Buonamici, Francesco
,
De motu libri X
Text
Text Image
Image
XML
Thumbnail overview
Document information
None
Concordance
Figures
Thumbnails
List of thumbnails
<
1 - 10
11 - 20
21 - 30
31 - 40
41 - 50
51 - 60
61 - 70
71 - 80
81 - 90
91 - 100
101 - 110
111 - 120
121 - 130
131 - 140
141 - 150
151 - 160
161 - 170
171 - 180
181 - 190
191 - 200
201 - 210
211 - 220
221 - 230
231 - 240
241 - 250
251 - 260
261 - 270
271 - 280
281 - 290
291 - 300
301 - 310
311 - 320
321 - 330
331 - 340
341 - 350
351 - 360
361 - 370
371 - 380
381 - 390
391 - 400
401 - 410
411 - 420
421 - 430
431 - 440
441 - 450
451 - 460
461 - 470
471 - 480
481 - 490
491 - 500
501 - 510
511 - 520
521 - 530
531 - 540
541 - 550
551 - 560
561 - 570
571 - 580
581 - 590
591 - 600
601 - 610
611 - 620
621 - 630
631 - 640
641 - 650
651 - 660
661 - 670
671 - 680
681 - 690
691 - 700
701 - 710
711 - 720
721 - 730
731 - 740
741 - 750
751 - 760
761 - 770
771 - 780
781 - 790
791 - 800
801 - 810
811 - 820
821 - 830
831 - 840
841 - 850
851 - 860
861 - 870
871 - 880
881 - 890
891 - 900
901 - 910
911 - 920
921 - 930
931 - 940
941 - 950
951 - 960
961 - 970
971 - 980
981 - 990
991 - 1000
1001 - 1010
1011 - 1020
1021 - 1030
1031 - 1040
1041 - 1050
1051 - 1055
>
341
342
343
344
345
346
347
348
349
350
<
1 - 10
11 - 20
21 - 30
31 - 40
41 - 50
51 - 60
61 - 70
71 - 80
81 - 90
91 - 100
101 - 110
111 - 120
121 - 130
131 - 140
141 - 150
151 - 160
161 - 170
171 - 180
181 - 190
191 - 200
201 - 210
211 - 220
221 - 230
231 - 240
241 - 250
251 - 260
261 - 270
271 - 280
281 - 290
291 - 300
301 - 310
311 - 320
321 - 330
331 - 340
341 - 350
351 - 360
361 - 370
371 - 380
381 - 390
391 - 400
401 - 410
411 - 420
421 - 430
431 - 440
441 - 450
451 - 460
461 - 470
471 - 480
481 - 490
491 - 500
501 - 510
511 - 520
521 - 530
531 - 540
541 - 550
551 - 560
561 - 570
571 - 580
581 - 590
591 - 600
601 - 610
611 - 620
621 - 630
631 - 640
641 - 650
651 - 660
661 - 670
671 - 680
681 - 690
691 - 700
701 - 710
711 - 720
721 - 730
731 - 740
741 - 750
751 - 760
761 - 770
771 - 780
781 - 790
791 - 800
801 - 810
811 - 820
821 - 830
831 - 840
841 - 850
851 - 860
861 - 870
871 - 880
881 - 890
891 - 900
901 - 910
911 - 920
921 - 930
931 - 940
941 - 950
951 - 960
961 - 970
971 - 980
981 - 990
991 - 1000
1001 - 1010
1011 - 1020
1021 - 1030
1031 - 1040
1041 - 1050
1051 - 1055
>
page
|<
<
of 1055
>
>|
<
archimedes
>
<
text
>
<
body
>
<
chap
>
<
p
type
="
main
">
<
s
>
<
pb
pagenum
="
327
"/>
<
arrow.to.target
n
="
marg2119
"/>
<
lb
/>
docere, vnde primùm exiſtat efficiens; inde verò exiſtit, quae in illo ineſt actus, & ratio rei faciendę,
<
lb
/>
vt ratio ſubſtantiæ, ſi ſubſtantia producenda ſit, & qualitatis ratio, ſi qualitas, quam facit per for
<
lb
/>
mam, nec ſine illa quicquam præſtare poteſt. </
s
>
<
s
>Quare illud erit efficiens, quod in ſeipſo talem ha
<
lb
/>
bet formam, ſiue actum:
<
expan
abbr
="
itaq.
