1
materia ſit, quòd hæc ex ſeipſa carens omni ratione boni; boni tamen ſit capax, ac ſine ipſa multa alia bo
na non exiſtant, propter adiectam priuationem, vnde aſſecuta eſt appetitum ad nouas formas, & pro
penſionem, quibus adducta cum forma ad conſtitutionem compoſiti copuletur: ideò Plato ab Ariſt. caſti
gatus, quòd priuationem deſpexerit, ac ſi foret, κακοποιὸν, licèt enim ſit non ens; nihilominus in bonum
contendit. Ergo non malum ſimpliciter, nec vniuersè, ſed mala exiſtunt aliqua ex parte ſolùm, quia .ſ.
huic mala, non illi, & mala denique parti, non toti: nihil enim toti malum eſſe poteſt, cùm totum ex malo
ſingulorum adhuc conſeruetur: vt, ſi interit ignis, oritur terra, quod eſt bonum, aut etiam malum propter
aliud, atque illud quidem bonum, vt formæ eſſe diuiduam materię priuilegio; nam, quanuis ſit ad interitum
formæ; in alterius ortum nihilominus inſtituitur. Itaque malum per eſſentiam ſimpliciter non eſt, ſed
quod eſt ſummè malum, eſt quodammodo & materia, ſeu poteſtas, in qua priuatio reſidet; vnde titulum
mali accepit: attamen in ordine rerum, nil magis alienum eſt ab illo, vt cùm ab eo deflectatur; nil in
vniuerſo reperiri queat, in quo bonitas diuina minus eluceat. Proptereà non malè ij qui malum di
xerunt eſſe caſum & deuiationem περασσιροπὴν, aut περυπόστασιν extremam à ſummo bono. Hoc
aut cum entibus vniuersè, aut cum certo rerum genere comparatur. Si Deum reſpexeris, non neceſſarium:
etenim illud ſine cęteris eſſe potest, vnde ita ratio concludetur. Si malum eſt, bonum quoque eſſe oportet:
non contrà, ſi bonum ſit; malum quoque neceſſariò futurum. ſi verò malum referatur ad formas mate
riatas; in eo rurſus animaduertere licet ordinem, vel naturæ, vel originis, atque ordo originis eſt huiuſmodi, vt
ſine ipſo nulla forma exiſtat: ergo neceſſarium eſt ex hypotheſi malum; immò quia ſic eſt, etiam mul
ta bona ſunt in natura, prout .ſ. variis modis bonitas diuina materiæ communicatur, ſed ordine naturæ, cùm
talia bona poſsint eſſe, talis quoque ſit caſus oportet, quem philoſophi potiſsimè reſpicientes inſtituunt
materias ad formas. Quocirca malum nonnullius, ſed plurimi vſus in natura, & ordine rerum; quare
etiam nonnunquam expetitur, ſed propter aliud, quod ſit bonum, aut quae videatur bonum, aut fortè quòd minus
malum: nam minus malum ad maius obtinet inſtar boni: quanquam hęc fortaſſe nihil ad naturam.
Ideòque. optimè quidem ille qui bonorum malorumque. miſcellam quandam eſſe prædicauit.
materia ſit, quòd hæc ex ſeipſa carens omni ratione boni; boni tamen ſit capax, ac ſine ipſa multa alia bo
na non exiſtant, propter adiectam priuationem, vnde aſſecuta eſt appetitum ad nouas formas, & pro
penſionem, quibus adducta cum forma ad conſtitutionem compoſiti copuletur: ideò Plato ab Ariſt. caſti
gatus, quòd priuationem deſpexerit, ac ſi foret, κακοποιὸν, licèt enim ſit non ens; nihilominus in bonum
contendit. Ergo non malum ſimpliciter, nec vniuersè, ſed mala exiſtunt aliqua ex parte ſolùm, quia .ſ.
