1ardua tractare dignum regio faſtigio non habebatur. quantò minus igitur æquum eſſe videbatur nu
men ſupremum rebus mortalib. operam dare, ſtudiumque ſuum & curam in viliſsima quæque conferre?
in cuius ſplendore mentes omnes hebeſcant, & hallucinentur, honeſtatè potius admirentur, quàm vel
appetendo conſequantur, & plus ſit ſemper, quàm audeamus optare: illius pulchritudinis, & æternita
tis idola expreſſuræ linguæ obmuteſcant, ne dum vires eloquantur; vnde & omnis vita, eſt autem αεικι
νησία, fluxerit, omnisque. perfectio ad mortalium genus permanarit. Dignius igitur illius admirabili
amplitudine Peripatetici reputarunt, ſi è ſummo cœli vertice vim ſuam ad extremas vſque orbis vniuer
ſi oras effundat, & initia motus mobili primo primùm à dextris ſuppeditans, mox cæteris orbib. à ſini
ſtris tot varietates, atque illas quidem perpetuò præſtet in regione elementorum, longè ſecuriſsimus.
Sed hoc opus, hic labor eſt ediſſerere, quemadmodum facultatem illam ſuam pręſtantiſsimam, & ad
mirandam per vniuerſum Deus O. M. ad centrum vſque diffundat, vt nulla eius vel abiectiſsima ſit pars,
quæ Dei præſentia deſerta iaceat, nulla quæ gubernationem & imperium fugiat. & ipſi non tanquam
miniſtra ad nutum ſeruiat, & obtemperet. Legimus in iis quæ operantur per eſſentiam, operationem
nullum afferre laborem. Id docuit & rectè Proclus, a itaque vbi ſit opus cum materia commune, vt
in caducis (cœli enim vt ſubſtantiæ per ſe, non vt materia conſtantis opus eſt conuerſio) operationes affer
re laſsitudinem non id ſat eſt: nihilò plus certiores ſumus, quàm antea, cùm hoc didicimus. Itaque nos
eò redire oportet, vbi de vi finis copiosè diſceptauimus & ex iis quæ tum decreta fuerunt, euoluenda
dubitatio. Nouimus verò talem finis eſſe facultatem, vt omnia præfiniat, quæ ad ipſum diriguntur,
hoc eſt, ea quæ ad illius adeptionem conferunt, aut neceſſariò requiruntur, & vniuerſis quaſi perpetuam
legem imponat, cui pareant cuncta ſuaptè natura: nam cùm oſtentet bonitatem contendentib. ea ve
rò per ſeipſam ſit expetenda, libenter ab ea ſeduci patiuntur, ac ſuoptè impulſu appetentia ſectantur.
Quod igitur appetunt, appetunt verò, quia bonum experiuntur, illud aut illud faciunt, vt eo bono po
tiantur. Ex quo etiam dici conſueuit, hæc ita geri, quia ſic bene ſit, quod certè nil aliud ſignificat, qua
quae ita comparetur illud bonum quod expetunt. Ergo cùm Deus ſit finis omnium primus, is etiam ma
ximè omnium bonus eſt, & expetendus ab omnib. corporeis, incorporeis, animatis, & inanimis: ab in
corporeis quidem, quæ ſunt mentes, quia ſummus actus, ſummeque. intelligendus, proinde cùm ſint po
teſtate intelligendum; per id quoque quod maximè tale eſt; actum ſuum, & perfectionem conſequun
tur: ab animatis, vt optimè diſtinguentia, quæ proſint, quæúe noceant, hæc declinando, contraria fu
giendo ſeipſa tueantur, & Veneris ſtimulis incitata propagent, ſic immortalitati conſulentia Deo, quan
tum licet, ſimilia fiant: ab inanimis, vt appetitu naturali commota, per officia diuinum participent: ab
eſſentiis & formis, vt ſint; ab indiuiduis, vt per illorum ſucceſsionem & propagationem formæ red
dantur immortales. itaque pro ſua natura quæque res agens Deo ſimilis efficitur, qui ſemper eſt, erat ſem
per, & ſemper erit per ſæcula, ſemperque. actu, & in officio, ſeipſum contemplans, & vniuerſis ſpectan
dum, præbens & expetendum, eodemque. modo ſemper, vt ſit, quod natura nunquam non intueatur,
neque tempore vllo propter inconſtantiam deſeratur à bono. Atque id eſt propriè gubernare, dirigere .ſ.
