Buonamici, Francesco, De motu libri X

List of thumbnails

< >
341
341
342
342
343
343
344
344
345
345
346
346
347
347
348
348
349
349
350
350
< >
page |< < of 1055 > >|
    <archimedes>
      <text>
        <body>
          <chap>
            <p type="main">
              <s>
                <pb pagenum="322"/>
              Ad id verò quod de poteſtate & actu adiecimus, etiam dicunt, verum eſſe id quod opponitur, ſi
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg2092"/>
                <lb/>
              materia, vt poteſtate eſt, accipiatur, & forma, vt extra materiam, ideſt, vt ſecreta ratione, & eſſen­
                <lb/>
              tia ab ipſa materia, ſed & materia cum forma capitur, & forma in materia, atque
                <expan abbr="vtræq.">vtræque</expan>
                <expan abbr="sũt">sunt</expan>
              actu,
                <lb/>
              ob id etiam vna mouet, altera
                <expan abbr="aũt">aut</expan>
              mouetur. </s>
              <s>Quantum ad primum ſpectat, ſoleo certè mirati pro­
                <lb/>
              greſſum Ariſtotelis,
                <expan abbr="vbicunq.">vbicunque</expan>
              de motu
                <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan>
              faciat
                <expan abbr="mentionẽ">mentionem</expan>
              , qui nuſquam de motu illo
                <lb/>
              qui in elemento ab interno principio miniſtratur, neque meminerit, niſi vt de paribili principio,
                <lb/>
              neque monuerit illa à ſeipſis imperfectè tamen moueri: ob
                <expan abbr="eamq́">eamque</expan>
              . </s>
              <s>cauſſam ab extrinſeco. </s>
              <s>Quin­
                <lb/>
              immo rationeis attulerit quibus apertiſsimè
                <expan abbr="cõſtituere">conſtituere</expan>
              videatur, ea, non niſi ab alio concitari, prę­
                <lb/>
              ſertim quòd ab alio moueri hoc pacto, non facit differentiam inter
                <expan abbr="motũ">motum</expan>
              animatorum,
                <expan abbr="atq.">atque</expan>
              ani­
                <lb/>
              mo
                <expan abbr="carentiũ">carentium</expan>
              quę tamen futura erat,
                <expan abbr="eademq́">eademque</expan>
              . </s>
              <s>perſpicua, vt ab Ariſtotele vſurpetur in libro de ani­
                <lb/>
              ma ad inuenienda principia, per quę conſtituitur animal. </s>
              <s>Nanque etſi cùm anteà quieſceret ani­
                <lb/>
              mal, poſteà mouetur; ac nihil ipſum extrinſecùs agitare conſtet: tamen id falſum eſt. </s>
              <s>Siquis
                <expan abbr=".n.">enim</expan>
                <lb/>
              rem diligentius obſeruet, conſpiciet ſemper aliquid
                <expan abbr="eorũ">eorum</expan>
              quæ congenita ſunt, moueri in animali:
                <lb/>
              huius
                <expan abbr="aũt">aut</expan>
              motus, ipſum animal cauſſa non eſt, ſed
                <expan abbr="cõtinens">continens</expan>
              forſitan. </s>
              <s>
                <emph type="sup"/>
              a
                <emph.end type="sup"/>
              Proinde neceſſe & multos
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg2093"/>
                <lb/>
              excitari motus in corpore animalis à continente, ſecundùm quos per ſe ipſum non mouetur, &
                <lb/>
              præter continens,
                <expan abbr="ẽt">etiam</expan>
              adeſt alimentum. </s>
              <s>Nam dum coquitur, dormit, dum verò diſgregatur, ex­
                <lb/>
              citatur, & mouet ſeipſum, cùm primùm
                <expan abbr="motũ">motum</expan>
              fuerit ab externo. </s>
              <s>Externum
                <expan abbr=".n.">enim</expan>
              alimentum eo tem­
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg2094"/>
                <lb/>
              pore
                <expan abbr="habendũ">habendum</expan>
              eſt, quia non dum in
                <expan abbr="partẽ">partem</expan>
              viuentis tranſierit. </s>
              <s>Tum prætereà quia motus ille à ſpe­
                <lb/>
              cie obiecta
                <expan abbr="plerunq.">plerunque</expan>
              naſcitur, vt cùm à ſtrepitu animal excitatur. </s>
              <s>Quare neque ſemper animalia
                <lb/>
              mouentur à ſeipſis,
                <expan abbr="neq.">neque</expan>
