Buonamici, Francesco, De motu libri X

List of thumbnails

< >
341
341
342
342
343
343
344
344
345
345
346
346
347
347
348
348
349
349
350
350
< >
page |< < of 1055 > >|
    <archimedes>
      <text>
        <body>
          <chap>
            <pb pagenum="326"/>
            <p type="margin">
              <s>
                <margin.target id="marg2105"/>
              F</s>
            </p>
            <p type="margin">
              <s>
                <margin.target id="marg2106"/>
              G</s>
            </p>
            <p type="margin">
              <s>
                <margin.target id="marg2107"/>
              H</s>
            </p>
            <p type="margin">
              <s>
                <margin.target id="marg2108"/>
              A</s>
            </p>
            <p type="margin">
              <s>
                <margin.target id="marg2109"/>
              B</s>
            </p>
            <p type="margin">
              <s>
                <margin.target id="marg2110"/>
              a Lib. de
                <lb/>
              motu an.</s>
            </p>
            <p type="margin">
              <s>
                <margin.target id="marg2111"/>
              C</s>
            </p>
            <p type="margin">
              <s>
                <margin.target id="marg2112"/>
              D</s>
            </p>
            <p type="head">
              <s>
                <emph type="italics"/>
              Quòd inanima non diuidantur in partem per ſe mouentem, & partem per ſe mobilem. </s>
              <s>C. XLVI
                <emph.end type="italics"/>
              .
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg2113"/>
              </s>
            </p>
            <p type="margin">
              <s>
                <margin.target id="marg2113"/>
              E</s>
            </p>
            <p type="main">
              <s>SED conuertamus modò nos ad poſtremam rationem Ariſtotelis. </s>
              <s>Ita verò ipſe concludebat.
                <lb/>
              </s>
              <s>Continua, vt continua, non mouentur à ſeipſis. </s>
              <s>Elementa continua ſunt, non ergo mouentur
                <lb/>
              à ſeipſis. </s>
              <s>Argumenti propoſitio ſic approbatur. </s>
              <s>Quæ mouentur à ſeipſis, diuiduntur in partem
                <lb/>
              per ſe
                <expan abbr="mouentẽ">mouentem</expan>
              , & partem per ſe mobilem. </s>
              <s>Continua, vt continua, in
                <expan abbr="partẽ">partem</expan>
              per ſe mouentem &
                <lb/>
              in
                <expan abbr="partẽ">partem</expan>
              per ſe mobilem non diuiduntur: à ſeipſis ergo non mouentur. </s>
              <s>Proſyllogiſmi item pro­
                <lb/>
              poſitio concluditur hoc modo. </s>
              <s>Vnum, quatenus vnum, eſt impatibile. </s>
              <s>Continua verò
                <expan abbr="sũt">sunt</expan>
                <expan abbr="vnũ">vnum</expan>
              .
