Buonamici, Francesco, De motu libri X

List of thumbnails

< >
341
341
342
342
343
343
344
344
345
345
346
346
347
347
348
348
349
349
350
350
< >
page |< < of 1055 > >|
    <archimedes>
      <text>
        <body>
          <chap>
            <p type="main">
              <s>
                <pb pagenum="330"/>
              Ergo
                <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan>
              dicit vltimam formam,
                <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan>
                <expan abbr="quoq.">quoque</expan>
              materiam, & pariter qui dicit vltimam
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg2139"/>
                <lb/>
              materiam, formam
                <expan abbr="quoq.">quoque</expan>
              comperhendit vnà. </s>
              <s>Ob id igitur forma cum materia mouet formam
                <lb/>
              cum materia, ſeu materiam cum forma quæ ſunt idem. </s>
              <s>
                <expan abbr="Itaq.">Itaque</expan>
              idem prorſus mouet ſeipſum pri­
                <lb/>
              mò, & à ſeipſo primò mouetur. </s>
              <s>Neque verò puto, te accipere
                <expan abbr="materiã">materiam</expan>
              proximam, non quà recipit
                <lb/>
                <expan abbr="rõnem">rationem</expan>
              formæ, ſed quà ſubiicitur
                <expan abbr="accidẽtibus">accidentibus</expan>
              , tum quae talis materia non eſt obnoxia motui, ſed mu­
                <lb/>
              tationi duntaxat: tum quae accidentia
                <expan abbr="cõmuniores">communiores</expan>
              formas conſequuntur, & ſic nil ad functionem
                <lb/>
              propriam
                <expan abbr="cõpoſiti">compoſiti</expan>
              pertinent, aut ſi ſunt vltima accidentia; protinus eam formam conſequuntur
                <lb/>
              quæ in materia proxime ratione ſumitur. </s>
              <s>Cętera fortuitu ſunt quæ non ſunt efficienda princi­
                <lb/>
              pia functionis per ſe. </s>
              <s>Quanquam etiam repugnaret id definitioni naturæ quæ principium mo­
                <lb/>
              tus eſt primò, per ſe, & non per accidens, ſic verò ſemper motus initia ferant per
                <expan abbr="accidẽs">accidens</expan>
              , quandò
                <lb/>
              forma moueat his auctoribus, vt in materia; tum materia moueatur, vt informata. </s>
              <s>Nobis nil ac­
                <lb/>
              cidit
                <expan abbr="hũi">huiuſmodi</expan>
              , qui formam facimus initium motus per quod,
                <expan abbr="materiã">materiam</expan>
              , vt quod; nam ſingula ſuo mo­
                <lb/>
              re primo & per ſe ſunt initia motus. </s>
              <s>Prætereà forma ſumitur aut ſeparata, aut in materia: ac ſi ſe­
                <lb/>
              parata, vel re, vel mente duntaxat, non ſanè re ſeparata: quoniam hæc poſſet mouere quidem,
                <lb/>
                <expan abbr="">non</expan>
              tamen moueretur. </s>
              <s>
                <expan abbr="Itaq.">Itaque</expan>
              non moueret vt efficiens: ita
                <expan abbr=".n.">enim</expan>
              mouere finis eſt proprium. </s>
              <s>
                <expan abbr="quanq̃">quanquam</expan>
                <lb/>
                <expan abbr="neq.">neque</expan>
              ſeparatum hic accipitur, quod ſubiecto diſtinguatur; iam
                <expan abbr=".n.">enim</expan>
              foret eiuſmodi mouens, quale
                <lb/>
              nos eſſe volumus. </s>
              <s>Quinetiam,
                <expan abbr="neq.">neque</expan>
              ſic elementum totum mouerentur, ſed ex altera parte
                <expan abbr="tantũ">tantum</expan>
              ,
                <lb/>
              materia videlicet, manente forma:
                <expan abbr="neq.">neque</expan>
              per ſe mobile foret, aut, ſi è principiis huiuſmodi conſta­
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg2140"/>
                <lb/>
              ret, primum eſſet per ſe mobile, nec quidem imperfectum, vt creditur, ſed omnium primum,
                <lb/>
                <expan abbr="atq.">atque</expan>
              perfectiſsimum. </s>
              <s>ea
                <expan abbr=".n.">enim</expan>
              eſt natura,
