Ibn-al-Haitam, al-Hasan Ibn-al-Hasan; Witelo; Risner, Friedrich, Opticae thesavrvs Alhazeni Arabis libri septem, nunc primùm editi. Eivsdem liber De Crepvscvlis & Nubium ascensionibus. Item Vitellonis Thuvringopoloni Libri X. Omnes instaurati, figuris illustrati & aucti, adiectis etiam in Alhazenum commentarijs, a Federico Risnero, 1572

List of thumbnails

< >
241
241 (235)
242
242 (236)
243
243 (237)
244
244 (238)
245
245 (239)
246
246 (240)
247
247 (241)
248
248 (242)
249
249 (243)
250
250 (244)
< >
page |< < (236) of 778 > >|
    <echo version="1.0RC">
      <text xml:lang="lat" type="free">
        <div xml:id="echoid-div557" type="section" level="0" n="0">
          <p>
            <s xml:id="echoid-s16747" xml:space="preserve">
              <pb o="236" file="0242" n="242" rhead="ALHAZEN"/>
            eorum dupla diametri foraminis, quod eſt in ora inſtrumenti:</s>
            <s xml:id="echoid-s16748" xml:space="preserve"> & adæquẽtur ſuperficies eorum ue-
              <lb/>
            hementer per cõfricationem, quouſq;</s>
            <s xml:id="echoid-s16749" xml:space="preserve"> ſint æquales & æquidiſtantes, & latera ſint recta:</s>
            <s xml:id="echoid-s16750" xml:space="preserve"> deinde po-
              <lb/>
            liantur.</s>
            <s xml:id="echoid-s16751" xml:space="preserve"> Hoc autem completo, ſignetur in medio laminæ linea recta tranſiens per cẽtrum eius:</s>
            <s xml:id="echoid-s16752" xml:space="preserve"> & ſit
              <lb/>
            perpendicularis ſuper diametrum eius, ſuper cuius extrema ſunt lineæ duæ perpendiculares in in-
              <lb/>
            teriore p̀arte oræ inſtrumenti, & tranſeat in utramq;</s>
            <s xml:id="echoid-s16753" xml:space="preserve"> partẽ:</s>
            <s xml:id="echoid-s16754" xml:space="preserve"> & ſignetur hæc linea ferro, ut deſcendat
              <lb/>
            in corpus laminæ, & remaneat ibi.</s>
            <s xml:id="echoid-s16755" xml:space="preserve"> Deinde ponàt unum uitrorum cubicorum ſuper ſuperficiem la-
              <lb/>
            minæ, & applicet unum latus ſuorum laterum cum hac perpendiculari, & ponat mediũ lateris ui-
              <lb/>
            tri uerè ſuper centrum laminæ, & ponat corpus uitri ex parte foraminum.</s>
            <s xml:id="echoid-s16756" xml:space="preserve"> Tranſibit ergo diameter
              <lb/>
            laminæ, ſuper cuius extrema ſunt duæ lineæ perpendiculares, per mediũ ſuperficiei uitri ſuperpo-
              <lb/>
            ſitæ laminæ.</s>
            <s xml:id="echoid-s16757" xml:space="preserve"> Hac poſitione præſeruata, applicetur uitrum applicatione fixa per glutinũ tali modo,
              <lb/>
            ut poſsit euelli:</s>
            <s xml:id="echoid-s16758" xml:space="preserve"> deinde accipiatur alterũ uitrum, & ponatur ultra primum, ſcilicet ex parte forami-
              <lb/>
            num, & applicetur aliqua ſuperficierũ eius ſuperficiei primi uitri:</s>
            <s xml:id="echoid-s16759" xml:space="preserve"> hoc præſeruato, applicetur ſecun
              <lb/>
            dum uitrum laminæ applicatione fixa:</s>
            <s xml:id="echoid-s16760" xml:space="preserve"> deinde accipiatur tertium uitrum, & applicetur ſecundo ui-
              <lb/>
            tro, & adæquetur ſuperficies eius cum duabus ſuperficiebus laterum ſecũdi uitri, & applicetur la-
              <lb/>
            minæ:</s>
            <s xml:id="echoid-s16761" xml:space="preserve"> & ſic fiat de pluribus uitris, quouſq;</s>
            <s xml:id="echoid-s16762" xml:space="preserve"> perueniãt uitra ad oram perpendicularium ſuper ſuper-
              <lb/>
            ficiem inſtrumẽti, aut prope.</s>