huic mala, non illi, & mala denique parti, non toti: nihil enim toti malum eſſe poteſt, cùm totum ex malo
ſingulorum adhuc conſeruetur: vt, ſi interit ignis, oritur terra, quod eſt bonum, aut etiam malum propter
aliud, atque illud quidem bonum, vt formæ eſſe diuiduam materię priuilegio; nam, quanuis ſit ad interitum
formæ; in alterius ortum nihilominus inſtituitur. Itaque malum per eſſentiam ſimpliciter non eſt, ſed
quod eſt ſummè malum, eſt quodammodo & materia, ſeu poteſtas, in qua priuatio reſidet; vnde titulum
mali accepit: attamen in ordine rerum, nil magis alienum eſt ab illo, vt cùm ab eo deflectatur; nil in
vniuerſo reperiri queat, in quo bonitas diuina minus eluceat. Proptereà non malè ij qui malum di
xerunt eſſe caſum & deuiationem περασσιροπὴν, aut περυπόστασιν extremam à ſummo bono. Hoc
aut cum entibus vniuersè, aut cum certo rerum genere comparatur. Si Deum reſpexeris, non neceſſarium:
etenim illud ſine cęteris eſſe potest, vnde ita ratio concludetur. Si malum eſt, bonum quoque eſſe oportet:
non contrà, ſi bonum ſit; malum quoque neceſſariò futurum. ſi verò malum referatur ad formas mate
riatas; in eo rurſus animaduertere licet ordinem, vel naturæ, vel originis, atque ordo originis eſt huiuſmodi, vt
ſine ipſo nulla forma exiſtat: ergo neceſſarium eſt ex hypotheſi malum; immò quia ſic eſt, etiam mul
ta bona ſunt in natura, prout .ſ. variis modis bonitas diuina materiæ communicatur, ſed ordine naturæ, cùm
talia bona poſsint eſſe, talis quoque ſit caſus oportet, quem philoſophi potiſsimè reſpicientes inſtituunt
materias ad formas. Quocirca malum nonnullius, ſed plurimi vſus in natura, & ordine rerum; quare
etiam nonnunquam expetitur, ſed propter aliud, quod ſit bonum, aut quae videatur bonum, aut fortè quòd minus
malum: nam minus malum ad maius obtinet inſtar boni: quanquam hęc fortaſſe nihil ad naturam.
Ideòque. optimè quidem ille qui bonorum malorumque. miſcellam quandam eſſe prædicauit.
F
G
H
A
B
Ἃμὴ γὰρ ἐστι τῷ πένητι, πλούσιοσ
Δίδωσιν, ἃ δ' οἱ πλουτοῦντες οὐ κεκτήμενα,
Τοῖσι πένησῖ χρώμενοι τιμώμεθα. i.
Δίδωσιν, ἃ δ' οἱ πλουτοῦντες οὐ κεκτήμενα,
Τοῖσι πένησῖ χρώμενοι τιμώμεθα. i.
Quæ enim pauper non habet, diues dat, quæ verò diuites non poſsidemus, pauperibus vtentes honoramur.
Quapropter aut bonum cum malo habendum eſt, aut illud cum hoc amittendum. tum his igitur eſt quid
dam mali, ſed bonum, quod eſt quæſitum meo, ſine iſto malo non haberemus: proptereà, quia plus
ſemper eſt in natura boni quae mali, non repudiamus malum quod in hæret in bono. Quæ cùm ſint, patet
etiam malum non arceri ab ordine eorum quæ ſunt: ſicut enim materia eſt terminus alter huius ordinis;
ſic & malum. Verùm quia monſtra à nobis in malis numerata fuerunt, itaque ex ordine naturæ prorſus
expulſa; quoniam mala ſimpliciter reputata; quippe nec per ſe bona ſint, neque ad aliud bonum inſtituta;
quoniam hæc noſtra cum illis conſiſtent, quę de monſtris anteà decreta ſunt? aut enim malum ſimpliciter erit
in natura, aut ſi nihil eſt huiuſmodi, & in natura ſunt monſtra; ea mala non erunt, quid de vitiis etiam dicemus?
quæ tamen frequentiſsima ſunt. An hîc aliud dicemus, dum quęrimus ordinem rerum ſimpliciter, atque
aliud, dum agimus de rebus naturalibus, ſunt ea planè mala in natura; ſed, vt ea quæ ſimpliciter ſint;
non mala: aliquid enim ſunt. Vel etiam melius, vt opinor, mala ſunt ex ordine naturæ, vel prorſus inor
dinata & temere cadentia: nos autem mala quæ ſunt ordinata in hac rerum ſerie collocamus; monſtra
verò & vitia ſunt mala quæ funditùs ordine carent: ideò non malè à nobis hæc mala ex ordine rerum
arcebuntur.
Quapropter aut bonum cum malo habendum eſt, aut illud cum hoc amittendum. tum his igitur eſt quid
dam mali, ſed bonum, quod eſt quæſitum meo, ſine iſto malo non haberemus: proptereà, quia plus
ſemper eſt in natura boni quae mali, non repudiamus malum quod in hæret in bono. Quæ cùm ſint, patet
etiam malum non arceri ab ordine eorum quæ ſunt: ſicut enim materia eſt terminus alter huius ordinis;
ſic & malum. Verùm quia monſtra à nobis in malis numerata fuerunt, itaque ex ordine naturæ prorſus
expulſa; quoniam mala ſimpliciter reputata; quippe nec per ſe bona ſint, neque ad aliud bonum inſtituta;
quoniam hæc noſtra cum illis conſiſtent, quę de monſtris anteà decreta ſunt? aut enim malum ſimpliciter erit
in natura, aut ſi nihil eſt huiuſmodi, & in natura ſunt monſtra; ea mala non erunt, quid de vitiis etiam dicemus?
quæ tamen frequentiſsima ſunt. An hîc aliud dicemus, dum quęrimus ordinem rerum ſimpliciter, atque
aliud, dum agimus de rebus naturalibus, ſunt ea planè mala in natura; ſed, vt ea quæ ſimpliciter ſint;
non mala: aliquid enim ſunt. Vel etiam melius, vt opinor, mala ſunt ex ordine naturæ, vel prorſus inor
dinata & temere cadentia: nos autem mala quæ ſunt ordinata in hac rerum ſerie collocamus; monſtra
verò & vitia ſunt mala quæ funditùs ordine carent: ideò non malè à nobis hæc mala ex ordine rerum
arcebuntur.