quancunque rem propter ſuum opus ad ſuum cuiuſque bonum, non vt inde quicquam ſibi accedat: nul
lius enim egens eſt, ſed vt quod per ſe bonum eſt, bonum fiat iis quæ ſub eius imperio ſunt: nanque ipſa po
ſteaquàm experta ſunt bonum, pro ſuæ naturæ propenſione ſic aguntur, vt conuenientem ſibi perfe
ctionem conſequantur: nec aliter planè, àc cùm ad ſcopum peruenire volumus, oculos enim telumque. ten
dimus, & manum tollimus, atque deprimimus, prout nos admonet ſcopus, qui ſi moueri ponatur, vt aui
cula, ſępe etiam ſe reget ſagittarius ad tempus, & per varias inflexiones ſe accommodabit ad certam po
ſituram, vt eò collimans aſſequatur propoſitum. Ita igitur vniuerſi partes aguntur, & hoc modo ſe
tuentur, & vnà quoque totum quod in ipſis conſiſtit, fouent atque cuſtodiunt. vna ſingulorum, atque vni
uerſorum eſt ſolus. ſic in exercitu, poſtquam tuba ſignum dare iuſsit imperator, & ad arma conclama
tum eſt, ad arma, non induit hunc, & illum clypeo, vel lorica, nec equo imponit, aut alteri aquilam prę
bet, vel copias inſtruit: ſed aquiliter aquilam ſponte vellit, eques equum conſcendit, parat pedes tor
mentum, arripit pilum: neque ita faciunt ſinguli, quae iis egeat imperator, & vt cuſtodiatur ab illis: nam ci
uitas imperatorem creauit, non vt ab exercitu ſeruaretur, ſed vt ipſi præſideret. Quamobrem Pelopi
das cùm exiret ad pugnam, rogaretque. vxor, vt ſe cuſtodiret, alios reſpondit hoc eſſe monendos, ducem
verò, & imperatorem, vt ciues conſeruet. Ferunt etiam b Paullum Aemilium petiiſſe ſecundum con
ſulatum, & tuliſſe repulſam. Sed cum imperatorum mollitie, fortè & imperitia bellum contra Per
ſeum, & Macedonas in longum duceretur, ideoque. Romani Coſ. Paullum deſignaſſent, ſe illis gratiam
habere nullam dixit. ſe enim non quae egeret imperio, ſed quae ipſi imperatore, fuiſſe delectum. Non poſſum
me continere, quin vocem illam magnificam, vel etiam maximo rege dignam Hippolyti Medicis hoc
loco commemorem. Nam cùm magnam manum hominum illuſtrium ſua liberalitate ſuſtineret, &
à Clemente VII. quem iam ætas ad rem paullò attentiorem fecerat, accuſaretur, quae multos inutiliter ale
ret: vt erat ille magni animi, & planè regij vir, reſpondit etiam ſi illis ipſe non egeo, at illi contrà me
egent. Docet etiam Varro, vir, vt Romanus, longè eruditiſsimus, Imperatorem non dici facere, aut age
re, ſed rem gerere, ideſt, ſuſtinere, quaſi pendentes ex ſe fulciat, corruere non patiatur, labentes exci
piat, conſulat, retineat in officio. Sic igitur ſuæ ſalutis ergò vnuſquiſque ſuo munere fungitur, & cùm
è ſingulis confletur exercitus, ſubinde ex eorum ſalute ſalus vniuerſi pendet. Eodem modo quoque
exiſtimandum eſt fieri in natura: niſi quòd id quod animalia cognoſcendo pręſtant, & appetitu ani
mali concitata, reliqua ſolo naturæ impulſu efficiunt, nec ſecus atque in animalium motibus euenire
men ſupremum rebus mortalib. operam dare, ſtudiumque ſuum & curam in viliſsima quæque conferre?