            <s xml:id="echoid-s16763" xml:space="preserve"> Cum ergo uitra fuerint applicata ſuperficiei laminæ ſecundũ poſitio-
              <lb/>
            nem prædictam:</s>
            <s xml:id="echoid-s16764" xml:space="preserve"> tranſibit diameter laminæ, ſuper cuius extremitates ſunt duæ lineæ perpẽdicula-
              <lb/>
            res in extremitate inſtrumẽtí, per mediam ſuperficiem uitrorum ſuperpoſitorum laminæ:</s>
            <s xml:id="echoid-s16765" xml:space="preserve"> altitudo
              <lb/>
            autem iſtorum uitrorũ in latitudine eſt dupla diametri foraminis:</s>
            <s xml:id="echoid-s16766" xml:space="preserve"> ſed diameter foraminis eſt æqua
              <lb/>
            lis perpendiculari exeunti à centro foraminis ſuper ſuperficiẽ laminæ & ſuper diametrũ eius:</s>
            <s xml:id="echoid-s16767" xml:space="preserve"> ergo
              <lb/>
            unaquæq;</s>
            <s xml:id="echoid-s16768" xml:space="preserve"> perpendiculariũ exeuntium à centris ſuperficierum uitrorũ, ſcιlicet ſuperficierum per-
              <lb/>
            pendicularium ſuper ſuperficiẽ laminæ, ſecãtium diametrum oppoſitam duobus foramínibus, eſt
              <lb/>
            æqualís perpẽdiculari exeunti à centro foraminis ſuper ſuperficiẽ laminæ, & ſuper diametrũ lami-
              <lb/>
            næ:</s>
            <s xml:id="echoid-s16769" xml:space="preserve"> & cadẽt perpẽdiculares exeuntes à cẽtris ſuperficierũ uitrorũ ad ſuperficiũ laminæ, ſuper dia-
              <lb/>
            metrum laminæ, ſuper cuius extremitates eſt perpẽdicularis, egrediens à centro foraminis.</s>
            <s xml:id="echoid-s16770" xml:space="preserve"> Linea
              <lb/>
            ergo tranſiens per centra dubrũ foraminum, ſi extendatur in imaginatione ſecundũ rectitudinem,
              <lb/>
            tranſibit per cẽtra ſuperficierum uitrorum, ſcilicet ſuperficierum perpendiculariũ ſuper ſuperficiẽ
              <lb/>
            laminæ oppoſitæ duobus foraminibus.</s>
            <s xml:id="echoid-s16771" xml:space="preserve"> Deinde experimẽtator accipiat regulã ſubtilẽ prædictã:</s>
            <s xml:id="echoid-s16772" xml:space="preserve"> &
              <lb/>
            erigat eam ſuper oram ipſius in ſuperficie laminę:</s>
            <s xml:id="echoid-s16773" xml:space="preserve"> & ponat faciẽ eius, in qua ſignata eſt linea ex par-
              <lb/>
            te primi uitri, quod eſt ſuper centrum laminæ, & ponat regulam prope uitrum, & ponat finem lon-
              <lb/>
            gitudinis regulæ ſecantem diametrum laminæ perpendiculariter.</s>
            <s xml:id="echoid-s16774" xml:space="preserve"> Hoc autem præſeruato, applicet
              <lb/>
            regulam laminæ applicatione fixa, íta ut poſsit euelli:</s>
            <s xml:id="echoid-s16775" xml:space="preserve"> hac autẽ poſitione præſeruata in regula:</s>
            <s xml:id="echoid-s16776" xml:space="preserve"> tunc
              <lb/>
            linea, quæ eſt in ſuperficie regulæ, erit in ſuperficie medij circuli ex tribus circulis, ſignatis in inte-
              <lb/>
            riore parte oræ inſtrnmenti:</s>
            <s xml:id="echoid-s16777" xml:space="preserve"> & tranſibit linea recta per cẽtra duorum foraminum, & per media ſu-
              <lb/>
            perficierum uitrorum, ſecans lineam, quę eſt in regula.</s>
            <s xml:id="echoid-s16778" xml:space="preserve"> Hoc toto completo, ponatur inſtrumentum
              <lb/>
            in uas prædictum:</s>
            <s xml:id="echoid-s16779" xml:space="preserve"> ſit autem uas uacuum aqua:</s>
            <s xml:id="echoid-s16780" xml:space="preserve"> & ponatur uas in ſole, & moueatur inſtrumentum,
