Cardano, Girolamo, De subtilitate, 1663

List of thumbnails

< >
271
271
272
272
273
273
274
274
275
275
276
276
277
277
278
278
279
279
280
280
< >
page |< < of 403 > >|
    <archimedes>
      <text>
        <body>
          <chap>
            <p type="main">
              <s id="s.012303">
                <pb pagenum="630" xlink:href="016/01/277.jpg"/>
              concoquere, mollire, rarum efficere, dige­
                <lb/>
              rere, ſiccare, tandemque exurere. </s>
              <s id="s.012304">Frigoris,
                <lb/>
              infrigidare, conſtringere, retinere, durum ac
                <lb/>
              crudum efficere, humectare, congelare. </s>
              <s id="s.012305">Sic­
                <lb/>
              ci, ſiccare, aſperum, & durum efficere. </s>
              <s id="s.012306">Hu­
                <lb/>
              midi, humectare, lene ac molle efficere. </s>
              <s id="s.012307">Ali­
                <lb/>
              ter igitur condenſat frigidum, nam per ſe,
                <lb/>
              calidum verò per accidens, dum perpetuò
                <lb/>
              quicquid eſt tenuiſſimum digerit, craſſius re­
                <lb/>
              linquit. </s>
              <s id="s.012308">Dum verò calor calefacit, diſſoluit,
                <lb/>
              opuſque ſuum auget, frigus denſum redden­
                <lb/>
              do impedit: ob id, vt ſuperiùs oſtenſum eſt,
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg1683"/>
                <lb/>
              maiora ſunt caloris, quàm frigoris opera,
                <lb/>
              & euidentiora ac celeriora. </s>
              <s id="s.012309">Demonſtratum
                <lb/>
              autem eſt ſuperiùs, quoniam calor qualitas
                <lb/>
              eſt cœleſtis, frigus autem ſola priuatio, at­
                <lb/>
              que elemento propria. </s>
              <s id="s.012310">Humidum verò ele­
                <lb/>
              menti qualitas, cuius priuatio ſiccitas eſt.
                <lb/>
              </s>
              <s id="s.012311">Priuationum autem actiones impedimenta
                <lb/>
              quaſi ſunt, non autem effectrices. </s>
              <s id="s.012312">Dicun­
                <lb/>
              tur autem bifariam, vel cum ſubſtantia,
                <lb/>
              vel abſque ea. </s>
              <s id="s.012313">Veluti ſpiritus quidem ſecun­
                <lb/>
              dùm ſimilitudinem prodit calor, à calore
                <lb/>
              autem calidum dicitur, non tamen fit. </s>
              <s id="s.012314">Cali­
                <lb/>
              dum eſt, cùm calor ab ipſa generatione in­
                <lb/>
              ditus eſt, vt homo, planta. </s>
              <s id="s.012315">Ignis igitur no­
                <lb/>
              mine quidem calidus, ſed verè calor eſt exu­
                <lb/>
              perans: nulla enim ſubſtantia ignis eſt, niſi
                <lb/>
              vt quòd corrumpitur. </s>
              <s id="s.012316">Quod verò corrumpi­
                <lb/>
              tur, neque eſt ſubſtantia perfecta, ſed muta­
                <lb/>
              tur: neque ignis, ſed ignis ſubiectum. </s>
              <s id="s.012317">Nulla
                <lb/>
              igitur qualitas effectiua eſt, propriè, niſi ca­
                <lb/>
              lor. </s>
              <s id="s.012318">Humidum autem, quia miſcetur, agit
                <lb/>
              aut quia prohibet. </s>
              <s id="s.012319">Verùm dices: Cur ſi ſic­
                <lb/>
              citas nil prorſus agit, quod calefacit cum
                <lb/>
              ſiccitate tantò vehementiùs agit? </s>
              <s id="s.012320">Quia hu­
                <lb/>
              midum non habet, quod impediat. </s>
              <s id="s.012321">Rurſus,
                <lb/>
              ſi humidum eſt, quòd impedit, calor autem
                <lb/>
              ſiccus purus eſt, cœleſtis cùm purus ſit, ſiccus
                <lb/>
              ergo erit, quamobrem non generabit. </s>
              <s id="s.012322">Oſten­
                <lb/>
              ſum enim eſt ſuperiùs, calorem ſiccum ni­
                <lb/>
              hil generare. </s>
              <s id="s.012323">Sed calor cœleſtis purus eſt per
                <lb/>
              ſe, cùm verò elemento miſcetur, fit humi­
                <lb/>
              dus. </s>
              <s id="s.012324">At qui non omninò miſcetur, hic ſic­
                <lb/>
              cus eſt: non miſcetur autem, quia exube­
                <lb/>
              rans talis autem generationi aptus non eſt.