              item à ſeipſa ſimpliciter, ſed egent
                <expan abbr="quoq.">quoque</expan>
              mouentis externi, ad
                <expan abbr="obeũdum">obeundum</expan>
                <lb/>
              ſuum ipſorum motum. </s>
              <s>Et tamen à ſeipſis animalia moueri dicitur. </s>
              <s>
                <expan abbr="neq.">neque</expan>
              moueri ab alio, quan­
                <lb/>
              uis egeant externi. </s>
              <s>Non igitur
                <expan abbr="ẽt">etiam</expan>
              quia mouerentur inanima ab extrinſeco concurrente, debuiſſet
                <lb/>
                <expan abbr="Ariſtotelẽ">Ariſtotelem</expan>
                <expan abbr="cõmouere">commouere</expan>
              ad ſtatuendum ipſa moueri ab alio, quandò item animalia, quanuis ab ex­
                <lb/>
              terno moueantur, à ſeipſa moueri dicuntur, aut, ſi id prohibet, quominus à ſeipſa dicantur, quia
                <lb/>
              ſcilicet ab extrinſeco agitentur, pari quoque ratione in re conſimili
                <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan>
              fuit, animal ab alio,
                <lb/>
              non
                <expan abbr="aũt">aut</expan>
              à ſeipſo moueri. </s>
              <s>Quanquam video, te hoc loco reſpondere poſſe, &
                <expan abbr="cauſsã">cauſsam</expan>
              huiuſce va­
                <lb/>
              rietatis afferre;
                <expan abbr="quoniã">quoniam</expan>
              animal, etiam ſi ab externo moueatur, quia tamen
                <expan abbr="cõtinet">continet</expan>
              illud externum
                <lb/>
              intra ſe, à ſeipſo moueri prædicetur. </s>
              <s>at cum externum illud quod mouet
                <expan abbr="inanimũ">inanimum</expan>
              , ſit prorſus ab
                <lb/>
              ipſo
                <expan abbr="diſiunctũ">diſiunctum</expan>
              ; idcirco: efficitur vt
                <expan abbr="inanimũ">inanimum</expan>
              ab externo moueri dicatur. </s>
              <s>Verùm neque hoc mea
                <lb/>
                <expan abbr="quidẽ">quidem</expan>
              ſententia placere
                <expan abbr="põt">potest</expan>
              . </s>
              <s>Siquidem non modò moueatur animal,
                <expan abbr="atq.">atque</expan>
              id ſecundùm naturam
                <lb/>
              ab eo quod eſt intra, ſed
                <expan abbr="ẽt">etiam</expan>
              ab externo, vt continente, ſtrepitu, & omnino
                <expan abbr="rerũ">rerum</expan>
              ſenſilium formis.
                <lb/>
              </s>
              <s>Quòd
                <expan abbr="aũt">aut</expan>
              motus hic ſit naturalis, pręter Ariſtotelis
                <expan abbr="teſtimoniũ">teſtimonium</expan>
              qui docet non tantùm, hoc motus
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg2095"/>
                <lb/>
              eſſe naturales, ſed à motu animalis alienos, & illis conuenire, quatenus corpora
                <expan abbr="quędã">quędam</expan>
              naturalia.
                <lb/>
              </s>
              <s>(duplex
                <expan abbr=".n.">enim</expan>
              primordium motus ineſt in motu animalis,
                <emph type="sup"/>
              b
                <emph.end type="sup"/>
                <expan abbr="alterũ">alterum</expan>
              quod eſt natura ſimpliciter,
                <expan abbr="atq.">atque</expan>
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg2096"/>
                <lb/>
                <expan abbr="alterũ">alterum</expan>
              , quod eſt animus) ſuppetit
                <expan abbr="etiã">etiam</expan>
              ratio, qua nos id confirmare valeamus; etenim omne illud
                <lb/>
              agens, & omnis ille motus quæ tendunt in
                <expan abbr="finẽ">finem</expan>
              ,
                <expan abbr="atq.">atque</expan>
              opus naturale, ſunt naturalia, & fine determi­
                <lb/>
              nantur qui eſt ſecundùm naturam. </s>
              <s>Sed
                <expan abbr="oĩa">omnia</expan>
              hæc agentia, omnes hi motus ad
                <expan abbr="finẽ">finem</expan>
              ,
                <expan abbr="atq.">atque</expan>
              opus na­
                <lb/>
              turale tendunt. </s>
              <s>Ergo naturalia ſunt. </s>
              <s>Eſt
                <expan abbr=".n.">enim</expan>
