur eſſe alę, nec nauigium claui;</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105612" xml:space="preserve"> inde ſane
                <lb/>
              prouenit, quia non aſsignantur termini accommodati;</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105617" xml:space="preserve"> nam auis non dicitur ab ala, nec nauigiũ
                <lb/>
              à clauo, imò plura habent alas, quę aues non ſunt, vt apes, & veſpertiliones, & cymbæ, aliaque
                <lb/>
              nauigia clauo non reguntur.</s>
            </p>
            <p>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105627" xml:space="preserve">Aſsignabitur verò accõ
                <lb/>
              modatus terminus, & reci
                <lb/>
              procus, ſi alæ opponatur a-
                <lb/>
              les, vel alatum, & clauo cla
                <lb/>
              uatum, ſic enim licebit mu
                <lb/>
              tuo reciprocare, atque aſſe
                <lb/>
              rere alam eſſe alitis alam,
                <lb/>
              & alitem, vel alatum eſſe
                <lb/>
              ala alatum;</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105647" xml:space="preserve"> ſimiliterque cla
                <lb/>
              uatum eſſe clauo clauatũ.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105652" xml:space="preserve">
                <lb/>
              Cæterum quia aliquando
                <lb/>
              ex altera parte non ſuntvo
                <lb/>
              cabula vſitata, iubet Ariſto
                <lb/>
              teles ea fingere, quo pacto,
                <lb/>
              quia caput non bene con-
                <lb/>
              uertitur cum animali, fin-
                <lb/>
              gimus capitatum, vt rectè
                <lb/>
              dicamus caput eſſe capita-
                <lb/>
              ti caput, & capitatum eſſe
                <lb/>
              capite capitatum.</s>
            </p>
            <p>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105679" xml:space="preserve">
                <lb/>
              Præterea ſi accõmoda-
                <lb/>
                <note position="right" xlink:label="note-0337-02" xlink:href="note-0337-02a" xml:space="preserve">Quomodo re
                  <lb/>
                latiuorũ ter-
                  <lb/>
                mini aßigna
                  <unsure/>
                  <lb/>
                ti agnoſcan-
                  <lb/>
                tur.</note>
              te.] </s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105690" xml:space="preserve">Vt facile cognoſcamus
                <lb/>
              an terminus relati probè
                <lb/>
              aſsignetur, hanc tradit re-
                <lb/>
              gulam ſatis vtilem:</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105699" xml:space="preserve"> ſi remo
                <lb/>
              tis omnibus, & retento ſo-
                <lb/>
              lo termino aſsignato, ad-
                <lb/>
              huc dicatur ad conuerten-
                <lb/>
              tiam, ſignum eſt recte fuiſ-
                <lb/>
              ſe propoſitum, ſi verò non
                <lb/>
              dicatur, non recte deſigna-
                <lb/>
              tum eſt ex ea;</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105717" xml:space="preserve"> vt experia-
                <lb/>
              mur, an dominus ſit verum
                <lb/>
              correlatiuum ſerui, remo-
                <lb/>
              uenda ſunt ab eo eſſe ho-
                <lb/>
              minem, eſſe bipedem, &c.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105728" xml:space="preserve">
                <lb/>
              relicto eo ſolo, quod ſit do
                <lb/>
              minus, quo facto ſi adhuc
                <lb/>
              conuertitur, eſt verũ corre
                <lb/>
              latiuũ ſerui, ſin minus non
                <lb/>
              eſt verum correlatiuum de
                <lb/>
              ſignatum.</s>
            </p>
            <p>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105764" xml:space="preserve">
                <lb/>
              At vero ea quæ.] </s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105771" xml:space="preserve">Pro-
                <lb/>
              ponit quartum attributum
                <lb/>
                <note position="right" xlink:label="note-0337-03" xlink:href="note-0337-03a" xml:space="preserve">Qu
                  <gap/>
                rtum a
                  <gap/>
                  <lb/>
                tributum.</note>
              nimirum relata eſſe ſimul
                <lb/>
              natura, in ea ſignificatione
                <lb/>
              qua id Philoſophus cap.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105784" xml:space="preserve"> 12
                <lb/>
              definit eſſe ſimul natura, in hunc modum.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105789" xml:space="preserve"> Simul natura ſunt ea, quæ exiſtendi conſequentia re-
                <lb/>
              ciprocantur, nec alterum, vt alterum exiſtat, cauſa eſt, hoc eſt, quæ ſimul exiſtunt, nec vnum exi-
                <lb/>
              ſtentiæ alterius cauſa eſt.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105796" xml:space="preserve"> Quo pacto ſe habent duplum, & dimidium, dominus, & ſeruus.</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105800" xml:space="preserve"> Defectu
                <lb/>
              prioris conditionis, non ſunt ſimul natura ſuperius, & inferius, nec enim neceſſe eſt, vt exiſten-
                <lb/>
              te animali exiſtat homo, vel ſublato homine, tollatur etiam animal;</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105807" xml:space="preserve"> defectu poſterioris non ſunt
                <lb/>
              ſimul natura Sol, & lux, quanuis enim ſimul exiſtant, Sol tamen eſt cauſa lucis.</s>
            </p>
            <p>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105827" xml:space="preserve">
                <lb/>
              Non tamen in vniuerſis.]</s>
              <s xml:id="echoid-s-d1e105834" xml:space="preserve">Docet propoſitum attributum non conuenire omnibus relatis ſup
                <gap/>
              à
                <lb/>
              </s>
            </p>
          </div>
        </div>
      </text>
    </echo>