">itaque</
expan
>
actu homo è poteſtate hominem faciet, atque ita forma pars erit
<
lb
/>
efficientis. </
s
>
<
s
>Sine igitur hoc, ſiue illo modo non erit natura de qua nunc agimus, ſed efficiens, vel
<
lb
/>
finis. </
s
>
<
s
>Hoc animaduerſo, quod nos interpellare quoquomodo poterat, & vt verbo Ariſtotelis
<
lb
/>
vtar
<
foreign
lang
="
grc
">ἐνοκλεῖν</
foreign
>
; ad rem redeo. </
s
>
<
s
>Omnis igitur actio fit per contactum. </
s
>
<
s
>Proinde ſeparata ſint opor
<
lb
/>
tet agens & patiens, nec inſita, vel etiam continua; niſi admodum impropriè, & abuſiuè. </
s
>
<
s
>Neque
<
lb
/>
poteſtate ſolum eſſe ſumenda, ſed actu, teſtatur ea vox
<
foreign
lang
="
grc
">κεχώρισται</
foreign
>
, quæ ſignificat actum, non
<
expan
abbr
="
aũt
">aut</
expan
>
<
lb
/>
facultatem. </
s
>
<
s
>Quamobrem Ariſtotelicum effatum ſumit, &
<
expan
abbr
="
cõtinet
">continet</
expan
>
<
expan
abbr
="
ſeparationẽ
">ſeparationem</
expan
>
actu iam
<
expan
abbr
="
effectã
">effectam</
expan
>
.
<
lb
/>
</
s
>
<
s
>Adde & exemplum ex ipſomet Ariſtotele
<
expan
abbr
="
exceptũ
">exceptum</
expan
>
, quo nob. </
s
>
<
s
>ponitur ante oculos eiuſmodi parti
<
lb
/>
tionem eſſe
<
expan
abbr
="
iã
">iam</
expan
>
actu. </
s
>
<
s
>Idcircò reuertendum illò foret, vt diuiſio
<
expan
abbr
="
partiũ
">partium</
expan
>
poteſtate adminiſtrata face
<
lb
/>
ret
<
expan
abbr
="
quidẽ
">quidem</
expan
>
motum, non
<
expan
abbr
="
aũt
">aut</
expan
>
abſolueret. </
s
>
<
s
>ob
<
expan
abbr
="
eamq́
">eamque</
expan
>
. </
s
>
<
s
>cauſſam opus eſſet altero principio, quod abſol
<
lb
/>
uendi vim haberet, eſſet
<
expan
abbr
="
aũt
">aut</
expan
>
extra rem quæ mouetur. </
s
>
<
s
>Hoc autem
<
expan
abbr
="
q̃
">quae</
expan
>
rectè pronunciatum ſit, mox
<
lb
/>
intelligemus. </
s
>
<
s
>Etenim à forma primùm eſt actio, vt illi volunt, cùm ipſa ſit entelechia, cuius
<
expan
abbr
="
offi-ciũ
">offi
<
lb
/>
cium</
expan
>
propter ingenitam
<
expan
abbr
="
perfectionẽ
">perfectionem</
expan
>
eſt vires ſuas in aliud explicare. </
s
>
<
s
>At ſi ita mouetur
<
expan
abbr
="
elementũ
">elementum</
expan
>
,
<
lb
/>
à forma
<
expan
abbr
="
quidẽ
">quidem</
expan
>
moueatur, ſed imperfectè; perfectè verò ab externo: magis ergo mouebit exter
<
lb
/>
<
arrow.to.target
n
="
marg2120
"/>
<
lb
/>
num. </
s
>
<
s
>Iam
<
expan
abbr
="
.n.
">enim</
expan
>
ſuprà
<
expan
abbr
="
dictũ
">dictum</
expan
>
eſt id quod primò mouit, hoc eſt, quod ſine cęteris mouere
<
expan
abbr
="
põt
">potest</
expan
>
, cętera
<
lb
/>
verò non ſine illo,
<
expan
abbr
="
præſtantiorẽ
">præſtantiorem</
expan
>
eſſe cauſſam;
<
expan
abbr
="
ideoq́
">ideoque</
expan
>
. </
s
>
<
s
>elementum magis ab externo,
<
expan
abbr
="
q̃
">quae</
expan
>
à forma con
<
lb
/>
citabitur. </
s
>
<
s
>Neque potes eò te recipere, vt dicas immobilem eſſe formam;
<
expan
abbr
="
itaq.