                <lb/>
              </s>
              <s id="s.012325">Non igitur omnis purus calor generat, ſed
                <lb/>
              qui generat, purus fuit: & ob id quòd pu­
                <lb/>
              rus, immiſcuit ſe elemento: & quia immiſ­
                <lb/>
              cuit, factus eſt humidus, id eſt, materiæ mi­
                <lb/>
              ſtus: omnis enim materia elementi humida
                <lb/>
              eſt, ſed terra minùs non enim conſiſteret.
                <lb/>
              </s>
              <s id="s.012326">Calor autem non poteſt quieſcere, ſed cum
                <lb/>
              motu neceſſariò iungitur: qualitas enim eſt
                <lb/>
              in diſſimili, quamobrem non poteſt mane­
                <lb/>
              re, ſed aliud generare: generatio autem in
                <lb/>
              ſubſtantia eſt: oportet igitur quod miſtum
                <lb/>
              eſt, motu generare ſimile: quod verò immi­
                <lb/>
              ſtum eſt, in alienam tranſire naturam:
                <lb/>
              quamobrem calor ſiccus cùm immiſtus ſit, à
                <lb/>
              materia quidem purus eſt, ſed non ab aliena
                <lb/>
              qualitate. </s>
              <s id="s.012327">Manifeſtum eſt igitur calorem
                <lb/>
              ignis, & qui motu in animatis excitatur
                <lb/>
              eſſe ſiccum: & qui ſiccus eſt, impurum eſ­
                <lb/>
              ſe, non à materia: ſed ab aliena qualitate,
                <lb/>
              & ob id purum quidem generare, ignem
                <lb/>
              autem nihil generare. </s>
              <s id="s.012328">Sed ( vt diximus )
                <lb/>
              & in calore, & in aliis videri multa fie­
                <lb/>
              ri, quia remouetur, quod prohibet. </s>
              <s id="s.012329">Ergo
                <lb/>
              quæ præter has quatuor, & ab his fiunt
                <lb/>
              qualitates ſecundæ vocantur: extenuare,
                <lb/>
              vrere, trahere, molle aſperum, rarumque
                <lb/>
              efficere. </s>
              <s id="s.012330">Tertiæ ſanguinem purgare, ſemen,
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg1684"/>
                <lb/>
              lac generare, oculis prodeſſe, aut Veneri,
                <lb/>
              aut ſterilitati. </s>
              <s id="s.012331">Primæ qualitates ſubſtantiæ
                <lb/>
              ſunt elementorum, in mixtis partim ſub­
                <lb/>
              ſtantiæ, partim impreſſiones, cæteræ verò
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg1685"/>
                <lb/>
              accidentia vocantur. </s>
              <s id="s.012332">Conueniunt omnibus,
                <lb/>
              ſed primis præcipuè, 4. ordines. </s>
              <s id="s.012333">Primus,
                <lb/>
              cùm obſcurè ipſa qualitas percipitur. </s>
              <s id="s.012334">Se­
                <lb/>
              cundus, cum manifeſtè ſed citra læſionem.
                <lb/>
              </s>
              <s id="s.012335">Tertius, cùm lædit, ſed tamen ferri poteſt.
                <lb/>
              </s>
              <s id="s.012336">Quartus, cùm minimè poteſt ſuſtineri. </s>
              <s id="s.012337">Hu­
                <lb/>
              ius inter qualitates opium ſit pro exem­
                <lb/>
              plo, inter ſapores ſiliquaſtrum, quòd lon­
                <lb/>
              gè acrius eſt pipere. </s>
              <s id="s.012338">Hoc verò vtroque mo­
                <lb/>
              do, piper ſcilicet in 3. ordine mordentium,
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg1686"/>
                <lb/>
              & calefacientium reponetur. </s>
              <s id="s.012339">Ergo cum hæc
                <lb/>
              miſcentur, adeò ad vnguem menſuram re­
                <lb/>
              tinere oportet, vt quod ſuperfluum eſt,
                <lb/>
              abiiciatur, quod noxium abſcondatur, vti­
                <lb/>
              le verò maneat. </s>
              <s id="s.012340">Sic enim optimè medica­
                <lb/>
              mentum conſtruetur, cum iuuando fuerit
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg1687"/>
                <lb/>
              validiſſimum, quæ nocere debent, ex toto
                <lb/>
              ſopiuntur. </s>
              <s id="s.012341">Hoc verò experientia cognitum
                <lb/>
              eſt, vnde perperam meo iudicio ad theria­
                <lb/>
              cem Andromachi tam longo vſu compro­
                <lb/>
              batam, auſus eſt quicquam Galenus ambi­
                <lb/>
              tionis cauſa ſuperaddere. </s>
              <s id="s.012342">Cum verò ſenem
                <lb/>
              robuſtum iuueni feroci copulare ſciueris,
                <lb/>
              atque in amicitiam, & manuum complexum
                <lb/>
              reducere, tum ex amariſſimo hoſte fiet ami­
                <lb/>
              cus ſalutaris, per quem inuicti tyranni in 4.