                <expan abbr="atq.">atque</expan>
              ille ſtatus primi mobilis, vt in partem per ſe motam, &
                <lb/>
                <expan abbr="partẽ">partem</expan>
              quæ ſanè per ſe moueat, ſed immobilis ſit, diuidatur. </s>
              <s>
                <expan abbr="Neq.">Neque</expan>
              item, vt puto, ſat eſt, ſi ratione
                <lb/>
              ſeparetur: quoniam ipſa non ſolum mouet ſecundùm naturam, ſed eſt
                <expan abbr="ẽt">etiam</expan>
              mouens naturale: hoc
                <lb/>
                <expan abbr="aũt">aut</expan>
              , dum mouet, quodammodò mouetur. </s>
              <s>Sed, ſi tale fuerit mouens, neceſſariò quoque conſiſtet
                <lb/>
              in materia,
                <expan abbr="atq.">atque</expan>
              ita
                <expan abbr="">non</expan>
              ſine materia mouebit, & profectò nimis obediet natura cogitationibus no­
                <lb/>
              ſtris quæ cùm à nob. </s>
              <s>ſolummodò ſeparetur; ita ſeparata motioneis illas efficiat, quas efficere tum
                <lb/>
              deberet, vbi loco & ſubiecto ſeparata foret. </s>
              <s>Quòd ſi ratione ſeparata ſumas hæc principia, quae eſ­
                <lb/>
              ſentia,
                <expan abbr="viribuſq́">viribuſque</expan>
              . </s>
              <s>diſtinguantur auditu quæ mox adſcribentur. </s>
              <s>Illud
                <expan abbr=".n.">enim</expan>
              perſpicuum eſt in reb. ſen­
                <lb/>
              ſilibus ſpectari
                <expan abbr="geminũ">geminum</expan>
              eſſe; alterum qui quidem, vbi res conſiderentur ſemotis
                <expan abbr="cõditionibus">conditionibus</expan>
              ma­
                <lb/>
              teriæ ſenſilis, quod eſt eſſe per ſe,
                <expan abbr="atq.">atque</expan>
              alterum, quod eſt eiuſmodi conditionibus implicatum,
                <expan abbr="idq.">idque</expan>
                <lb/>
              eſt eſſe per accidens. </s>
              <s>primum verò illud idem eſſe,
                <expan abbr="atq.">atque</expan>
              eſſentiam; poſterius
                <expan abbr="aũt">aut</expan>
              ab eſſentia diuer­
                <lb/>
              ſum & exiſtere. </s>
              <s>Quo fit, vt cùm eſſentia prorſus à materia
                <expan abbr="formaq́">formaque</expan>
              . </s>
              <s>ducatur quæ ſunt eſſentiæ
                <lb/>
              partes, hoc poſterius eſſe diuerſum ſit ab illo eſſe, quod eſſentię partibus attribuitur, addens eſſen­
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg2141"/>
                <lb/>
              tiæ proprietates materiæ ſenſilis & indiuidui. </s>
              <s>Sed quae horum cauſſa eſt materia ſenſilis,
                <expan abbr="eaq́">eaque</expan>
              . </s>
              <s>perti­
                <lb/>
              net ad eſſe per accidens, quemadmodum primum eſſe non eſt diuerſum à partibus à quibus eſ­
                <lb/>
              ſentia dicitur, ſic poſterius eſſe à forma
                <expan abbr="ſenſiliq́">ſenſilique</expan>
              . </s>
              <s>materia non diſtinguitur. </s>
              <s>
                <expan abbr="Nanq.">Nanque</expan>
              eadem eſt pro­
                <lb/>
              portio primi eſſe ad ſua principia,
                <expan abbr="atq.">atque</expan>
              eſſe poſterioris ad
                <expan abbr="formã">formam</expan>
              & materiam ſenſilem. </s>
              <s>Cęterùm
                <lb/>
                <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan>
              eſſe ſiue per ſe ſit, ſeu per accidens, ſi vtriuſque naturam reſpexeris, nil aliud prorſus eſt,
                <lb/>
              atque eſſe formæ in materia: primùm quidem illud formæ in materia quæ cadit in mentem; al­
                <lb/>
              terum verò formæ in materia ſenſili. </s>
              <s>Quamobrem ita ſit eſſe, quod eſt compoſiti, quia materia
                <lb/>
              contendit ad
                <expan abbr="formã">formam</expan>
              , & tunc eſt
                <expan abbr="compoſitũ">compoſitum</expan>
              , vbi adeſt forma in materia. </s>
              <s>Ergo eſſe compoſiti nil
                <lb/>
