Buonamici, Francesco, De motu libri X

List of thumbnails

< >
1021
1021
1022
1022
1023
1023
1024
1024
1025
1025
1026
1026
1027
1027
1028
1028
1029
1029
1030
1030
< >
page |< < of 1055 > >|
    <archimedes>
      <text>
        <body>
          <chap>
            <p type="main">
              <s>
                <pb pagenum="1010"/>
              ardua tractare dignum regio faſtigio non habebatur. </s>
              <s>quantò minus igitur æquum eſſe videbatur nu­
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg5747"/>
                <lb/>
              men ſupremum rebus mortalib. operam dare,
                <expan abbr="ſtudiumq.">ſtudiumque</expan>
              ſuum & curam in viliſsima
                <expan abbr="quæq.">quæque</expan>
              conferre?
                <lb/>
              </s>
              <s>in cuius ſplendore mentes omnes hebeſcant, & hallucinentur, honeſtatè potius admirentur, quàm vel
                <lb/>
              appetendo conſequantur, & plus ſit ſemper, quàm audeamus optare: illius pulchritudinis, & æternita­
                <lb/>
              tis idola expreſſuræ linguæ obmuteſcant, ne dum vires
                <expan abbr="eloquãtur">eloquantur</expan>
              ; vnde & omnis vita, eſt autem
                <foreign lang="grc">αεικι­
                  <lb/>
                νησία</foreign>
              , fluxerit,
                <expan abbr="omnisq́">omnisque</expan>
              . </s>
              <s>perfectio ad mortalium genus permanarit. </s>
              <s>Dignius igitur illius admirabili
                <lb/>
              amplitudine Peripatetici reputarunt, ſi è ſummo cœli vertice vim ſuam ad extremas
                <expan abbr="vſq.">vſque</expan>
              orbis vniuer­
                <lb/>
              ſi oras effundat, & initia motus mobili primo primùm à dextris ſuppeditans, mox cæteris orbib. à ſini­
                <lb/>
              ſtris tot varietates,
                <expan abbr="atq.">atque</expan>
              illas quidem perpetuò præſtet in regione elementorum, longè ſecuriſsimus.
                <lb/>
              </s>
              <s>Sed hoc opus, hic labor eſt ediſſerere, quemadmodum facultatem illam ſuam pręſtantiſsimam, & ad­
                <lb/>
              mirandam per vniuerſum Deus O. M. ad centrum
                <expan abbr="vſq.">vſque</expan>
              diffundat, vt nulla eius vel abiectiſsima ſit pars,
                <lb/>
              quæ Dei præſentia deſerta iaceat, nulla quæ gubernationem & imperium fugiat. </s>
              <s>& ipſi non tanquam
                <lb/>
              miniſtra ad nutum ſeruiat, & obtemperet. </s>
              <s>Legimus in iis quæ operantur per eſſentiam, operationem
                <lb/>
              nullum afferre laborem. </s>
              <s>Id docuit & rectè Proclus,
                <emph type="sup"/>
              a
                <emph.end type="sup"/>
                <expan abbr="itaq.">itaque</expan>
              vbi ſit opus cum materia commune, vt
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg5748"/>
                <lb/>
              in caducis (cœli
                <expan abbr=".n.">enim</expan>
              vt ſubſtantiæ per ſe, non vt materia conſtantis opus eſt conuerſio) operationes affer­
                <lb/>
              re laſsitudinem non id ſat eſt: nihilò plus certiores ſumus, quàm antea, cùm hoc didicimus. </s>
              <s>
                <expan abbr="Itaq.">Itaque</expan>
              nos
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg5749"/>
                <lb/>
              eò redire oportet, vbi de vi finis copiosè diſceptauimus & ex iis quæ tum decreta fuerunt, euoluenda
                <lb/>
              dubitatio. </s>
              <s>Nouimus verò talem finis eſſe facultatem, vt omnia præfiniat, quæ ad ipſum diriguntur,
                <lb/>
              hoc eſt, ea quæ ad illius adeptionem conferunt, aut neceſſariò requiruntur, & vniuerſis quaſi
                <expan abbr="perpetuã">perpetuam</expan>
                <lb/>
              legem imponat, cui pareant cuncta ſuaptè natura: nam cùm oſtentet bonitatem contendentib. ea ve­
                <lb/>
              rò per ſeipſam ſit expetenda, libenter ab ea ſeduci patiuntur, ac ſuoptè impulſu appetentia ſectantur.
