Buonamici, Francesco, De motu libri X

List of thumbnails

< >
341
341
342
342
343
343
344
344
345
345
346
346
347
347
348
348
349
349
350
350
< >
page |< < of 1055 > >|
    <archimedes>
      <text>
        <body>
          <chap>
            <p type="main">
              <s>
                <pb pagenum="328"/>
              rumpantur, per me licet. </s>
              <s>Aut
                <expan abbr=".n.">enim</expan>
              neceſſariò concludatur, aut principes canones Analyticos euertat
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg2126"/>
                <lb/>
              oportet: oritur
                <expan abbr=".n.">enim</expan>
              non modò ex eiuſmodi propoſitionib. quæ verę ſint, ſed
                <expan abbr="ẽt">etiam</expan>
              per ſe. </s>
              <s>quin potius
                <lb/>
              quatenus ipſum. </s>
              <s>Vnde nos
                <expan abbr="itẽ">item</expan>
                <expan abbr="cõſimiliter">conſimiliter</expan>
                <expan abbr="argumẽtari">argumentari</expan>
              poſſemus:
                <expan abbr="compoſitũ">compoſitum</expan>
              ex materia & forma
                <lb/>
                <expan abbr="inanimũ">inanimum</expan>
              vnum eſt immo per ſe
                <expan abbr="vnũ">vnum</expan>
              , & multo magis
                <expan abbr="vnũ">vnum</expan>
              quàm animal. </s>
              <s>Non igitur diuidi poteſt
                <lb/>
              in
                <expan abbr="partẽ">partem</expan>
              per ſe
                <expan abbr="mouentẽ">mouentem</expan>
              & in
                <expan abbr="partẽ">partem</expan>
              per ſe
                <expan abbr="mobilẽ">mobilem</expan>
              . </s>
              <s>Non eſt
                <expan abbr="aũt">aut</expan>
              quae intelligi vereamur,
                <expan abbr="nullũ">nullum</expan>
                <expan abbr="conge-nitũ">conge­
                  <lb/>
                nitum</expan>
              , quatenus
                <expan abbr="hũi">huiuſmodi</expan>
              , à ſeipſo pati, quia primò
                <expan abbr="">non</expan>
              patiatur, ſed per parteis, id quod à nonnullis dari
                <lb/>
              cognoſceo, aut
                <expan abbr="ẽt">etiam</expan>
              , quia
                <expan abbr="">non</expan>
              moueatur abſolutè, ſed, quin imperfectè ſe moueat, nihil obſtare:
                <expan abbr="neq.">neque</expan>
                <lb/>
              enim tolerat hoc allata ratio. </s>
              <s>Nimirum, quae à ſeipſo
                <expan abbr="">non</expan>
              patiatur, quia
                <expan abbr="">non</expan>
                <expan abbr="cõſtat">conſtat</expan>
              ex
                <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan>
              poteſtate
                <lb/>
              ſimul, actuoſa .ſ. </s>
              <s>& patibili: hoc verò id oppugnat, quod eſt moueri per parteis,
                <expan abbr="atq.">atque</expan>
                <expan abbr="ẽt">etiam</expan>
              imperfectè.
                <lb/>
              </s>
              <s>Proptereà
                <expan abbr="dictũ">dictum</expan>
              eſt ab Ariſtotele animal quod perſpicuè ſecatur in
                <expan abbr="partẽ">partem</expan>
              per ſe
                <expan abbr="mouentẽ">mouentem</expan>
              , &
                <expan abbr="par-tẽ">par­
                  <lb/>
                tem</expan>
              per ſe
                <expan abbr="mobilẽ">mobilem</expan>
              , non eſſe verè
                <expan abbr="vnũ">vnum</expan>
              ,
                <expan abbr="atq.">atque</expan>
              continuum, ſeu
                <expan abbr="congenitũ">congenitum</expan>
              , ſed vnum per
                <expan abbr="coniũctionem">coniunctionem</expan>
              .
