Buonamici, Francesco, De motu libri X

List of thumbnails

< >
341
341
342
342
343
343
344
344
345
345
346
346
347
347
348
348
349
349
350
350
< >
page |< < of 1055 > >|
    <archimedes>
      <text>
        <body>
          <chap>
            <p type="main">
              <s>
                <pb pagenum="323"/>
                <arrow.to.target n="marg2099"/>
                <lb/>
              obſeruantes quę ſunt efficiens à quo motus
                <expan abbr="cõmunicatur">communicatur</expan>
              , & materia quæ motui ſubiicitur. </s>
              <s>Hoc,
                <lb/>
              puto, pluribus arridebit. </s>
              <s>Sed aliud interim ſubſcribam quod firmius eſſe arbitror, ſpeciem quæ
                <lb/>
              mouet vt finis, mouere primùm, vt ſuprà monui, tanquam efficiens, vel quòd ipſa efficiat, vel quae
                <lb/>
              vtatur efficiente: verùm quia mouet corpus animantis, non quà
                <expan abbr="animatũ">animatum</expan>
              eſt, ſed vt naturale, non
                <lb/>
              recipitur vt efficiens inter principia quæ
                <expan abbr="moueãt">moueant</expan>
              animatum, quatenus huiuſmodi, vt finem verò
                <lb/>
              mouere
                <expan abbr="ſpeciẽ">ſpeciem</expan>
              conſtat, poſtquàm animo ſpecies accepta fuerit. </s>
              <s>At tum ſpecies vnum fit cum ani­
                <lb/>
              mo, &
                <expan abbr="vnũ">vnum</expan>
              magis, vt aiunt,
                <expan abbr="">quae</expan>
              ex forma & materia fiat, quandò idem fit ſecundùm formam cum
                <lb/>
              ipſo animo. </s>
              <s>Proinde non numeratur in mouentibus externis, id ſolùm habens externi, quòd eſt
                <lb/>
              ſpecies rei quæ extra
                <expan abbr="animũ">animum</expan>
              eſt, cuius adeptione motus quidem terminatur, ſed cùm
                <expan abbr="rationẽ">rationem</expan>
              ap­
                <lb/>
              petendi
                <expan abbr="">non</expan>
              habeat, niſi cùm tetigit animum ſpecies eius; idcirco internum motus
                <expan abbr="principiũ">principium</expan>
              cum
                <lb/>
              ea ratione conſtituit. </s>
              <s>In motibus animo
                <expan abbr="carentiũ">carentium</expan>
              reſpondet huic principio locus. </s>
              <s>
                <expan abbr="Nanq.">Nanque</expan>
              in natu­
                <lb/>
              ra locus propter
                <expan abbr="participationẽ">participationem</expan>
              virtutis quæ cęlitùs deſcendit, habet vim afficiendi, &, tum (niſi
                <lb/>
              fallor) cum generante numeratur. </s>
              <s>Quia verò præfert habitum qui futurus ſit perfectio corpo­
                <lb/>
              ris ibi ſecundùm naturam exiſtentis, ita mouet, vt finis, &
                <expan abbr="quidẽ">quidem</expan>
              vt à ſpecie refertur, externus, vt
                <lb/>
              materiæ præſentatus, ab ipſa non diſiunctus eo .ſ. </s>
              <s>modo quem nos
                <foreign lang="grc">εἰδιχῶς</foreign>
              , alij per intentionem
                <lb/>
              dicerent, de qua re poſteà copioſius. </s>
              <s>Sed hęc in præſentia mittamus, cùm hoc loco efficiens cauſ­
                <lb/>
              ſa motus duntaxat inquiratur. </s>
              <s>Nil etiam dicimus, vbi generante ſublato moueatur elementum
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg2100"/>
                <lb/>
              ſecundùm
                <expan abbr="naturã">naturam</expan>
              , niſi vis generantis ſuperſtes ſit in eo quod gignitur (quod quidam negat) tan­
                <lb/>
              tum
                <expan abbr=".n.">enim</expan>
              loci aſſequatur oportet elementum,
                <expan abbr="quantũ">quantum</expan>
              de forma contraxerit, forma ſeipſam promo­
                <lb/>
              uere nequit: aliter
                <expan abbr="idẽ">idem</expan>
              ſeipſum gigneret, quo nil abſurdius, nec ſupra
                <expan abbr="gradũ">gradum</expan>
