Buonamici, Francesco, De motu libri X

List of thumbnails

< >
341
341
342
342
343
343
344
344
345
345
346
346
347
347
348
348
349
349
350
350
< >
page |< < of 1055 > >|
    <archimedes>
      <text>
        <body>
          <chap>
            <p type="main">
              <s>
                <pb pagenum="321"/>
                <arrow.to.target n="marg2088"/>
                <lb/>
              alio planè mouebitur, & præter
                <expan abbr="naturã">naturam</expan>
              , ſed cùm inanima
                <expan abbr="">non</expan>
              diuidantur in eiuſmodi parteis, nun­
                <lb/>
              quam ſecundùm
                <expan abbr="naturã">naturam</expan>
              moueri poterunt: aliter falſa illa
                <expan abbr="oĩa">omnia</expan>
              forent, &
                <expan abbr="admodũ">admodum</expan>
              lubrica quæ po­
                <lb/>
              ſteà de inanimis aſſumpſiſſet, & nouis rationibus confirmare conatus eſſet in eo propoſito ma­
                <lb/>
              nens, & quae ab alio moueantur, & quòd in tales parteis
                <expan abbr="">num</expan>
              ſecentur, aut ſi defendiſſet oppoſitum;
                <lb/>
              illa profectò quę tantis machinis erexerat, aliquando demolitus eſſet. </s>
              <s>Sed quid
                <expan abbr="tãto">tanto</expan>
              conatu opus
                <lb/>
              eſt in re perſpicua? </s>
              <s>perge obſecro, videbis Ariſtotelem paullo poſt ita ſcripſiſſe.
                <foreign lang="grc">καὶ τῶν ὐπ'
                  <lb/>
                ἄλλου κινουμὲνον τὰ μὲν φύσει κινείται, τὰ δὲ πὰρα φύσιν</foreign>
              . </s>
              <s>ideſt ex iis quæ mouentur ab alio, quę­
                <lb/>
              dam ſuapte natura mouentur, nonnulla contra
                <expan abbr="naturã">naturam</expan>
              , & mox
                <foreign lang="grc">τῶν γὰρ ὑπ' ἀλλ' οὐ κινουμὲνον. </foreign>
              </s>
              <s>
                <foreign lang="grc">τὰ
                  <lb/>
                μὲν παρὰ φύσϊν ἐθήκα μὲν κινεῖσθαι τὰ δὲ λείπεται ἀντιθεῖναι ὁτι φύσει</foreign>
              . </s>
              <s>hoc eſt. </s>
              <s>Ex iis enim
                <lb/>
              quæ mouentur ab alio, hæc
                <expan abbr="quidẽ">quidem</expan>
              poſuimus præter
                <expan abbr="naturã">naturam</expan>
              moueri, illa verò reliquum eſt, vt op­
                <lb/>
              ponamus, quia natura, vt tibi de partitionis illius veritate ne minima
                <expan abbr="quidẽ">quidem</expan>
              ſuſpicio in animo re­
                <lb/>
              ſtare queat. </s>
              <s>Prætereà quae abſolutè
                <expan abbr="inanimũ">inanimum</expan>
              in duas illas parteis ſecari nequeat, illa
                <expan abbr="mõſtrant">monſtrant</expan>
              quæ
                <lb/>
              mox Ariſtoteles ipſe
                <expan abbr="adſcripſit̃">adſcripſitur</expan>
              ad verbum. </s>
              <s>Videtur
                <expan abbr=".n.">enim</expan>
              inquit, vt in nauibus & in iis quæ non na­
                <lb/>
              tura
                <expan abbr="conſtãt">conſtant</expan>
              , ſiue artificioſa ſint, ſeu quæ ipſe ſpontina vocat, ſic & in animalibus eſſe diuiſum id
                <lb/>
              quod mouet, & id quod mouetur. </s>
              <s>& ſic totum mouere ſeipſum. </s>
              <s>Eius verba ſunt iſta.