">itaque</
expan
>
non intercedere ta
<
lb
/>
lem
<
expan
abbr
="
ordinẽ
">ordinem</
expan
>
externi & interni, qualis eſt inter mouens
<
expan
abbr
="
primũ
">primum</
expan
>
, & mouens quod ab alio mouetur.
<
lb
/>
</
s
>
<
s
>Nam ſi talis ordo perſpicitur inter
<
expan
abbr
="
animaliũ
">animalium</
expan
>
formas & externa, tanto magis inter mouens
<
expan
abbr
="
exter-nũ
">exter
<
lb
/>
num</
expan
>
, atque
<
expan
abbr
="
inanimorũ
">inanimorum</
expan
>
formas intercedet;
<
expan
abbr
="
quãtò
">quantò</
expan
>
.ſ. </
s
>
<
s
>horum forma minus eſt ſeparata
<
expan
abbr
="
q̃
">quae</
expan
>
anima quæ
<
lb
/>
<
expan
abbr
="
viuẽtium
">viuentium</
expan
>
forma eſt, & minus apta mouere: animantium verò principium ab externis immutari
<
lb
/>
docuit
<
expan
abbr
="
nõ
">non</
expan
>
ſemel Ariſtoteles,
<
emph
type
="
sup
"/>
a
<
emph.end
type
="
sup
"/>
& ibi pracipuè, vbi concluſit animalia caduca non eſſe propriè pri
<
lb
/>
<
arrow.to.target
n
="
marg2121
"/>
<
lb
/>
mò & per ſe mobilia:
<
expan
abbr
="
quoniã
">quoniam</
expan
>
pars quæ mouet illa, non eſt prorſus immobilis:
<
expan
abbr
="
ideoq́
">ideoque</
expan
>
. </
s
>
<
s
>forma prin
<
lb
/>
cipium item patibile quodammodo erit illius, in quo ineſt. </
s
>
<
s
>Fortè dices, principium, quod mouet
<
lb
/>
in animali in illo ordine
<
expan
abbr
="
cõtineri
">contineri</
expan
>
, quia ſeparatum ſit, & mouens
<
expan
abbr
="
abſolutũ
">abſolutum</
expan
>
: id quod inanimorum
<
lb
/>
formæ non habent, ſunt
<
expan
abbr
="
.n.
">enim</
expan
>
in
<
expan
abbr
="
materiã
">materiam</
expan
>
magis immerſę. </
s
>
<
s
>At non'ne vides hæc euertere iudicium Ari
<
lb
/>
ſtotelis? </
s
>
<
s
>Si
<
expan
abbr
="
.n.
">enim</
expan
>
minus ſeparatæ ſunt, eò
<
expan
abbr
="
quoq.
">quoque</
expan
>
minus vim efficiendi motus habebunt. </
s
>
<
s
>ſiquidem ex
<
lb
/>
eo concludat Ariſtoteles in his non eſſe principium
<
expan
abbr
="
mouẽs
">mouens</
expan
>
, quia ſeparari nequeant
<
expan
abbr
="
eorũ
">eorum</
expan
>
partes.
<
lb
/>
</
s
>
<
s
>
<
arrow.to.target
n
="
marg2122
"/>
<
lb
/>
Atque, vt
<
expan
abbr
="
oĩno
">omnino</
expan
>
, ſi fieri
<
expan
abbr
="
põt
">potest</
expan
>
, ex animis noſtris ille ſcrupulus extirpetur, & imminuatur hæc opinio
<
lb
/>
quæ
<
expan
abbr
="
iã
">iam</
expan
>
latius ſerpit: nec quicquam minus ſuſpicemur, quàm inanimi formam in eo in quo ineſt,
<
lb
/>
eſſe principium, quod efficiat motum: aduertamus Ariſtotelem illud ipſum effatum & declarare
<
lb
/>
& confirmare
<
expan
abbr
="
quoq.