                <lb/>
              </s>
              <s>Quod igitur appetunt, appetunt verò, quia bonum experiuntur, illud aut illud faciunt, vt eo bono po­
                <lb/>
              tiantur. </s>
              <s>Ex quo etiam dici conſueuit, hæc ita geri, quia ſic bene ſit, quod certè nil aliud ſignificat,
                <expan abbr="q̃-quae">qua­
                  <lb/>
                quae</expan>
              ita comparetur illud bonum quod expetunt. </s>
              <s>Ergo cùm Deus ſit finis omnium primus, is etiam ma­
                <lb/>
              ximè omnium bonus eſt, & expetendus ab omnib. corporeis, incorporeis, animatis, & inanimis: ab in­
                <lb/>
              corporeis quidem, quæ ſunt mentes, quia ſummus actus,
                <expan abbr="ſummeq́">ſummeque</expan>
              . </s>
              <s>intelligendus, proinde cùm ſint po­
                <lb/>
              teſtate intelligendum; per id
                <expan abbr="quoq.">quoque</expan>
              quod maximè tale eſt; actum ſuum, & perfectionem conſequun­
                <lb/>
              tur: ab animatis, vt optimè diſtinguentia, quæ proſint, quæúe noceant, hæc declinando, contraria fu­
                <lb/>
              giendo ſeipſa tueantur, & Veneris ſtimulis incitata propagent, ſic immortalitati conſulentia Deo, quan­
                <lb/>
              tum licet, ſimilia fiant: ab inanimis, vt appetitu naturali commota, per officia diuinum participent: ab
                <lb/>
              eſſentiis & formis, vt ſint; ab indiuiduis, vt per illorum ſucceſsionem & propagationem formæ red­
                <lb/>
              dantur immortales. </s>
              <s>
                <expan abbr="itaq.">itaque</expan>
              pro ſua natura
                <expan abbr="quæq.">quæque</expan>
              res agens Deo ſimilis efficitur, qui ſemper eſt, erat ſem­
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg5750"/>
                <lb/>
              per, & ſemper erit per ſæcula,
                <expan abbr="ſemperq́">ſemperque</expan>
              . </s>
              <s>actu, & in officio, ſeipſum contemplans, & vniuerſis ſpectan­
                <lb/>
              dum, præbens & expetendum,
                <expan abbr="eodemq́">eodemque</expan>
              . </s>
              <s>modo ſemper, vt ſit, quod natura nunquam non intueatur,
                <lb/>
                <expan abbr="neq.">neque</expan>
              tempore vllo propter inconſtantiam deſeratur à bono. </s>
              <s>
                <expan abbr="Atq.">Atque</expan>
              id eſt propriè gubernare, dirigere .ſ.
                <lb/>
              </s>
              <s>
                <expan abbr="quancunq.">quancunque</expan>
              rem propter ſuum opus ad ſuum
                <expan abbr="cuiuſq.">cuiuſque</expan>
              bonum, non vt inde quicquam ſibi accedat: nul­
                <lb/>
              lius
                <expan abbr=".n.">enim</expan>
              egens eſt, ſed vt quod per ſe bonum eſt, bonum fiat iis quæ ſub eius imperio ſunt:
                <expan abbr="nanq.">nanque</expan>
              ipſa po­
                <lb/>
              ſteaquàm experta ſunt bonum, pro ſuæ naturæ propenſione ſic aguntur, vt conuenientem ſibi perfe­
                <lb/>
              ctionem conſequantur: nec aliter planè, àc cùm ad ſcopum peruenire volumus, oculos
                <expan abbr=".n.">enim</expan>
                <expan abbr="telumq́">telumque</expan>
              . </s>
              <s>ten­
                <lb/>
              dimus, &
                <expan abbr="manũ">manum</expan>
              tollimus,
                <expan abbr="atq.">atque</expan>
              deprimimus, prout nos admonet ſcopus, qui ſi moueri ponatur, vt aui­
                <lb/>
              cula, ſępe etiam ſe reget ſagittarius ad tempus, & per varias inflexiones ſe accommodabit ad
                <expan abbr="certã">certam</expan>
              po­
                <lb/>
              ſituram, vt eò collimans aſſequatur propoſitum. </s>