                <foreign lang="grc">Ἔοικε
                  <lb/>
                γὰρ ὡσπερ ἐν τοῖς πλούοιου καὶ μὴ φύσει συνισταμὲνοις, οὑτω καὶ ἐν τοῖς ζώοις εἶναι διηρημὲνον τὸ κι­
                  <lb/>
                νοήν καὶ τὸ κινουμενον. </foreign>
              </s>
              <s>
                <foreign lang="grc">καὶ οὑτως πὸ πάν ἀυτὸ ἑαυτὸ κινεῖν</foreign>
              . </s>
              <s>Atque equidem cùm manifeſtè per­
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg2089"/>
                <lb/>
              ſpiciamus eſſe aliquod primum in animali quod cęteris quieſcentibus agitetur, cętera verò illius
                <lb/>
              primi officio vacante eſſe immobilia, nec in animo carentibus eſſe quicquam huiuſmodi, rectè
                <lb/>
                <expan abbr="conſtitutũ">conſtitutum</expan>
              eſt, inanimante ſolo
                <expan abbr="ſeparatũ">ſeparatum</expan>
              eſſe id quod mouet, ab eo quod mouetur, non modò ra­
                <lb/>
              tione ipſa, verùmetiam re:
                <expan abbr="atq.">atque</expan>
              hoc id eſſe quod à ſe ipſo moueri poſsit. </s>
              <s>Maximè
                <expan abbr="aũt">aut</expan>
              (adſcribit)
                <lb/>
              dubitatur,
                <expan abbr="reliquũ">reliquum</expan>
              poſtremę diuiſionis
                <expan abbr="mẽbrum">membrum</expan>
              , vnde .ſ. </s>
              <s>motus naturales grauium
                <expan abbr="leuiumq́">leuiumque</expan>
              . </s>
              <s>ſu­
                <lb/>
              ſcitentur. </s>
              <s>Hoc verò non ob aliud quàm quòd in illis pars mobilis à mouente diſiuncta non appa­
                <lb/>
              reat quæ prima cauſſa eſt, cur à ſeipſo
                <expan abbr="quippiã">quippiam</expan>
              agitari contingat, quæ cum inanimante ſolo repe­
                <lb/>
              riatur, facit, vt à ſeipſo moueri
                <expan abbr="propriũ">proprium</expan>
              ſit animantis. </s>
              <s>Quin potius ſi rem maiore diligentia per­
                <lb/>
              pendamus, ab Ariſtotele
                <expan abbr="demõſtratio">demonſtratio</expan>
              videatur allata quæ naſcatur ab initiis, & nobis ſimul, & na­
                <lb/>
              tura prioribus. </s>
              <s>Etenim hæc accipit Ariſtoteles pro reciprocis animatum eſſe, moueri à ſe ipſo &
                <lb/>
              diuidi in
                <expan abbr="partẽ">partem</expan>
              mouentem, ac mobilem. </s>
              <s>
                <expan abbr="Itaq.">Itaque</expan>
              ſic confici poterit argumentum. </s>
              <s>Subiectum ani­
                <lb/>
              matum. </s>
              <s>A ſeipſo moueri, attributum. </s>
              <s>Cauſſa, diuidi in
                <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan>
              partem. </s>
              <s>Ergo quicquid diui­
                <lb/>
              ditur in parteis
                <expan abbr="mobilẽ">mobilem</expan>
              ac
                <expan abbr="mouẽtem">mouentem</expan>
              , id à ſeipſo mouetur. </s>
              <s>Animatum in
                <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan>
              partem ſecatur.
                <lb/>
              </s>
              <s>
                <arrow.to.target n="marg2090"/>
                <lb/>
              Et mouetur igitur à ſeipſo. </s>
              <s>Diuidi
                <expan abbr="aũt">aut</expan>
              in
                <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan>
              partem, & nobiſmet ipſis clarum eſt, & in cęte­
                <lb/>
              ris animantibus, vt id probarè non expediat. </s>
              <s>Ea in verò cauſſam eſſe ex illo conſtat. </s>
              <s>Neque enim
                <lb/>
              quicquam reperiri
                <expan abbr="põt">potest</expan>
              quod à ſeipſo primò moueatur. </s>
              <s>Quare aut ab externo moueri oportebit,
                <lb/>
              aut in
                <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan>
                <expan abbr="partẽ">partem</expan>
              neceſſariò diuidetur. </s>
              <s>ſed nos de illo agimus quod à ſeipſo mouetur, non
                <expan abbr="au-tẽ">au­
                  <lb/>
                tem</expan>
              ab externo. </s>
              <s>Accedit
                <expan abbr="etiã">etiam</expan>
              quòd id quod per ſe mouet, & quod per ſe mouetur, actu eſſe debet.
                <lb/>
              </s>
              <s>Ob id mutatur materia ſolùm, non
                <expan abbr="aũt">aut</expan>
              mouetur, quia ſit potentia. </s>
              <s>Sic in animali portione re­
                <lb/>
              ſpondet, ſiue animus qui ibi reſidet: eſt
                <expan abbr="etiã">etiam</expan>
              corpus organicum quod
                <expan abbr="itẽ">item</expan>
              eſt actu. </s>
              <s>Proinde monuit
                <lb/>
              Ariſtoteles animalia
                <expan abbr="">non</expan>
              eſſe ſimpliciter
                <expan abbr="vnũ">vnum</expan>
              , ſed vnum, quae ab vno, & quodammodò per adiunctio­
                <lb/>
              nem: cùm ab illo primò quod eſt cor, partes aliæ pendere
                <expan abbr="perſpiciãtur">perſpiciantur</expan>
              , &
                <expan abbr="originẽ">originem</expan>
              planè ducere.