                <lb/>
              </s>
              <s>Attinere
                <expan abbr="aũt">aut</expan>
              hoc theorema ad motus
                <expan abbr="inanimorũ">inanimorum</expan>
              , &
                <expan abbr="cõplecti">complecti</expan>
                <expan abbr="ẽt">etiam</expan>
              motum, qui fit ad
                <expan abbr="locũ">locum</expan>
              , perſuadet
                <lb/>
                <expan abbr="conſiliũ">conſilium</expan>
              Ariſtotelis in eo capite in quo de
                <expan abbr="agẽdi">agendi</expan>
                <expan abbr="patiendiq́">patiendique</expan>
              . </s>
              <s>poteſtate generatim diſſerit,
                <emph type="sup"/>
              a
                <emph.end type="sup"/>
              deinde
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg2127"/>
                <lb/>
              vniuerſalis eius ſermonis concluſio. </s>
              <s>Prætereà quae in ipſis primis conſequentis loci verbis admonet
                <lb/>
              ea quæ dicta
                <expan abbr="sũt">sunt</expan>
              , cum animata, tum
                <expan abbr="ẽt">etiam</expan>
              inanima
                <expan abbr="cõplecti">complecti</expan>
              , pręterquam quae Ariſtoteles
                <emph type="sup"/>
              b
                <emph.end type="sup"/>
              parem ineſſe
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg2128"/>
                <lb/>
                <expan abbr="proceſsũ">proceſsum</expan>
              demonſtrat,
                <expan abbr="qd">quod</expan>
              attinet ad initia
                <expan abbr="motuũ">motuum</expan>
                <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan>
              , in mutatione ſecundùm
                <expan abbr="quãtum">quantum</expan>
              qua­
                <lb/>
              le, & vbi quae ſi per ſe non
                <expan abbr="augẽtur">augentur</expan>
              ,
                <expan abbr="neq.">neque</expan>
                <expan abbr="alterãtur">alterantur</expan>
              inanima,
                <expan abbr="planũ">planum</expan>
              quae neque
                <expan abbr="ẽt">etiam</expan>
              in loco per ſe mouen­
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg2129"/>
                <lb/>
              tur,
                <expan abbr="eoq́">eoque</expan>
              . </s>
              <s>minus quo latio, cùm ſit perfectior cęteris motib. eo
                <expan abbr="quoq.">quoque</expan>
              principia magis actu requi­
                <lb/>
              rit, hoc eſt magis ſeparata,
                <expan abbr="">quae</expan>
              reliqui motus. </s>
              <s>Accedit eodem quae
                <expan abbr="sũmus">summus</expan>
              præceptor
                <emph type="sup"/>
              c
                <emph.end type="sup"/>
                <expan abbr="poteſtatẽ">poteſtatem</expan>
              motri­
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg2130"/>
                <lb/>
                <expan abbr="cẽ">cem</expan>
              à natura diſiungit,
                <expan abbr="aliamq́">aliamque</expan>
              . </s>
              <s>eſſe demonſtrat: affero
                <expan abbr="aũt">aut</expan>
              ad hoc textum formalem, qui ſic habet.
                <lb/>
              </s>
              <s>
                <foreign lang="grc">ἐπεὶ δὲ φύσις ἐστὶν. </foreign>
              </s>
              <s>
                <foreign lang="grc">ἡ ἐν ἀυτῷ ὑπάρχουσα κινήσεως ἀρχή δύναμις δὲ ἡ ἐν ἄλλῳ ἧ ἄλλο</foreign>
              . </s>
              <s>& reliqua,
                <lb/>
              quæ ſequuntur
                <expan abbr="eiuſdẽ">eiuſdem</expan>
              propoſiti. </s>
              <s>quæ ſic exprimuntur. </s>
              <s>“Quoniam
                <expan abbr="aũt">aut</expan>
              natura quidem eſt quod in
                <lb/>
              ipſo eſt motus
                <expan abbr="principiũ">principium</expan>
              , potentia verò quod in alio eſt, quatenus aliud.” ex
                <expan abbr="quib.">quibus</expan>
              planè intelligere
                <lb/>
              potes
                <expan abbr="motricẽ">motricem</expan>
                <expan abbr="potentiã">potentiam</expan>
              à natura differre. </s>
              <s>Signo illud eſt, quae mox indicat Ariſtoteles
                <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan>
              princi­
                <lb/>
              pia, ſi conuenerint, velociores motus efficere. </s>
              <s>non ſanè, quia forma efficiat
                <expan abbr="motũ">motum</expan>
              , ſed quae afferat mo­
                <lb/>
              bili
                <expan abbr="propenſionẽ">propenſionem</expan>
