1docuerit Ariſt. a vt enim hominum membra nulla contentione mente ipſa, ac voluntate mouentur, ſic
Dei numine omnia finguntur, mouentur, atque mutantur: quem locum, quae alibi aptius attigimus, in prę
ſentia reticemus. Ita non ipſe Deus vbique per eſſentiam, ſicuti nec animus in omnibus partib. corpo
ris, ſed in vna prima cui ſint adnexę alię partes, virtutis ſuæ præſentia ſingula regit, & moderatur; nam
cùm ſit appetitus obiectum quæ facultas excepto Deo per omnia pertinet; etiam ſe omnib. opponit
expetendum. Hæc à Phyſico certiſsima ratione, vt ipſe opinatur, nempe motus via monſtrata. Ve
rùm tametſi huius excelſæ auguſtiſsimęque. virtutis eſſentia nec frontis oculis aſpiciatur; mentemúe ru
dem tentet; non idcirco quiſquam negare audeat, niſi mente captus, & excors; at quod inanima confi
tentur obedientia, nos quibus eſt ratio data, cuius beneficio diuini ſumus, Deum eſſe inficiabimur, vn
de ad nos diuinitas illa permanarit? non'ne tam pulchra rerum varietas, tamque admirabilis conſtantia
nos admonebit hæc temerè non agi, ſed ab optimo gubernatore ſuſtineri? Ita igitur ex tam admiran
dis beneficiis in omne rerum genus collatis (eſt enim commune philoſophorum omnium, nonmodò eo
rum, qui Deum nihil ipſum habere negotij dicunt, ſed eorum etiam, qui Deum ſemper agere aliquid
& moliri volunt, nunquam nec iraſci, neque nocere) optimè intelligit quiſque eſſe præſtò virtutem quan
dam pręſtantiſsimam, per omnia pertinentem quæ regat naturam iuſtiſsimis, & cuique conuenientiſsi
mis legib. ab illa eſſentia diffuſam, quæ ſe receperit in eas regiones.
Dei numine omnia finguntur, mouentur, atque mutantur: quem locum, quae alibi aptius attigimus, in prę
ſentia reticemus. Ita non ipſe Deus vbique per eſſentiam, ſicuti nec animus in omnibus partib. corpo
ris, ſed in vna prima cui ſint adnexę alię partes, virtutis ſuæ præſentia ſingula regit, & moderatur; nam
cùm ſit appetitus obiectum quæ facultas excepto Deo per omnia pertinet; etiam ſe omnib. opponit
expetendum. Hæc à Phyſico certiſsima ratione, vt ipſe opinatur, nempe motus via monſtrata. Ve
rùm tametſi huius excelſæ auguſtiſsimęque. virtutis eſſentia nec frontis oculis aſpiciatur; mentemúe ru
dem tentet; non idcirco quiſquam negare audeat, niſi mente captus, & excors; at quod inanima confi
tentur obedientia, nos quibus eſt ratio data, cuius beneficio diuini ſumus, Deum eſſe inficiabimur, vn
de ad nos diuinitas illa permanarit? non'ne tam pulchra rerum varietas, tamque admirabilis conſtantia
nos admonebit hæc temerè non agi, ſed ab optimo gubernatore ſuſtineri? Ita igitur ex tam admiran
dis beneficiis in omne rerum genus collatis (eſt enim commune philoſophorum omnium, nonmodò eo
rum, qui Deum nihil ipſum habere negotij dicunt, ſed eorum etiam, qui Deum ſemper agere aliquid
& moliri volunt, nunquam nec iraſci, neque nocere) optimè intelligit quiſque eſſe præſtò virtutem quan
dam pręſtantiſsimam, per omnia pertinentem quæ regat naturam iuſtiſsimis, & cuique conuenientiſsi
mis legib. ab illa eſſentia diffuſam, quæ ſe receperit in eas regiones.
E
a Timęo
F
G
H
b Plut.
a Lib. de
mot. anim.
mot. an.
c. 7.
mot. anim.
mot. an.
c. 7.
A
B
Quas neque concutiunt venti, neque nubila nimbis
Aſpergunt, neque nix acri concreta pruina
Cana cadens violat; ſemperque. innubilus æther.