C
Vniuerſalium & primarum cauſſarum munera explicantur. Cap. LII.
QVAE hactenus expoſita ſunt, nos ad ſupremas omnium rerum cauſſas euexerunt, & maximè con
munes, quæ ſunt Deus & cœlum: nunc quae ſunt primæ rerum cauſſæ, maximeque. communes, ac re
motæ, & agendo rerum aliarum interuentum flagitant; ſiquidem omnis actio naturalis contactu fiat; his quę
nunc agimus, valde aptum erit, ſi doceamus, quæ'nam ſint munera cauſſarum communium, & quemad
modum reliquis vtantur: eoque. præſertim, quòd multum valere poterunt ad pellendas è Peripateticorum
ſcholis opiniones quaſdam peregrinas, quæ cum de vi cauſſarum communium ſeorſum, tum de virtute for
marum defendi quandoque conſuerunt. Vt verò queant omnia ritè confici, primùm explicare oportet, cùm
cauſſa communis illa ſit quæ pertinet per plures effectus, quemadmodum affecta ſit ad ſingulos, & in cu
iuſque. productionem concurrat: deinde an, ſicut eſt cauſſa communis, generatim'ne reſpiciat ſingulos, hoc
eſt, conſeruata ſua communitate, an potius aliquam præfinitionem præſeferat, & eſto, quae præfinita ſit, vn
de'nam accipiatur hæc præfinitio. Cùm item cauſſa communis in aliquo ordine prima ſit, vel ordine
tantùm, vel origine & natura; quæ'nam principatus ratio cuique debeatur, quid ſeorſum quæque tribuat
poſterioribus, quam vim. Etiam cùm poſteriora ſint vel effectus, vel media; quid commodet cum ef
fectibus, tum item mediis, & quid quæque media præſtent, habent'ne vim quandam, an, vt ab alio mota
moueant, nihil ex ſe ipſis effectui conferentia. Porrò cauſſarum concurſus multiplex eſſe videtur: aut
enim commodat aliquid vel officij, vt miniſter architecto, dum ſeruit, vel imperando, & dirigendo, vt
miniſtro architectus, vel partis, vt elementum mixto, vel actus, vt forma compoſito, vel ſubſtantiæ ſicut
materia. Prætereà vel plura ius habent in totum effectum, licèt non æqualiter, atque id vel ſubordinatè,
munes, quæ ſunt Deus & cœlum: nunc quae ſunt primæ rerum cauſſæ, maximeque. communes, ac re
motæ, & agendo rerum aliarum interuentum flagitant; ſiquidem omnis actio naturalis contactu fiat; his quę
nunc agimus, valde aptum erit, ſi doceamus, quæ'nam ſint munera cauſſarum communium, & quemad
modum reliquis vtantur: eoque. præſertim, quòd multum valere poterunt ad pellendas è Peripateticorum
ſcholis opiniones quaſdam peregrinas, quæ cum de vi cauſſarum communium ſeorſum, tum de virtute for
marum defendi quandoque conſuerunt. Vt verò queant omnia ritè confici, primùm explicare oportet, cùm
cauſſa communis illa ſit quæ pertinet per plures effectus, quemadmodum affecta ſit ad ſingulos, & in cu
iuſque. productionem concurrat: deinde an, ſicut eſt cauſſa communis, generatim'ne reſpiciat ſingulos, hoc
eſt, conſeruata ſua communitate, an potius aliquam præfinitionem præſeferat, & eſto, quae præfinita ſit, vn
de'nam accipiatur hæc præfinitio. Cùm item cauſſa communis in aliquo ordine prima ſit, vel ordine
tantùm, vel origine & natura; quæ'nam principatus ratio cuique debeatur, quid ſeorſum quæque tribuat
poſterioribus, quam vim. Etiam cùm poſteriora ſint vel effectus, vel media; quid commodet cum ef
fectibus, tum item mediis, & quid quæque media præſtent, habent'ne vim quandam, an, vt ab alio mota
moueant, nihil ex ſe ipſis effectui conferentia. Porrò cauſſarum concurſus multiplex eſſe videtur: aut
enim commodat aliquid vel officij, vt miniſter architecto, dum ſeruit, vel imperando, & dirigendo, vt
miniſtro architectus, vel partis, vt elementum mixto, vel actus, vt forma compoſito, vel ſubſtantiæ ſicut
materia. Prætereà vel plura ius habent in totum effectum, licèt non æqualiter, atque id vel ſubordinatè,