                <lb/>
              </s>
              <s>Ergo continua, quæ non diuiduntur in tale
                <expan abbr="partiũ">partium</expan>
              genus, impatibilia ſunt. </s>
              <s>Itaque ſeipſa non mo­
                <lb/>
              uent, aut à ſeipſa non mouentur. </s>
              <s>Ad hoc nonnulli reſpondent, elementum, cùm in materiam
                <expan abbr="for-mamq́">for­
                  <lb/>
                mamque</expan>
              . </s>
              <s>partiatur, diuidi item in
                <expan abbr="partẽ">partem</expan>
              per ſe mouentem, & partem per ſe mobilem. </s>
              <s>Quoniam
                <lb/>
              verò partes iſtæ non ſunt actu diſiunctę, velut in animali, verùm poteſtate duntaxat; ex hoc effi­
                <lb/>
              ci, vt, tametſi concitantur à ſeipſis, perfectè tamen cieri non poſsint. </s>
              <s>Videndum eſt igitur an ea
                <lb/>
              diuiſio partium quæ eſt poteſtate, non
                <expan abbr="aũt">aut</expan>
              actu, poſsit efficere, aut excipere motum. </s>
              <s>Ac mihi res
                <lb/>
              non planè videtur ita ſe habere. </s>
              <s>Nam præterquàm quòd hæc ſententia repugnat cuidam Ari­
                <lb/>
              ſtotelicę propoſitioni, habet
                <expan abbr="ẽt">etiam</expan>
              contra ſe multa quę Peripateticè profiteri
                <expan abbr="">non</expan>
              licet. </s>
              <s>
                <expan abbr="Quandoquidẽ">Quandoquidem</expan>
              ,
                <lb/>
              ſi ita eſt, vt ad exercendum
                <expan abbr="motũ">motum</expan>
                <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan>
              principia, patiens ſimul & agens, ſint poteſtate diuiſa,
                <lb/>
                <expan abbr="">non</expan>
              actu; peccaſſet ergo Philoſophus qui notaſſet, quemadmodum
                <expan abbr="continuũ">continuum</expan>
              ,
                <expan abbr="atq.">atque</expan>
                <expan abbr="cõgenitũ">congenitum</expan>
              (ſic
                <expan abbr=".n.">enim</expan>
                <arrow.to.target n="marg2114"/>
                <lb/>
              verto
                <foreign lang="grc">τὸ συμφυὲς & τὸ συγγενὲς</foreign>
              non compoſitum, vt vulgò circunfertur: continua verò ſunt,
                <lb/>
              quæ ſunt ita, vt eorum extrema ſint vnum; ſicuti calamus vnus; congenitum verò, quod eſt in
                <lb/>
              alio, vt ex
                <expan abbr="vtriſq.">vtriſque</expan>
              fiat
                <expan abbr="vnũ">vnum</expan>
              , velut è ramo & germine)
                <expan abbr="accipiendũ">accipiendum</expan>
              ſit, vnde
                <expan abbr="motũ">motum</expan>
              abiicere oporteat.
                <lb/>
              </s>
              <s>Etenim quæ non ſunt contactu
                <expan abbr="vnũ">vnum</expan>
              inter ſe non afficiunt, nam quę
                <expan abbr="cõtactu">contactu</expan>
              ſunt
                <expan abbr="vnũ">vnum</expan>
              , ſunt obno­
                <lb/>
              xia perpeſsioni. </s>
              <s>quinimmo
                <expan abbr="oĩs">omnis</expan>
              actio
                <expan abbr="perpeſsioq́">perpeſsioque</expan>
              . </s>
              <s>per contactum fiunt, &
                <expan abbr="deniq.">denique</expan>
              id quod agit, aut
                <lb/>
              patitur, ita ſeſe viciſsim intuentur, veluti ſeparata. </s>
              <s>Ne te verò deterreant ea quæ de
                <foreign lang="grc">συμφύσεως</foreign>
                <lb/>
              Ariſtoteles cum 5. Phyſ. tum item 11. primę philoſ. </s>
              <s>ſcriptum reliquit, in quib .ſ. </s>
              <s>non eſſet
                <expan abbr="cõtactus">contactus</expan>
              ,
                <lb/>
                <expan abbr="neq.">neque</expan>
              ſymphyſin eſſe poſſe. </s>
              <s>
                <expan abbr="Nanq.">Nanque</expan>
              id
                <expan abbr="cõceditur">conceditur</expan>
              tactum ſymphyſi ſupponi, ſed tactus duplex &
                <lb/>
              corporeus & per virtutem, vt apparet ex his quę ab initio 7. Phyſ.