in cuius ſplendore mentes omnes hebeſcant, & hallucinentur, honeſtatè potius admirentur, quàm vel
appetendo conſequantur, & plus ſit ſemper, quàm audeamus optare: illius pulchritudinis, & æternita
tis idola expreſſuræ linguæ obmuteſcant, ne dum vires eloquantur; vnde & omnis vita, eſt autem αεικι
νησία, fluxerit, omnisque. perfectio ad mortalium genus permanarit. Dignius igitur illius admirabili
amplitudine Peripatetici reputarunt, ſi è ſummo cœli vertice vim ſuam ad extremas vſque orbis vniuer
ſi oras effundat, & initia motus mobili primo primùm à dextris ſuppeditans, mox cæteris orbib. à ſini
ſtris tot varietates, atque illas quidem perpetuò præſtet in regione elementorum, longè ſecuriſsimus.
Sed hoc opus, hic labor eſt ediſſerere, quemadmodum facultatem illam ſuam pręſtantiſsimam, & ad
mirandam per vniuerſum Deus O. M. ad centrum vſque diffundat, vt nulla eius vel abiectiſsima ſit pars,
quæ Dei præſentia deſerta iaceat, nulla quæ gubernationem & imperium fugiat. & ipſi non tanquam
miniſtra ad nutum ſeruiat, & obtemperet. Legimus in iis quæ operantur per eſſentiam, operationem
nullum afferre laborem. Id docuit & rectè Proclus, a itaque vbi ſit opus cum materia commune, vt
in caducis (cœli enim vt ſubſtantiæ per ſe, non vt materia conſtantis opus eſt conuerſio) operationes affer
re laſsitudinem non id ſat eſt: nihilò plus certiores ſumus, quàm antea, cùm hoc didicimus. Itaque nos
eò redire oportet, vbi de vi finis copiosè diſceptauimus & ex iis quæ tum decreta fuerunt, euoluenda
dubitatio. Nouimus verò talem finis eſſe facultatem, vt omnia præfiniat, quæ ad ipſum diriguntur,
hoc eſt, ea quæ ad illius adeptionem conferunt, aut neceſſariò requiruntur, & vniuerſis quaſi perpetuam
legem imponat, cui pareant cuncta ſuaptè natura: nam cùm oſtentet bonitatem contendentib. ea ve
rò per ſeipſam ſit expetenda, libenter ab ea ſeduci patiuntur, ac ſuoptè impulſu appetentia ſectantur.
Quod igitur appetunt, appetunt verò, quia bonum experiuntur, illud aut illud faciunt, vt eo bono po
tiantur. Ex quo etiam dici conſueuit, hæc ita geri, quia ſic bene ſit, quod certè nil aliud ſignificat, qua
quae ita comparetur illud bonum quod expetunt. Ergo cùm Deus ſit finis omnium primus, is etiam ma
ximè omnium bonus eſt, & expetendus ab omnib. corporeis, incorporeis, animatis, & inanimis: ab in
corporeis quidem, quæ ſunt mentes, quia ſummus actus, ſummeque. intelligendus, proinde cùm ſint po
teſtate intelligendum; per id quoque quod maximè tale eſt; actum ſuum, & perfectionem conſequun
tur: ab animatis, vt optimè diſtinguentia, quæ proſint, quæúe noceant, hæc declinando, contraria fu
giendo ſeipſa tueantur, & Veneris ſtimulis incitata propagent, ſic immortalitati conſulentia Deo, quan
tum licet, ſimilia fiant: ab inanimis, vt appetitu naturali commota, per officia diuinum participent: ab
eſſentiis & formis, vt ſint; ab indiuiduis, vt per illorum ſucceſsionem & propagationem formæ red
dantur immortales. itaque pro ſua natura quæque res agens Deo ſimilis efficitur, qui ſemper eſt, erat ſem
per, & ſemper erit per ſæcula, ſemperque. actu, & in officio, ſeipſum contemplans, & vniuerſis ſpectan
dum, præbens & expetendum, eodemque. modo ſemper, vt ſit, quod natura nunquam non intueatur,
neque tempore vllo propter inconſtantiam deſeratur à bono. Atque id eſt propriè gubernare, dirigere .ſ.