              <s>Ita igitur vniuerſi partes aguntur, & hoc modo ſe
                <lb/>
              tuentur, & vnà
                <expan abbr="quoq.">quoque</expan>
              totum quod in ipſis conſiſtit, fouent
                <expan abbr="atq.">atque</expan>
              cuſtodiunt. </s>
              <s>vna ſingulorum,
                <expan abbr="atq.">atque</expan>
              vni­
                <lb/>
              uerſorum eſt ſolus. </s>
              <s>ſic in exercitu, poſtquam tuba ſignum dare iuſsit imperator, & ad arma conclama­
                <lb/>
              tum eſt, ad arma, non induit hunc, & illum clypeo, vel lorica, nec equo imponit, aut alteri aquilam prę­
                <lb/>
              bet, vel copias inſtruit: ſed aquiliter aquilam ſponte vellit, eques equum conſcendit, parat pedes tor­
                <lb/>
              mentum, arripit pilum:
                <expan abbr="neq.">neque</expan>
              ita faciunt ſinguli, quae iis egeat imperator, & vt cuſtodiatur ab illis: nam ci­
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg5751"/>
                <lb/>
              uitas imperatorem creauit, non vt ab exercitu ſeruaretur, ſed vt ipſi præſideret. </s>
              <s>Quamobrem Pelopi­
                <lb/>
              das cùm exiret ad pugnam,
                <expan abbr="rogaretq́">rogaretque</expan>
              . </s>
              <s>vxor, vt ſe cuſtodiret, alios reſpondit hoc eſſe monendos, ducem
                <lb/>
              verò, & imperatorem, vt ciues conſeruet. </s>
              <s>Ferunt etiam
                <emph type="sup"/>
              b
                <emph.end type="sup"/>
              Paullum Aemilium petiiſſe ſecundum con­
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg5752"/>
                <lb/>
              ſulatum, & tuliſſe repulſam. </s>
              <s>Sed cum imperatorum mollitie, fortè & imperitia bellum contra Per­
                <lb/>
              ſeum, & Macedonas in longum duceretur,
                <expan abbr="ideoq́">ideoque</expan>
              . </s>
              <s>Romani Coſ. </s>
              <s>Paullum deſignaſſent, ſe illis gratiam
                <lb/>
              habere nullam dixit. </s>
              <s>ſe
                <expan abbr=".n.">enim</expan>
              non quae egeret imperio, ſed quae ipſi imperatore, fuiſſe delectum. </s>
              <s>Non poſſum
                <lb/>
              me continere, quin vocem illam magnificam, vel etiam maximo rege dignam Hippolyti Medicis hoc
                <lb/>
              loco commemorem. </s>
              <s>Nam cùm magnam manum hominum illuſtrium ſua liberalitate ſuſtineret, &
                <lb/>
              à Clemente VII.
                <expan abbr="quẽ">quem</expan>
              iam ætas ad rem paullò attentiorem fecerat, accuſaretur, quae multos inutiliter ale­
                <lb/>
              ret: vt erat ille magni animi, & planè regij vir, reſpondit etiam ſi illis ipſe non egeo, at illi contrà me
                <lb/>
              egent. </s>
              <s>Docet etiam Varro, vir, vt Romanus, longè eruditiſsimus, Imperatorem non dici facere, aut age­
                <lb/>
              re, ſed rem gerere, ideſt, ſuſtinere, quaſi pendentes ex ſe fulciat, corruere non patiatur, labentes exci­
                <lb/>
              piat, conſulat, retineat in officio. </s>
              <s>Sic igitur ſuæ ſalutis ergò
                <expan abbr="vnuſquiſq.">vnuſquiſque</expan>
              ſuo munere fungitur, & cùm
                <lb/>
              è ſingulis confletur exercitus, ſubinde ex eorum ſalute ſalus vniuerſi pendet. </s>
              <s>Eodem modo quoque
                <lb/>
              exiſtimandum eſt fieri in natura: niſi quòd id quod animalia cognoſcendo pręſtant, & appetitu ani­
                <lb/>
              mali concitata, reliqua ſolo naturæ impulſu efficiunt, nec ſecus atque in animalium motibus euenire </s>
            </p>
          </chap>
        </body>
      </text>
    </archimedes>