                <expan abbr="idemq́">idemque</expan>
              . </s>
              <s>aut actu, aut quae ante ex­
                <lb/>
              titerit. </s>
              <s>Nunc ſi debet coniungi forma cum materia, requiritur agens, quod vel per corpus, vel per
                <lb/>
                <expan abbr="virtutẽ">virtutem</expan>
              tangat id quod patitur, & patiendo
                <expan abbr="aſſumpturũ">aſſumpturum</expan>
              eſt formam. </s>
              <s>Hęc eadem profeſſus quon­
                <lb/>
              dam fuerat Ariſtoteles, quippe qui actionem &
                <expan abbr="perpeſsionẽ">perpeſsionem</expan>
                <foreign lang="grc">θίξει</foreign>
              .i. </s>
              <s>contactu generatim admini­
                <lb/>
              ſtrari deteſtetur. </s>
              <s>Quoniam verò illa quæ loco citato adſcribuntur, aliqua attingunt de principio
                <lb/>
              motus, vnde ſuſpicari poſsis tribui vim mouendi formæ aduerſus ea quę nob. </s>
              <s>decernenda ſunt:
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg2115"/>
                <lb/>
                <expan abbr="nanq.">nanque</expan>
              & ſi
                <expan abbr="">non</expan>
              meminit ibi de latione philoſophus;
                <emph type="sup"/>
              a
                <emph.end type="sup"/>
              illatio
                <expan abbr="">tantum</expan>
              vniuerſalis admonet ipſam
                <expan abbr="quoq.">quoque</expan>
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg2116"/>
                <lb/>
              comprehendere voluiſſe; verba eius proponere libuit, ne tibi poſthàc imponant.
                <foreign lang="grc">εἷδος δὲ ἀεὶ ὄισὲ
                  <lb/>
                δε τι τὲ κινοῦν ἤτοι τόδε, ἤ τοιόνδε, ὁ ἔσται ἀρχὴ καὶ αἴτιον τῆς κινήσεως ὁταν κινῇ ὁ̂ιον ὁ ἐ ἐντε­
                  <lb/>
                λεχείᾳ ἄνος ποιεῖ ἐκ τοῦ δυνάμει οὔτος ἀνου ἄνον</foreign>
              . </s>
              <s>i. </s>
              <s>Formam verò ſemper afferet aliquam mouens,
                <lb/>
              aut hanc, aut
                <expan abbr="talẽ">talem</expan>
              , aut tantam quæ erit
                <expan abbr="principiũ">principium</expan>
              & cauſſa motus,
                <expan abbr="quãdo">quando</expan>
              moueatur, vt actu homo
                <lb/>
              facit ex eo qui eſt poteſtate homo, hominem. </s>
              <s>Vides in contextu varietatem lectionis. </s>
              <s>Sed ſi de­
                <lb/>
              mus ita legi [moueatur] nulla difficultas inerit in explicatione contextus; quandò aget Ariſto­
                <lb/>
              teles de forma noua,
                <expan abbr="">eam</expan>
              verò ſic dicimus eſſe
                <expan abbr="principiũ">principium</expan>
              motus, vt in illius definitione docuimus, quae
                <lb/>
              ſit ita principium, quia res per eam moueatur, & ita interpretabimur, vt ſuprà; nimirùm, quia ſit
                <lb/>
              fons & origo motus, quoad affert energian propterquam eſt in hac, aut illa parte loci. </s>
              <s>Verùm nos
                <lb/>
              illud fortè conturbabit, ſi legamus
                <expan abbr="agẽdi">agendi</expan>
              figura [moueat] exiſtimabitur
                <expan abbr=".n.">enim</expan>
              forma mouere, quod
                <lb/>
              nos inficiamur. </s>
              <s>Poſſum hîc elabi, ſi dixero verba illa
                <foreign lang="grc">ὂ έσται ἀρχὴ</foreign>
              , referri ad mouens, quod erit
                <lb/>
                <expan abbr="principiũ">principium</expan>
              & cauſſa motus;
                <expan abbr="quoniã">quoniam</expan>
              mouet, tum ad eorum
                <expan abbr="differentiã">differentiam</expan>
              quę ſunt patibiles cauſſæ mo­
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg2117"/>
                <lb/>
              tus, è quibus eſt ſine