& vbi extra omnem aleam perturbationis tranquilliſsima ſecuritate honeſtiſsimo otio, hoc eſt, nobiliſ
ſima æternaque. cura ſummæ pulchritudinis, & honeſtatis aſpectu, ſummique. veri, ideſt, ſuiipſius contem
platione fruatur. Quamobrem vos etiam Principes O. cùm habere in homines imperium ſit quid di
uinum; poſtquam ſedatis animi affectib. per magnanimitatem, & iuſtitiam alios, & vos ipſos vincere didi
ciſtis, hominum fama beneficiorum memor in Sereniſsimorum concilio collocauit: altius enim ſe extu
lit animus veſter, quàm vt aliqua triſtitiæ caligine tegatur, aut ventis inuidiæ conturbetur, aut ira, gra
tiaúe teneatur; aut ab vlla tempeſtate libidinum compellatur ad aliquid ſuſcipiendum, quod beatitu
dinem veſtram commaculare valeat. Vos ipſi nutu populos regitis, vt ſi quis à vob. aliquam operam
in officio veſtro flagitaret, illi ſimilis foret, qui gubernatorem in nauigando nil agere diceret, cùm alij
malos erigant, alij rudentes explicent, hi vela faciant, illi anchoras præcidant, ille gubernaculum manu
tenens ſedeat otioſus in puppi: nanque etſi non facit ea quæ nautæ; at verò multo maiora, & meliora
facit: neque enim virib. aut curſu, corporiſúe celeritate res magnæ geruntur, ſed conſilio, & auctoritate.
Hæc ignorantia plebem, vt ipſa putabat, induſtriam à patrib. ocioſis ſegregauit, & in Auentinum per
duxit, eam ſuſtulit Agrippa Menenius vir ſapientiſsimus priſco illo quidem & horrido dicendi modo
ſed conſilij pleno illuſtriſsima imagine membrorum qua conſpirarunt in ventrem. Sic igitur om
nia ſumma ſapientia, ſumma conſtantia ſummaque. tranquillitate gubernantur à Deo. Verùm vt aliqua
ex parte Platoni gratificemur; addemus etiam Deum ſe habere in vniuerſo, velut in ciuitate legem, quæ
cùm maneat affixa parieti, nec ſe loco moueat, in animis tamen ciuium qui illi ſubiecti ſunt, impreſſa,
ſingulos ex ordine mouent, atque ita cum omnib. ſemper vna, & eadem voce loquens cuncta diſponit,
quæ ad ſalutem Reip. pertinere valeant: nam vallum milites imperio legis aſcendunt; in curiam ſe con
ferunt Senatores; ad tribunalia properant iudices, atque ita ſe ſe ſinguli tuentur ab incommodis, & in op
timo ſtatu, ciuitas vniuerſa conſeruatur. Ita Deus ipſa lex eſt non ſcripta, nec nata, ſed ipſamet diui
na mens, æterna, & prorſus immobilis ſapientia, quæ vndique omnia exæquat, nil omittens ſolutum, nec
linquens vllum propriæ ſtationis opus, quin ipſi caueat; nullam emendationem tolerans, varietatemúe
accipiens, multò rectior & ſtabilior, quàm vt odiis, & ſimultatib. auaritiaúe hominum figi, refigique. poſ
ſit, vel à barbaro, & impotente victore peruerti: hoc iure nil maius, ſanctiuſque. cogitari poteſt: hoc ne
que gratia inflectitur, neque, potentia perfringitur, nec adulteratur pecunia. Huius igitur ſanctiſsimi
numinis auſpiciis regitur, atque gubernatur quicquid in mundo continetur: quare omnes omnium con
menſus intra ſe habet, & pro ratione ſingulorum ſingulis aptiſsimè vtens conſultor eſt, & prouidus
vtilitatum, oportunitatumque. omnium. is in diem ſuppeditat quid agendum, quapropter etiam ab om
nibus nationib. & gentib. ornatur nominib. & epithetis quæ quidem incomprehenſibili excellentia,
demumque. anguſtiſsima ſunt plena maieſtate: nanque ab illis Ζεῦς, vt vitæ muneris ſanè præſtantiſsimi
dator, idem quoque iuuans pater O. M. & à nob. Deus non immutata voce θεοῦ ſumpta à Græcis, ex of
ficio contemplandi, ſed etymo ductó à dando magnificentius appellatus eſt, quaſi omnium bonorum
(malum enim nihil eſt) ſine vlla exceptione dator. Hæc nob. Peripatetica muſa dictabat. Sed nos, poſt
quam huc humanitus ſpeculando ſumus elati, cum piis viris, & ſibiipſi clariſsimis vnum te, & ſolum
præpotentem Deorum Deum O. M. auſpicem, auctorem, conſeruatorem, initium, & finem ſupplices
inuocemus, & omnis architectum ſapientiæ celebrantes optemus, vt mens noſtra, quæ in ſordes im
merſa corporeas, nil niſi lubricum, & fallax attingit, ab æterno tuæ diuinitatis ſplendore colluſtrata
per hos corporum gradus ad te peruenire valeat, omnique. ignorantiæ diſpulſa caligine, tui ſolius in
admiratione conquieſcat.