quancunque rem propter ſuum opus ad ſuum cuiuſque bonum, non vt inde quicquam ſibi accedat: nul
lius enim egens eſt, ſed vt quod per ſe bonum eſt, bonum fiat iis quæ ſub eius imperio ſunt: nanque ipſa po
ſteaquàm experta ſunt bonum, pro ſuæ naturæ propenſione ſic aguntur, vt conuenientem ſibi perfe
ctionem conſequantur: nec aliter planè, àc cùm ad ſcopum peruenire volumus, oculos enim telumque. ten
dimus, & manum tollimus, atque deprimimus, prout nos admonet ſcopus, qui ſi moueri ponatur, vt aui
cula, ſępe etiam ſe reget ſagittarius ad tempus, & per varias inflexiones ſe accommodabit ad certam po
ſituram, vt eò collimans aſſequatur propoſitum. Ita igitur vniuerſi partes aguntur, & hoc modo ſe
tuentur, & vnà quoque totum quod in ipſis conſiſtit, fouent atque cuſtodiunt. vna ſingulorum, atque vni
uerſorum eſt ſolus. ſic in exercitu, poſtquam tuba ſignum dare iuſsit imperator, & ad arma conclama
tum eſt, ad arma, non induit hunc, & illum clypeo, vel lorica, nec equo imponit, aut alteri aquilam prę
bet, vel copias inſtruit: ſed aquiliter aquilam ſponte vellit, eques equum conſcendit, parat pedes tor
mentum, arripit pilum: neque ita faciunt ſinguli, quae iis egeat imperator, & vt cuſtodiatur ab illis: nam ci
uitas imperatorem creauit, non vt ab exercitu ſeruaretur, ſed vt ipſi præſideret. Quamobrem Pelopi
das cùm exiret ad pugnam, rogaretque. vxor, vt ſe cuſtodiret, alios reſpondit hoc eſſe monendos, ducem
verò, & imperatorem, vt ciues conſeruet. Ferunt etiam b Paullum Aemilium petiiſſe ſecundum con
ſulatum, & tuliſſe repulſam. Sed cum imperatorum mollitie, fortè & imperitia bellum contra Per
ſeum, & Macedonas in longum duceretur, ideoque. Romani Coſ. Paullum deſignaſſent, ſe illis gratiam
habere nullam dixit. ſe enim non quae egeret imperio, ſed quae ipſi imperatore, fuiſſe delectum. Non poſſum
me continere, quin vocem illam magnificam, vel etiam maximo rege dignam Hippolyti Medicis hoc
loco commemorem. Nam cùm magnam manum hominum illuſtrium ſua liberalitate ſuſtineret, &
à Clemente VII. quem iam ætas ad rem paullò attentiorem fecerat, accuſaretur, quae multos inutiliter ale
ret: vt erat ille magni animi, & planè regij vir, reſpondit etiam ſi illis ipſe non egeo, at illi contrà me
egent. Docet etiam Varro, vir, vt Romanus, longè eruditiſsimus, Imperatorem non dici facere, aut age
re, ſed rem gerere, ideſt, ſuſtinere, quaſi pendentes ex ſe fulciat, corruere non patiatur, labentes exci
piat, conſulat, retineat in officio. Sic igitur ſuæ ſalutis ergò vnuſquiſque ſuo munere fungitur, & cùm
è ſingulis confletur exercitus, ſubinde ex eorum ſalute ſalus vniuerſi pendet. Eodem modo quoque
exiſtimandum eſt fieri in natura: niſi quòd id quod animalia cognoſcendo pręſtant, & appetitu ani
mali concitata, reliqua ſolo naturæ impulſu efficiunt, nec ſecus atque in animalium motibus euenire
zoom in
zoom out
zoom area
full page
page width
set mark
remove mark
get reference
digilib