                <lb/>
              </s>
              <s>Conuerte modò te ad
                <expan abbr="inanimũ">inanimum</expan>
              , quid in illo
                <expan abbr="diſtinctũ">diſtinctum</expan>
              apparet? </s>
              <s>quid eſt in eo quod moueat, cum
                <lb/>
              ſit actu à re mobili ſeparatum? </s>
              <s>num ne forma, quæ cùm materia ipſa diuiditur? </s>
              <s>Immò ſi illa
                <lb/>
                <expan abbr="cõmeant">commeant</expan>
              , qualia accipiuntur ab Ariſtotele, profectò nec
                <expan abbr="inanimũ">inanimum</expan>
              in duas illas parteis diuidi pote­
                <lb/>
              rit, nec à ſe ipſo cieri. </s>
              <s>aliter non eſſet id quod eſt à ſe moueri, & ex
                <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan>
              parte conſtare
                <foreign lang="grc">ζωτικὸν</foreign>
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg2091"/>
                <lb/>
              & vitale, vt ipſe poſteà teſtatus eſt. </s>
              <s>
                <expan abbr="Atq.">Atque</expan>
              hic ita videtur eſſe ſenſus Ariſtotelis, vt ſuper hiſce fun­
                <lb/>
              damentis extructæ ſint omnes illę rationes quæ in 8. lib. conſequuntur, ne in vniuerſa phyſiolo­
                <lb/>
              gia dicamus. </s>
              <s>Sed, amabo te, animaduerte progreſſum Ariſtotelis. </s>
              <s>Ipſe dubitat de cauſsis motus
                <lb/>
              in animo carentibus, ſint'ne externæ, aut internæ, internas non eſſe probat, quandò id vitale ſit,
                <lb/>
              & animati peculiare, docet ea moueri ſuapte natura; addit
                <expan abbr="naturã">naturam</expan>
              non eſſe principium, quod ef­
                <lb/>
              ficiat eiuſcemodi motum; monſtrant quod' nam ſit illud mouens, quod agitet illa pro ſua natu­
                <lb/>
              ra, id verò ponit generans, aut
                <expan abbr="obicẽ">obicem</expan>
              remouens. </s>
              <s>Ergo motus inanimi non fit à forma, tanquam
                <lb/>
              mouente, nec illud
                <expan abbr="verũ">verum</expan>
              , ſi moueatur ab externo, vi
                <expan abbr="quoq.">quoque</expan>
              motum iri,
                <expan abbr="præterq́">præterque</expan>
              . </s>
              <s>naturam. </s>
              <s>Quid
                <lb/>
                <expan abbr="aũt">aut</expan>
              repugnantius, quàm ſi motus naturalis inanimi ab interno efficiente produceretur, hæc con­
                <lb/>
              cludere, & ita perorare
                <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan>
              eo loco factum eſt? </s>
              <s>His ita conſtitutis nunc veniamus ad
                <lb/>
              leges. </s>
              <s>Hîc video nonnullos
                <expan abbr="oĩa">omnia</expan>
              hæc loca ſic interpretari, quòd Ariſtoteles ab alio moueri, non au­
                <lb/>
              tem à ſeipſis inanima teſtatus ſit, non quin ipſa
                <expan abbr="principiũ">principium</expan>
                <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan>
              motus obtineant: habent
                <expan abbr=".n.">enim</expan>
              in­
                <lb/>
              quiunt: quoniam habent
                <expan abbr="materiã">materiam</expan>
              quæ mouetur, & formam quæ mouet, ſed quia forma
                <expan abbr="inani-morũ">inani­
                  <lb/>
                morum</expan>
              abſolutè
                <expan abbr="">non</expan>
              mouet,
                <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan>
              animus; hæc
                <expan abbr=".n.">enim</expan>
              per ſe ipſum in animali præſtat motum,
                <lb/>
              nec alterius eget auxilij, forma
                <expan abbr="elemẽti">elementi</expan>
                <expan abbr="">non</expan>
              per ſe deducit
                <expan abbr="elementũ">elementum</expan>
              ad
                <expan abbr="actũ">actum</expan>
              , ſed ab alio extrinſeco
                <lb/>
              opem ad
                <expan abbr="mouendũ">mouendum</expan>
              implorat, idcirco
                <expan abbr="elementũ">elementum</expan>
              non à ſeipſo, verùm ab alio moueri prædicatur. </s>
            </p>
          </chap>
        </body>
      </text>
    </archimedes>