              ſuum agit, niſi vt ab
                <lb/>
              alterius virtute agitur. </s>
              <s>
                <expan abbr="Nanq.">Nanque</expan>
              id etiam ſi volunt Ariſtoteles, & Galenus, cùm inquiunt, pro mo­
                <lb/>
              mento materiæ, in motoris abſentia fieri progreſſum; & ita agit per
                <expan abbr="accidẽs">accidens</expan>
              non igitur vt natura,
                <lb/>
              aut ergo virtus generantis ſupereſt quod planè verum eſt aut vlterius non progreditur. </s>
              <s>ſed ma­
                <lb/>
              teria ſuperante retrocedit, aut fit ille motus ab alio quod eſt extra mobile,
                <expan abbr="neq.">neque</expan>
              concurrente na­
                <lb/>
              tura, tanquam
                <expan abbr="agẽdi">agendi</expan>
              principio. </s>
              <s>Mittamus
                <expan abbr="ẽt">etiam</expan>
              quòd Ariſtoteles, ne verbo
                <expan abbr="quidẽ">quidem</expan>
              breuiſsimo nobis
                <lb/>
              hanc gloſſulam ſignificauerit,
                <expan abbr="vbicunq.">vbicunque</expan>
              de principiis eius quod per ſe mouetur, verba fecit. </s>
              <s>hoc
                <lb/>
              addamus. </s>
              <s>Huiuſmodi principium, cùm ſit cauſſa morus imperfecta, debere ab alio perfici, id
                <expan abbr="aũt">aut</expan>
              ,
                <lb/>
              aut in genere finis eſt, aut in genere efficientis. </s>
              <s>At finis ipſe non ſufficit ad motum incutiendum,
                <lb/>
              ſed prætereà requirit efficiens. </s>
              <s>Sit hoc quod exciter formam. </s>
              <s>Si res igitur ita ſit, non modò for­
                <lb/>
              ma erit
                <expan abbr="principiũ">principium</expan>
              motus per ſe primum, ſed imminebit
                <expan abbr="periculũ">periculum</expan>
              , ne moueat
                <expan abbr="oĩno">omnino</expan>
              per ſe: quandò
                <lb/>
              erit principium motus imperfectum, ſigno eſt, quia non
                <expan abbr="põt">potest</expan>
              mouere ſine alio, atque ita ſine alio
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg2101"/>
                <lb/>
              mouere non
                <expan abbr="põt">potest</expan>
              , vt tum moueat, cùm ab alio mouetur. </s>
              <s>Si igitur ea cauſſa prima eſt qua primò
                <lb/>
              poſita ponitur effectus primò,
                <expan abbr="eademq́">eademque</expan>
              . </s>
              <s>prima ſublata primò tollitur: illud igitur à quo forma
                <lb/>
              excitatur, cùm ſit
                <expan abbr="hũi">huiuſmodi</expan>
              ,
                <expan abbr="primũ">primum</expan>
              fuerit
                <expan abbr="mouẽs">mouens</expan>
              , forma verò ad
                <expan abbr="ſummũ">ſummum</expan>
                <expan abbr="propinquũ">propinquum</expan>
              , ne dixerim
                <expan abbr="inſtru-mentũ">inſtru­
                  <lb/>
                mentum</expan>
              ,
                <expan abbr="ſiquidẽ">ſiquidem</expan>
              hæc ſola
                <expan abbr="cauſſarũ">cauſſarum</expan>
              genera
                <expan abbr="moueãt">moueant</expan>
              ab alio mota. </s>
              <s>Quòd ſi motus ab alio naturalis
                <lb/>
                <expan abbr="">non</expan>
              eſt, ergo nullus erit
                <expan abbr="oĩno">omnino</expan>
              motus naturalis. </s>
              <s>Nullo igitur modo forma erit
                <expan abbr="principiũ">principium</expan>
              motus na­
                <lb/>
              turalis, nedum ſit
                <expan abbr="principiũ">principium</expan>
                <expan abbr="mot9">motus</expan>
              primò & per ſe; nullus. </s>
              <s>n. talis erit motus,
                <expan abbr="q̃ppe">quippe</expan>
                <expan abbr="oĩs">omnis</expan>
              ab externo.