                <lb/>
              horis, quod experiri vidi, è domo expellen­
                <lb/>
              tur, & 7, nominum beſtia, magno miracu­
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg1688"/>
                <lb/>
              lo, & minorum reliqua turba relinquet diu­
                <lb/>
              turnum hoſpitium. </s>
              <s id="s.012343">Quòd ſi feroci, iuueni
                <lb/>
              Iani imago nigra coniungatur, beatum ho­
                <lb/>
              minem reddet. </s>
              <s id="s.012344">Atque hæc maxima ſunt,
                <lb/>
              quæ ars præſtare poſſit: neque aliud optan­
                <lb/>
              dum, quàm quod nondum experti ſumus,
                <lb/>
              vt æther abſoluatur. </s>
              <s id="s.012345">Verum in ſimplicium
                <lb/>
              medicamentorum electione, non leui cura
                <lb/>
              vtendum eſt. </s>
              <s id="s.012346">Prætereo exeſa aut vitiata, vel
                <lb/>
              antiqua, nunc de propria loquor ſubſtan­
                <lb/>
              tia. </s>
              <s id="s.012347">Velut in oleo, pinguique alio omni,
                <lb/>
              pars ſuprema eligenda eſt. </s>
              <s id="s.012348">Pingue enim na­
                <lb/>
              tura leue eſt ac ſyncerum, quod igitur in
                <lb/>
              ſummo eſt, leuius eſt, ac ſyncerius, igitur
                <lb/>
              etiam pinguius. </s>
              <s id="s.012349">Optimum igitur vinum ro­
                <lb/>
              bore probatur: quod in medio eſt robuſtius:
                <lb/>
              nam quod in ſummo eſt, ab aëre, & vaſe:
                <lb/>
              quod in imo, à vaſe rurſus ac fæce vitiatur.
                <lb/>
              </s>
              <s id="s.012350">optimum igitur medio. </s>
              <s id="s.012351">Mellis imum proba­
                <lb/>
              tur, quòd à dulcedine laudem mereantur.
                <lb/>
              </s>
              <s id="s.012352">Porrò dulciſſimum, quod denſum maximè:
                <lb/>
              maximè denſum quod grauiſſimum, grauiſ­
                <lb/>
              ſimum autem in liquoribus in imo reſidet
                <lb/>
              ſemper. </s>
              <s id="s.012353">Mel igitur ſyncerum, quod & op­
                <lb/>
              timum, in fundo vaſis iacet. </s>
              <s id="s.012354">Antiqua fuit
                <lb/>
              hæc inuentio, à Macrobioque recitata: ſed
                <lb/>
              medici talibus etiam ad ſatietatem vſque
                <lb/>
              abundant. </s>
              <s id="s.012355">Ex actionibus medicorum ſub­
                <lb/>
                <arrow.to.target n="marg1689"/>
                <lb/>
              tiliſſima eſt nebulæ in oculo depreſſio, la­
                <lb/>
              pidis è veſica extractio: nam ſi paululum
                <lb/>
              aberraueris, pro luce cæcitas, pro ſalute
                <lb/>
              mors paratur: adeò tenui filo mortalium
                <lb/>
              bona omnia, malaque pendent. </s>
              <s id="s.012356">Sed hic eſt
                <lb/>
              mos, hæc regula humanarum rerum
                <expan abbr="omniũ">omnium</expan>
              ,
                <lb/>
              vt ſi quis rectè hæc ſecum reputet, minùs de </s>
            </p>
          </chap>
        </body>
      </text>
    </archimedes>