                <expan abbr="cõtrouerſia">controuerſia</expan>
              materia; dubitatur
                <expan abbr="aũt">aut</expan>
              ſit'ne forma, tum
                <expan abbr="etiã">etiam</expan>
              , vt notetur
                <expan abbr="">non</expan>
              pro­
                <lb/>
              pria, qua
                <expan abbr="cõſtituitur">conſtituitur</expan>
                <expan abbr="efficiẽs">efficiens</expan>
              : &
                <expan abbr=".n.">enim</expan>
                <expan abbr="idẽ">idem</expan>
              moueri
                <expan abbr="põt">potest</expan>
              , & cùm conueniat in materia,
                <expan abbr="ſimulq́">ſimulque</expan>
              . </s>
              <s>mobile
                <lb/>
              attingat, &
                <expan abbr="">quae</expan>
              inter ſe
                <expan abbr="tangũt">tangunt</expan>
              , viciſsim afficiant, &
                <expan abbr="afficiãtur">afficiantur</expan>
              ; vnà
                <expan abbr="itẽ">item</expan>
              mouebitur & mouebit, ſed ea
                <lb/>
                <expan abbr="rõne">ratione</expan>
              erit
                <expan abbr="efficiẽs">efficiens</expan>
              , quà mouebit, moueri
                <expan abbr="aũt">aut</expan>
              illi erit
                <expan abbr="accidẽs">accidens</expan>
              ; ex quo intelligatur id
                <expan abbr="">non</expan>
              neceſſariò fla­
                <lb/>
              gitare
                <expan abbr="efficiẽs">efficiens</expan>
              , vt,
                <expan abbr="">dum</expan>
              agit, vnà patiatur, ſed ex actione ſola exiſtere,
                <expan abbr="">cum</expan>
              fieri
                <expan abbr="quoq.">quoque</expan>
              poſsit, vt
                <expan abbr="agẽs">agens</expan>
              ni­
                <lb/>
              hil
                <expan abbr="oĩo">omnino</expan>
              repatiatur, ſed cùm
                <expan abbr="tãgat">tangat</expan>
              , &
                <expan abbr="materiã">materiam</expan>
              ſibi
                <expan abbr="">cum</expan>
                <expan abbr="patiẽte">patiente</expan>
                <expan abbr="cõmunẽ">communem</expan>
              fuerit
                <expan abbr="aſſecutũ">aſſecutum</expan>
              ; euenire, vt affi­
                <lb/>
              ciatur afficiens. </s>
              <s>nec modus dicendi repugnabit, cùm apud Græcos forma & efficiens neutraliter
                <lb/>
              efferantur:
                <expan abbr="itaq.">itaque</expan>
                <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan>
              reſpondebit articulus
                <foreign lang="grc">ὅ</foreign>
              , neque exemplum ſubiectum ab hac explicatio­
                <lb/>
              ne abhorrebit: agit enim quatenus eſt actu homo; patitur autem, vt aliud quiddam poteſtate.
                <lb/>
              </s>
              <s>Sed faciamus Ariſtotelem verba facere de forma; dico vel eam ſpectari, vt finem, cui rectè con­
                <lb/>
              uenit, ſi doctorum meminimus; principij nomen & cauſſæ: etenim prima eſt omnium,
                <emph type="sup"/>
              b
                <emph.end type="sup"/>
              & eſt
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg2118"/>
                <lb/>
              principium & auctor, cur efficiens moueat; ita
                <expan abbr=".n.">enim</expan>
              operatur efficiens, vt è poteſtate hominem fa­
                <lb/>
              ciat hominem actu;
                <expan abbr="eoq́">eoque</expan>
              . </s>
              <s>modo vim mouendi tribuunt formæ Ariſtoteles, & Alexander, quòd
                <lb/>
              in ordinem materiam adducat, vel etiam perſeuerare Philoſophum in efficiente conſtituendo, & </s>
            </p>
          </chap>
        </body>
      </text>
    </archimedes>