                <lb/>
              </s>
              <s>Sic falſa naturæ definitio reddetur, quae ſit
                <expan abbr="principiũ">principium</expan>
              motus in quo eſt,
                <expan abbr="">non</expan>
              per ſe ſolùm, verùm
                <expan abbr="ẽt">etiam</expan>
              pri­
                <lb/>
              mò, cum quia ſine medio ſit auctor motus, tum
                <expan abbr="itẽ">item</expan>
              principaliter, vt placet optimis philoſophis.
                <lb/>
              </s>
              <s>Nunquid ita exiſtimabis, cùm fieri ex aliquo ſit multiplex, vt quae non ſine ipſo, vel vt quae ab ipſo; ſic
                <lb/>
                <expan abbr="formã">formam</expan>
              non ab externo moueri, ſed quia non ſine externo? </s>
              <s>Vide profectò, mi homo, ne reipſum
                <lb/>
              tuis laqueis irretias. </s>
              <s>Etenim docebis me primùm vbi
                <expan abbr="locorũ">locorum</expan>
              cauſſa ſine qua
                <expan abbr="">non</expan>
              ad alia genera per­
                <lb/>
              tineat, àc materiam &
                <expan abbr="finẽ">finem</expan>
              :
                <emph type="sup"/>
              a
                <emph.end type="sup"/>
              ad illam, quae ſine illa non eſt bene; ad hunc, quae ſine illo nihil eſt ſim­
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg2102"/>
                <lb/>
              pliciter: at externa illa numerantur in efficientibus, aut ſi ipſa forma depellet impediens, ſe per
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg2103"/>
                <lb/>
              accidens
                <expan abbr="vtiq.">vtique</expan>
              concitabit;
                <expan abbr="nanq.">nanque</expan>
              impedimenti depulſio per accidens ad elementi
                <expan abbr="motũ">motum</expan>
                <expan abbr="cõducit">conducit</expan>
              .
                <lb/>
              </s>
              <s>Tum etiam, ſi qui fit ab alio motus, eſt violens; erit maximè violens, quia maximè fit ab alio.
                <lb/>
              </s>
              <s>Si verò naturalem eſſe fatearis, quia cum externo mouente concurrat
                <expan abbr="internũ">internum</expan>
              , forma nimirum;
                <lb/>
              iam non erit illud falſiſsimum;
                <expan abbr="ẽtſi">etſi</expan>
              motus à generante fiat, aut à pellente obicem, eſſe adhuc na­
                <lb/>
              turalem. </s>
              <s>Niſi fortè opineris tunc eſſe naturalem, ſi forma concurrat vt principium mouens, non
                <lb/>
              vt patibile, vbi ego libentiſsimè diſcam, quis te docuerit tale diſcrimen & quemadmodum ea ſe­
                <lb/>
              quantur quæ generatim
                <expan abbr="">non</expan>
              ſemel infert Ariſtoteles. </s>
              <s>Ergo natura eſt principium patibile motus.
                <lb/>
              </s>
              <s>Quòd ſi dederis, eum motum obiri tanquam ab extrinſeco, quoniam in eo pars mouens actu ſe­
                <lb/>
              iuncta eſt ab ea quæ mouetur; re vera tamen eſſe ab interno, & ab eo quod ſubiecto vnum ſit;
                <lb/>
                <expan abbr="nõne">nonne</expan>
              vides te iam incidere in id, vt facias cauſſam motus in eo quod per ſe mouetur, diſtinctio­
                <lb/>
              nem partium in actu etiam in iis quæ mouentur ſecundùm naturam, quatenus huiuſmodi quæ
                <lb/>
              pertinet ad animata ſolum? </s>
              <s>Quapropter eo motus genere ſecundùm naturam animalia ſola
                <lb/>
              concitantur: nullum tale reperitur in animo carentibus. </s>
              <s>Inferius autem docebimus, ſi ratione
                <lb/>
              ſola ſeparentur; ea non eſſe idonea principia motus. </s>
              <s>Quare
                <expan abbr="neq.">neque</expan>
              motus vllus in elemento, tan­
                <lb/>
              quam ab efficiente cauſſa prorſus inerit. </s>
              <s>Sic, vt puto, ſublata eſt ea ſententia .ſ. </s>
              <s>elementa moueri </s>
            </p>
          </chap>
        </body>
      </text>
    </archimedes>