              , contrà
                <expan abbr="">quae</expan>
              in iis quæ violentia
                <expan abbr="mouẽtur">mouentur</expan>
              , vbi repugnat. </s>
              <s>Verumenimuerò nequid
                <lb/>
                <expan abbr="intactũ">intactum</expan>
              relinquatur, quod valeat ad peruerſam
                <expan abbr="hãc">hanc</expan>
                <expan abbr="opinionẽ">opinionem</expan>
                <expan abbr="conuellendã">conuellendam</expan>
              ;
                <expan abbr="attẽdamus">attendamus</expan>
                <expan abbr="Ariſtotelẽ">Ariſtotelem</expan>
                <lb/>
              ipſum ita loquentem & ſibi perpetuò
                <expan abbr="cõſtantem">conſtantem</expan>
              . </s>
              <s>
                <emph type="sup"/>
              d
                <emph.end type="sup"/>
                <foreign lang="grc">Κατάγε δὴ τὸν λογὸν οὑτω φαίνεται καὶ ἀπὸ
                  <lb/>
                  <arrow.to.target n="marg2131"/>
                  <lb/>
                τῶν ἒργων. </foreign>
              </s>
              <s>
                <foreign lang="grc">καθόλουτε ἐπισκοποῦσιν, οὐ φαίνεται γιγνόμενον ἓν ἐκ τοῦ παθητηκοῦ καὶ ποιοῆντος, ὡς
                  <lb/>
                ἐνυπάζχοντος ἐν τῷ γιγνομένῳ τοῦ ποιουν̂τος, οὑδόλως δὴ ἐκ κινουμένου καὶ κινουν̂τος</foreign>
              . </s>
              <s>i. </s>
              <s>Atque
                <expan abbr="ſe-cũdùm">ſe­
                  <lb/>
                cundùm</expan>
                <expan abbr="rõnem">rationem</expan>
              ſic in effectis (
                <expan abbr="fabrorũ">fabrorum</expan>
              operib.)
                <expan abbr="quoq.">quoque</expan>
              apparet:
                <expan abbr="">nam</expan>
              cum in vniuerſum
                <expan abbr="cõplectimur">complectimur</expan>
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg2132"/>
                <lb/>
              animo,
                <expan abbr="">non</expan>
              ita effici
                <expan abbr="vnũ">vnum</expan>
              ex agente
                <expan abbr="patienteq́">patienteque</expan>
              . </s>
              <s>videtur, vt, quod agit, in eo, quod efficitur,” inſit: nec
                <lb/>
                <expan abbr="oĩno">omnino</expan>
              ex eo, quod mouet, & quod mouetur,
                <expan abbr="quicq̃">quicque</expan>
              conſtitui. </s>
              <s>Quid plura deſideras? </s>
              <s>Quid planius
                <lb/>
              dici potuit? </s>
              <s>quid certius? </s>
              <s>quid in re maximi
                <expan abbr="momẽti">momenti</expan>
              confidentius? </s>
              <s>ſuper hoc
                <expan abbr=".n.">enim</expan>
                <expan abbr="fundamẽto">fundamento</expan>
              ſtru­
                <lb/>
              xit ille philoſophus
                <expan abbr="">eam</expan>
              poſitionem, quę pertinet ad
                <expan abbr="cõſtituendas">conſtituendas</expan>
                <expan abbr="differẽtias">differentias</expan>
              inter maris
                <expan abbr="fœminæq́">fœminæque</expan>
              .
                <lb/>
              </s>
              <s>ſemen, &
                <expan abbr="ſignificandũ">ſignificandum</expan>
              in neutro vim agendi
                <expan abbr="patiendiq́">patiendique</expan>
              . </s>
              <s>ſimul ineſſe poſſe, ſed maris ſemen habe­
                <lb/>
              re vim efficiendi ſolum,
                <expan abbr="fœminã">fœminam</expan>
              verò duntaxat præbere
                <expan abbr="menſtruũ">menſtruum</expan>
              in quo vis ineſſet ſolummodò
                <lb/>
              patiendi. </s>
              <s>Dicemus'ne Ariſtotelem ab eo pronunciato
                <expan abbr="lationẽ">lationem</expan>
              excludere? </s>
              <s>an
                <expan abbr="tanq̃">tanquam</expan>
              Ixiones aſsiduè
                <lb/>
              rotabimus
                <expan abbr="idẽ">idem</expan>
              ſaxum, quae nihil imperfectè ſeipſum afficit, imperfectè verò nil
                <expan abbr="vtiq.">vtique</expan>
              prohibet? </s>
              <s>Cur
                <lb/>
              enim
                <expan abbr="">non</expan>
              præcidetur
                <expan abbr="oĩs">omnis</expan>
              anſa philoſopho
                <expan abbr="cõficiendi">conficiendi</expan>
              propoſitum ſuum? </s>
              <s>Nam ſi perfectè aliquid
                <lb/>
              ſeipſum mouere
                <expan abbr="põt">potest</expan>
              , iam ſemen
                <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan>