">quoque</
expan
>
ratione
<
emph
type
="
sup
"/>
b
<
emph.end
type
="
sup
"/>
<
expan
abbr
="
nimirũ
">nimirum</
expan
>
ea quæ mouent & mouentur, actu diſiuncta eſſe oportere.
<
lb
/>
</
s
>
<
s
>
<
arrow.to.target
n
="
marg2123
"/>
<
lb
/>
docet
<
expan
abbr
="
.n.
">enim</
expan
>
eum primis, quid ſit agendi facultas, tum etiam patiendi,
<
expan
abbr
="
atq.
">atque</
expan
>
perpetuò diffinit vtranque
<
lb
/>
per habitudinem ad aliud.
<
foreign
lang
="
grc
">ἄλλα</
foreign
>
verò id intelligitur, quod eſt ſubſtantię diuerſę, quemadmodum
<
lb
/>
<
expan
abbr
="
ẽt
">etiam</
expan
>
liquet iis qui vel primis, vt dicitur labris deguſtauere Porphyrium, & Ariſtotelicam phraſim
<
lb
/>
longo progreſſu 1. Phyſ.
<
emph
type
="
sup
"/>
c
<
emph.end
type
="
sup
"/>
obſeruarunt,
<
expan
abbr
="
planumq.
">planumque</
expan
>
eſt ob ea quæ hîc adſcribentur, aliud hoc loco
<
lb
/>
<
arrow.to.target
n
="
marg2124
"/>
<
lb
/>
ſignificare id quod eſt ſubiecti diuerſi. </
s
>
<
s
>Deinde monſtrat Ariſtoteles agendi facultatem neceſſariò
<
lb
/>
diuiſam eſſe à facultate patiendi; ex his autem concludit. </
s
>
<
s
>Nullum congenitum, quatenus huiuſ
<
lb
/>
modi, à ſeipſo pati poſſe. </
s
>
<
s
>Pronunciatur ea concluſio, vt vides vniuersè: ducitur à diſtinctione
<
lb
/>
poteſtatem: infertur abſolutè. </
s
>
<
s
>
<
expan
abbr
="
Ideoq́
">Ideoque</
expan
>
. </
s
>
<
s
>non modò ratione differentia debent capi agens &
<
expan
abbr
="
patiẽs
">patiens</
expan
>
,
<
lb
/>
verùm item ſubiecto. </
s
>
<
s
>Nam dicas tu, ſatis eſſe, ſi agens & patiens ſint ſolùm ratione diſcrepantia,
<
lb
/>
<
arrow.to.target
n
="
marg2125
"/>
<
lb
/>
quemadmodum ſunt materies & forma: dicas
<
expan
abbr
="
etiã
">etiam</
expan
>
hæc ſe mouere non poſſe, niſi aliquid extrin
<
lb
/>
ſecùs accedat:
<
expan
abbr
="
eaq́
">eaque</
expan
>
. </
s
>
<
s
>
<
expan
abbr
="
rõne
">ratione</
expan
>
ſolùm ſe mouere
<
expan
abbr
="
elementũ
">elementum</
expan
>
, quia contineat
<
expan
abbr
="
vtrunq.
">vtrunque</
expan
>
<
expan
abbr
="
principiorũ
">principiorum</
expan
>
genus,
<
lb
/>
iam ſequetur,
<
expan
abbr
="
quippiã
">quippiam</
expan
>
<
expan
abbr
="
congenitũ
">congenitum</
expan
>
, prout
<
expan
abbr
="
hũi
">huiuſmodi</
expan
>
, à ſeipſo poſſe pati. </
s
>
<
s
>Quia materies & forma ſunt con
<
lb
/>
genita. </
s
>
<
s
>Neque
<
expan
abbr
="
.n.
">enim</
expan
>
ſunt vnum colla, vel glutine, vel continuatione, igitur
<
foreign
lang
="
grc
">ξυμφύα</
foreign
>
vnum. </
s
>
<
s
>Forma
<
lb
/>
& materia ſe
<
expan
abbr
="
mouẽt
">mouent</
expan
>
, vbi
<
expan
abbr
="
cõgenita
">congenita</
expan
>
<
expan
abbr
="
sũt
">sunt</
expan
>
. </
s
>
<
s
>Aliquod ergo
<
expan
abbr
="
congenitũ
">congenitum</
expan
>
patitur à ſeipſo. </
s
>
<
s
>Sunt verò conge
<
lb
/>
nita materies & forma in eo quod eſt ex
<
expan
abbr
="
vtriſq.