              naturale opus, & naturæ finis augeri, vigilare, & ſen­
                <lb/>
              tire. </s>
              <s>Formas
                <expan abbr="aũt">aut</expan>
              rerum ſenſilium efficere
                <expan abbr="motũ">motum</expan>
              declarauit Ariſtoteles
                <emph type="sup"/>
              c
                <emph.end type="sup"/>
              aliquando, ne fortè illò
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg2097"/>
                <lb/>
              confugias, eas mouere ſolùm, vt finem. </s>
              <s>Tametſi quid in hoc tecum pugno qui ſentias formas
                <expan abbr="itẽ">item</expan>
                <lb/>
              à materia ſecretas non modò mouere, vt finem, ſed etiam vt efficiens? </s>
              <s>tanto magis igitur eas quę
                <lb/>
              ſunt in materia ſenſili propter
                <expan abbr="ſocietatẽ">ſocietatem</expan>
                <expan abbr="qualitatũ">qualitatum</expan>
              quibus agendi vis attributa eſt. </s>
              <s>Rurſus ita di­
                <lb/>
              cere non eſſet repetere cauſſas ab eſſentia, verùm ab accidente. </s>
              <s>proptereà quae cauſſam ſui motus in­
                <lb/>
              tra ſe continere eſt ex euento, quia nimirùm
                <expan abbr="animatũ">animatum</expan>
              habeat organa, & ſit veluti partium cumu­
                <lb/>
              lus, non
                <expan abbr="aũt">aut</expan>
              ſicuti
                <expan abbr="quoddã">quoddam</expan>
              continuum. </s>
              <s>cùm cęteroqui mouens ibi à mobili actu perpetuò diſiun­
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg2098"/>
                <lb/>
              ctum ſit, & abipſo per ſe concitetur: non eſt
                <expan abbr="aũt">aut</expan>
              veriſimile Ariſtotelem accipere differentias ani­
                <lb/>
              mantium ab inanimis ab ea cauſſa quæ contineat aliquod accidens. </s>
              <s>Nam ſi te illò referre libeat,
                <lb/>
              quae vnus ſit animalis motus quo differt à cęteris animo carentibus, nimirùm progreſſus,
                <expan abbr="eoq́">eoque</expan>
              . </s>
              <s>ſolo
                <lb/>
              dixeris animatum à ſeipſo moueri, & cum reliquis motibus agatur, ab aliis
                <expan abbr="quoq.">quoque</expan>
              rebus natura
                <lb/>
                <expan abbr="cõſtantibus">conſtantibus</expan>
              non diſcrepare: iam
                <expan abbr="mecũ">mecum</expan>
              ſentire cogeris; cùm ibi motus ab externo fiat animo tan­
                <lb/>
              tùm præſtante parteis idoneas ita moueri, mouens
                <expan abbr="aũt">aut</expan>
              ab illis
                <expan abbr="oĩno">omnino</expan>
              ſeparatum ſit: aliter animus
                <lb/>
              poſſet alios motus efficere, quàm progreſſum,
                <expan abbr="atq.">atque</expan>
              id Ariſtotele reclamante, hic
                <expan abbr=".n.">enim</expan>
              ſolus eſt orga­
                <lb/>
              nicus, cuius auctor eſt animus ſolus. </s>
              <s>Quamobrem motus naturalis ab eo principio fiet, quod ex­
                <lb/>
              ternum ſit, & à re mobili reipſa ſecretum. </s>
              <s>iam
                <expan abbr=".n.">enim</expan>
              intrà contineri mouens illud quod externum
                <lb/>
              ponimus,
                <expan abbr="">non</expan>
              rei naturalis, quatenus
                <expan abbr="hũi">huiuſmodi</expan>
              proprium eſt, ſed animalis primò: quoniam eius primò
                <lb/>
              ſunt variæ partes, & inſtrumenta, quod etiam te ita ſentire ſpero, ſiquando animi definitionem
                <lb/>
              attendiſti. </s>
              <s>
                <expan abbr="Neq.">Neque</expan>
              verò te putare velim, ſicubi motus animantis ab interno principio fieri dicatur,
                <lb/>
              vniuerſa externa ab eius motibus excludi. </s>
              <s>cùm finis requiratur qui planè externus eſſe cenſetur.
                <lb/>
              </s>
              <s>Neque
                <expan abbr=".n.">enim</expan>
              facit hoc, quominus à ſeipſo moueri dicamus animatum. </s>
              <s>prima fundamenta motus </s>
            </p>
          </chap>
        </body>
      </text>
    </archimedes>