              , nil impediet, quominus obtineat
                <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan>
              facultatem, quae ſi
                <lb/>
              imperfectè: dicere ſemper mihi licebit. </s>
              <s>At profectò deciperis ò Ariſtoteles, & nos ſimul eludis;
                <lb/>
              poſſunt
                <expan abbr=".n.">enim</expan>
                <expan abbr="ſingulorũ">ſingulorum</expan>
              , partes inter ſe quidem agere, ſed imperfectè: idcirco ſi quod auxilium acce­
                <lb/>
              dat extrinſecùs; nil vetabit, quominus in
                <expan abbr="vtroq.">vtroque</expan>
              cum mare, tum fœmina ſit
                <expan abbr="eadẽ">eadem</expan>
              vis. </s>
              <s>accedit verò
                <lb/>
              extrinſecùs
                <expan abbr="auxiliũ">auxilium</expan>
              , nempe id quod prębetur à fœmina: calor
                <expan abbr="quoq.">quoque</expan>
              cęleſtis, vel ipſo
                <expan abbr="ẽt">etiam</expan>
              auctore,
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg2133"/>
                <lb/>
              cuius ope
                <expan abbr="fœcũda">fœcunda</expan>
              ſemina
                <expan abbr="reddũtur">redduntur</expan>
              ,
                <expan abbr="atq.">atque</expan>
              ita
                <expan abbr="põr">porr</expan>
                <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan>
                <expan abbr="continẽs">continens</expan>
              , vt & artificio nos & ipſæ
                <expan abbr="ẽt">etiam</expan>
              beſtiæ
                <lb/>
              ſola illius vi fretę ſuos partus ipſi
                <expan abbr="cõmittant">committant</expan>
              ,
                <expan abbr="exẽplo">exemplo</expan>
                <expan abbr="sũt">sunt</expan>
              anſeres, quę oua
                <expan abbr="cõdunt">condunt</expan>
                <expan abbr="vſq.">vſque</expan>
              ad
                <expan abbr="excluſio-nẽ">excluſio­
                  <lb/>
                nem</expan>
              pulli in arena. </s>
              <s>Non deeſt igitur extrinſecùs auxilium quod in cauſſa ſit, vt idem propter
                <expan abbr="va-rietatẽ">va­
                  <lb/>
                rietatem</expan>
              partium ſimul efficiat, & patiatur. </s>
              <s>Nam cum
                <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan>
              adſint quæ
                <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan>
              parti ſeminis ſuppe­
                <lb/>
              tias ferant, ex
                <expan abbr="horũ">horum</expan>
              ſententia fit, vt
                <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan>
              vis ineſſe queat in ſemine. </s>
              <s>Sic prorſus imbecillis & va­
                <lb/>
              na
                <expan abbr="">ratio</expan>
              philoſophi reddetur,
                <expan abbr="multoq́">multoque</expan>
              . </s>
              <s>magis eueniet id in ſemine, quandò, & ſi in ſubiecto materiæ
                <lb/>
              conuenit cum agente; tamen natura diſtinguuntur, cùm vis efficientis inſit in ſpiritu, patiens au­
                <lb/>
              tem in humore poni valeat. </s>
              <s>Quòd ſi plantę ſemen obiicias, in quo vis
                <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan>
              continetur. </s>
              <s>ita fieri,
                <lb/>
              vt idem ſimul agat & patiatur. </s>
              <s>Tum item quia ſpecies ſenſilium, vt lumen in pellucido, ſonus
                <lb/>
              in ſonoro, quin etiam in ſpiritibus & ſanguine vim habet afficiendi, & immutandi ſubiectum.
                <lb/>
              </s>
              <s>Nanque lumen rarefacit aërem, frigus denſat, ita pellucidum actu, quod ex poteſtate pellucido
                <lb/>
              conſtat, & lumine, ſeipſum immutabit. </s>
              <s>At noſce, tametſi vnum quodam pacto
                <expan abbr="vidẽtur">videntur</expan>
              ſeminis
                <lb/>
              illius partes, eas tamen reapſe duas,
                <expan abbr="locoq́">locoque</expan>
              . </s>
              <s>in
                <expan abbr="eadẽ">eadem</expan>
              mole ſeminis,
                <expan abbr="atq.">atque</expan>
              maſſa diſtincta; ac ſi fuerit
                <lb/>
              organum
                <expan abbr="quoddã">quoddam</expan>
              , & difformè è pluribus vniformibus conſtitutum: id quod
                <expan abbr="ẽt">etiam</expan>
              brutis ipſis </s>
            </p>
          </chap>
        </body>
      </text>
    </archimedes>