ſima æternaque. cura ſummæ pulchritudinis, & honeſtatis aſpectu, ſummique. veri, ideſt, ſuiipſius contem
platione fruatur. Quamobrem vos etiam Principes O. cùm habere in homines imperium ſit quid di
uinum; poſtquam ſedatis animi affectib. per magnanimitatem, & iuſtitiam alios, & vos ipſos vincere didi
ciſtis, hominum fama beneficiorum memor in Sereniſsimorum concilio collocauit: altius enim ſe extu
lit animus veſter, quàm vt aliqua triſtitiæ caligine tegatur, aut ventis inuidiæ conturbetur, aut ira, gra
tiaúe teneatur; aut ab vlla tempeſtate libidinum compellatur ad aliquid ſuſcipiendum, quod beatitu
dinem veſtram commaculare valeat. Vos ipſi nutu populos regitis, vt ſi quis à vob. aliquam operam
in officio veſtro flagitaret, illi ſimilis foret, qui gubernatorem in nauigando nil agere diceret, cùm alij
malos erigant, alij rudentes explicent, hi vela faciant, illi anchoras præcidant, ille gubernaculum manu
tenens ſedeat otioſus in puppi: nanque etſi non facit ea quæ nautæ; at verò multo maiora, & meliora
facit: neque enim virib. aut curſu, corporiſúe celeritate res magnæ geruntur, ſed conſilio, & auctoritate.
Hæc ignorantia plebem, vt ipſa putabat, induſtriam à patrib. ocioſis ſegregauit, & in Auentinum per
duxit, eam ſuſtulit Agrippa Menenius vir ſapientiſsimus priſco illo quidem & horrido dicendi modo
ſed conſilij pleno illuſtriſsima imagine membrorum qua conſpirarunt in ventrem. Sic igitur om
nia ſumma ſapientia, ſumma conſtantia ſummaque. tranquillitate gubernantur à Deo. Verùm vt aliqua
ex parte Platoni gratificemur; addemus etiam Deum ſe habere in vniuerſo, velut in ciuitate legem, quæ
cùm maneat affixa parieti, nec ſe loco moueat, in animis tamen ciuium qui illi ſubiecti ſunt, impreſſa,
ſingulos ex ordine mouent, atque ita cum omnib. ſemper vna, & eadem voce loquens cuncta diſponit,
quæ ad ſalutem Reip. pertinere valeant: nam vallum milites imperio legis aſcendunt; in curiam ſe con
ferunt Senatores; ad tribunalia properant iudices, atque ita ſe ſe ſinguli tuentur ab incommodis, & in op
timo ſtatu, ciuitas vniuerſa conſeruatur. Ita Deus ipſa lex eſt non ſcripta, nec nata, ſed ipſamet diui
na mens, æterna, & prorſus immobilis ſapientia, quæ vndique omnia exæquat, nil omittens ſolutum, nec
linquens vllum propriæ ſtationis opus, quin ipſi caueat; nullam emendationem tolerans, varietatemúe
accipiens, multò rectior & ſtabilior, quàm vt odiis, & ſimultatib. auaritiaúe hominum figi, refigique. poſ
ſit, vel à barbaro, & impotente victore peruerti: hoc iure nil maius, ſanctiuſque. cogitari poteſt: hoc ne
que gratia inflectitur, neque, potentia perfringitur, nec adulteratur pecunia. Huius igitur ſanctiſsimi
numinis auſpiciis regitur, atque gubernatur quicquid in mundo continetur: quare omnes omnium con
menſus intra ſe habet, & pro ratione ſingulorum ſingulis aptiſsimè vtens conſultor eſt, & prouidus
vtilitatum, oportunitatumque. omnium. is in diem ſuppeditat quid agendum, quapropter etiam ab om
nibus nationib. & gentib. ornatur nominib. & epithetis quæ quidem incomprehenſibili excellentia,
demumque. anguſtiſsima ſunt plena maieſtate: nanque ab illis Ζεῦς, vt vitæ muneris ſanè præſtantiſsimi
dator, idem quoque iuuans pater O. M. & à nob. Deus non immutata voce θεοῦ ſumpta à Græcis, ex of
ficio contemplandi, ſed etymo ductó à dando magnificentius appellatus eſt, quaſi omnium bonorum
(malum enim nihil eſt) ſine vlla exceptione dator. Hæc nob. Peripatetica muſa dictabat. Sed nos, poſt
quam huc humanitus ſpeculando ſumus elati, cum piis viris, & ſibiipſi clariſsimis vnum te, & ſolum
præpotentem Deorum Deum O. M. auſpicem, auctorem, conſeruatorem, initium, & finem ſupplices
inuocemus, & omnis architectum ſapientiæ celebrantes optemus, vt mens noſtra, quæ in ſordes im
merſa corporeas, nil niſi lubricum, & fallax attingit, ab æterno tuæ diuinitatis ſplendore colluſtrata
per hos corporum gradus ad te peruenire valeat, omnique. ignorantiæ diſpulſa caligine, tui ſolius in
admiratione conquieſcat.
C
D
FINIS LIBRI DECIMI ET VLTIMI.