              eſt aliud, niſi eſſe partium in actu; ſicut
                <expan abbr="ẽt">etiam</expan>
              partium ipſarum actus eſt ipſum
                <expan abbr="cõpoſitum">compoſitum</expan>
              eò, quòd
                <lb/>
              neque forma eſt actu, niſi ſit in materia, neque actu materia, niſi adſit forma. </s>
              <s>At vbi hæc ita ſint;
                <lb/>
              ibi extat neceſſariò compoſitum. </s>
              <s>Proinde Ariſtoteles
                <emph type="sup"/>
              a
                <emph.end type="sup"/>
              aſſeueranter affirmauit Callian eſſe
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg2142"/>
                <lb/>
                <foreign lang="grc">τὸν λόγον μετὰ τὴς ὑλης</foreign>
              .i. </s>
              <s>rationem cum materia, &, mea quidem ſententia adiectus eſt articu­
                <lb/>
              lus
                <foreign lang="grc">̓ἐστὶν ὁ λόγος</foreign>
              .i. </s>
              <s>eſt ipſa ratio; ne acciperemus
                <expan abbr="rõnem">rationem</expan>
              , & prędicatum ſimpliciter, ſed vt eſſet Cal­
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg2143"/>
                <lb/>
              lias ipſa ratio. </s>
              <s>Neque verò exiſtentia illa eſt
                <expan abbr="ipſarũ">ipſarum</expan>
              partium, ſed eſſentia ſolum, quod eſt exiſten­
                <lb/>
              tiæ principium,
                <expan abbr="eaq́">eaque</expan>
              . </s>
              <s>non coniunctim & in toto, quia tunc eſt ipſum totum, quod eſt
                <expan abbr="vnũ">vnum</expan>
              per ſe,
                <lb/>
              nec amplius materia, vel forma; niſi quatenus mens
                <expan abbr="rationẽ">rationem</expan>
              formæ ſeparat à materia ſenſili diſ­
                <lb/>
              ſoluens copoſitum in eiuſmodi principia, & illa ſumit eo
                <expan abbr="tẽpore">tempore</expan>
              veluti cauſſas, quatenus illa ſpe­
                <lb/>
              ctat .ſ. </s>
              <s>quæ ad conſtitutionem
                <expan abbr="cõpoſiti">compoſiti</expan>
              conuenerunt;
                <expan abbr="itaq.">itaque</expan>
              per ſeparationem vtriuſque principij
                <lb/>
              notitiam conſequitur, ſed in natura,
                <expan abbr="poſtq̃">poſtquam</expan>
              conuenere; facta ſunt vnum maximè, vt nihil magis
                <lb/>
              vnum fieri queat; per ſe .ſ. </s>
              <s>& ſine medio. </s>
              <s>
                <expan abbr="Nanq.">Nanque</expan>
              etſi quædam cauſſæ requiruntur extrinſecùs, à
                <lb/>
              quibus ea
                <expan abbr="cõpoſitio">compoſitio</expan>
              fiat; nihilominus
                <expan abbr="oẽ">omnem</expan>
              internum
                <expan abbr="vinculũ">vinculum</expan>
              prorſus excluditur efficiente ad præ­
                <lb/>
              ſtandam eiuſmodi
                <expan abbr="cõpoſitionem">compoſitionem</expan>
              propria principij
                <expan abbr="vtriuſq.">vtriuſque</expan>
              natura. </s>
              <s>Sunt igitur vnum per ſe, &
                <lb/>
              tum eſt
                <expan abbr="cõpoſitum">compoſitum</expan>
              , nec amplius materies, aut forma, ſed vnum, quod ex iis eſt factum. </s>
              <s>Ita vnum
                <lb/>
              vnius eſſe per ſe & vna vnius functio,
                <expan abbr="neq.">neque</expan>
              formæ aut materiæ, ſed
                <expan abbr="cõpoſiti">compoſiti</expan>
              , cuius
                <expan abbr="itẽ">item</expan>
              eſt verè eſſe.
                <lb/>
              </s>
              <s>Nam ſi functio formæ tribueretur, non ſecus eſſet àc ſi animum texere, aut fiere diceremus.
                <lb/>
              </s>
              <s>Quamobrem ſi materia moueatur,
                <expan abbr="quoniã">quoniam</expan>
              ſub forma, & forma moueat, quatenus eſt in materia,
                <lb/>
                <expan abbr="atq.">atque</expan>
              ita materia per ſe mouetur, & per ſe mouet forma: hæ verò ſunt idem atque compoſitum; </s>
            </p>
          </chap>
        </body>
      </text>
    </archimedes>