">vtriſque</
expan
>
<
expan
abbr
="
conflatũ
">conflatum</
expan
>
. </
s
>
<
s
>innaſcitur
<
expan
abbr
="
.n.
">enim</
expan
>
forma in materia, & ſimul
<
lb
/>
poteſtas materiæ terminatur, & forma exiſtit. </
s
>
<
s
>& ſi in cęteris
<
expan
abbr
="
cõgenitis
">congenitis</
expan
>
, quorum partes per ſeipſas
<
lb
/>
<
expan
abbr
="
quãtę
">quantę</
expan
>
ſunt, vt
<
expan
abbr
="
trũcus
">truncus</
expan
>
, & ramus, vna
<
expan
abbr
="
alterã
">alteram</
expan
>
mouere
<
expan
abbr
="
nõ
">non</
expan
>
<
expan
abbr
="
põt
">potest</
expan
>
: multò minus forma debet
<
expan
abbr
="
cõcitare
">concitare</
expan
>
<
expan
abbr
="
ma-teriã
">ma
<
lb
/>
teriam</
expan
>
; ſiquidem multò minus
<
expan
abbr
="
ſeiũgitur
">ſeiungitur</
expan
>
forma à materia,
<
expan
abbr
="
q̃
">quae</
expan
>
pars quanti ab altera parte: poſſunt
<
expan
abbr
="
.n.
">enim</
expan
>
<
lb
/>
hę partes ſeorſum
<
expan
abbr
="
cõſiſtere
">conſiſtere</
expan
>
&
<
expan
abbr
="
occupãt
">occupant</
expan
>
loca diuerſa: forma
<
expan
abbr
="
ſeipsã
">ſeipsam</
expan
>
<
expan
abbr
="
nõ
">non</
expan
>
tuetur extra
<
expan
abbr
="
materiã
">materiam</
expan
>
, &
<
expan
abbr
="
eũdẽ
">eundem</
expan
>
<
lb
/>
<
expan
abbr
="
locũ
">locum</
expan
>
<
expan
abbr
="
penit9
">penitus</
expan
>
occupat. </
s
>
<
s
>Rurſus oppugnaret
<
expan
abbr
="
ei9
">eius</
expan
>
dicti
<
expan
abbr
="
rõ
">ratio</
expan
>
<
expan
abbr
="
propoſitũ
">propoſitum</
expan
>
<
expan
abbr
="
illorũ
">illorum</
expan
>
. </
s
>
<
s
>Quia probaturus Ariſtote
<
lb
/>
les
<
expan
abbr
="
nullũ
">nullum</
expan
>
<
expan
abbr
="
cõgenitũ
">congenitum</
expan
>
<
expan
abbr
="
quaten9
">quatenus</
expan
>
<
expan
abbr
="
hũi
">huiuſmodi</
expan
>
, in duo principia ſecari, videlicet
<
expan
abbr
="
agẽs
">agens</
expan
>
&
<
expan
abbr
="
patiẽs
">patiens</
expan
>
, ſic
<
expan
abbr
="
argumẽtatus
">argumentatus</
expan
>
<
expan
abbr
="
ẽ
">em</
expan
>
.
<
lb
/>
</
s
>
<
s
>Quoniam vnum, quatenus vnum in agens & patiens non ſecatur. </
s
>
<
s
>Congenitum, prout tale, eſt
<
lb
/>
vnum. </
s
>
<
s
>non ergo diuiditur in agens & patiens, quod ipſi defendere cupiunt. </
s
>
<
s
>Cui ſanè rationi ſic
<
lb
/>
aſſentiendum puto, vt nihil
<
expan
abbr
="
equidẽ
">equidem</
expan
>
irrefragabilius eſſe arbitres, quantunuis alij reclament, immo </
s
>
</
p
>
</
chap
>
</
body
>
</
text
>
</
archimedes
>