              <lb/>
            quouſq;</s>
            <s xml:id="echoid-s16781" xml:space="preserve"> lux ſolis tranſeat per duo foramina:</s>
            <s xml:id="echoid-s16782" xml:space="preserve"> & ſit lux apud ſecundum foramen æqualis:</s>
            <s xml:id="echoid-s16783" xml:space="preserve"> tunc igitur
              <lb/>
            intueatur experimẽtator ſuperficiem regulæ oppoſitam uitro:</s>
            <s xml:id="echoid-s16784" xml:space="preserve"> & inueniet lucem exeuntem à duo-
              <lb/>
            bus foraminibus ſuper ſuperficiem regulæ:</s>
            <s xml:id="echoid-s16785" xml:space="preserve"> & inueniet illud, quod circundat lucem ex ſuperficie
              <lb/>
            regulæ, obumbratum umbra oræ inſtrumenti:</s>
            <s xml:id="echoid-s16786" xml:space="preserve"> & inueniet centrum uiſus ſuper lineam, quæ eſt in
              <lb/>
            ſuperficiè regulæ.</s>
            <s xml:id="echoid-s16787" xml:space="preserve"> Hoc autem declarato, accipiat feſtucam ſubtilem, uel acum, & ponat illam ſuper
              <lb/>
            ſuperius foramen, & ponat extremitatem perpendiculariter ſuper centrum foraminis, & intueatur
              <lb/>
            lucem, quæ eſt ſuper regulam:</s>
            <s xml:id="echoid-s16788" xml:space="preserve"> tunc inueniet umbram extremitatis feſtucæ ſuper centrum lucis, &
              <lb/>
            inueniet illam ſuper lineam, quę eſt in ſuperficie regulæ.</s>
            <s xml:id="echoid-s16789" xml:space="preserve"> Tunc ergo accipiat experimentator pen-
              <lb/>
            nam intinctam incauſto, & ſignet ſuper extremitatẽ umbrę, quę eſt in medio lucis, quę eſt ſuper re-
              <lb/>
            gulam, punctum:</s>
            <s xml:id="echoid-s16790" xml:space="preserve"> ergo erit iſtud punctum ſuper lineam, quę eſt in ſuperficie regulæ:</s>
            <s xml:id="echoid-s16791" xml:space="preserve"> deinde auferat
              <lb/>
            acum à ſuperiore foramine:</s>
            <s xml:id="echoid-s16792" xml:space="preserve"> & ponat ipſam ſuper inferius foramen, ſcilicet quod eſt in ora:</s>
            <s xml:id="echoid-s16793" xml:space="preserve"> & ponat
              <lb/>
            extremitatem acus ſuper centrum foraminis:</s>
            <s xml:id="echoid-s16794" xml:space="preserve"> & intueatur lucem, quę eſt ſuper regulam:</s>
            <s xml:id="echoid-s16795" xml:space="preserve"> tunc inue-
              <lb/>
            niet umbram extremitatis acus ſuper punctum, quod eſt in ſuperficie regulę:</s>
            <s xml:id="echoid-s16796" xml:space="preserve"> deinde auferat acum,
              <lb/>
            & redibit umbra ad ſuum locum.</s>
            <s xml:id="echoid-s16797" xml:space="preserve"> Declarabitur ergo ex hac experimentatione, quòd lux, quę eſt ſu-
              <lb/>
            per punctum, quod eſt in ſuperficie regulæ, eſt lux, quę tranſit per cẽtra duorũ foraminum.</s>
            <s xml:id="echoid-s16798" xml:space="preserve"> Deinde
              <lb/>
            accipiat experimentator calamũ tinctum incauſto, & ſignet punctũ in uero medio ſuperficiei uitri
              <lb/>
            ex parte regulæ:</s>
            <s xml:id="echoid-s16799" xml:space="preserve"> ſi uerò nõ comprehẽdat mediũ uitri, quò ad ſenſum:</s>
            <s xml:id="echoid-s16800" xml:space="preserve"> ſignet in ipſo duas diametros
              <lb/>
            ſecãtes ſe, & locus ſectionis eſt medium ſuperficiei uitri.</s>
            <s xml:id="echoid-s16801" xml:space="preserve"> Hoc autem facto, intueatur lucem, quę eſt
              <lb/>
            ſuper regulam:</s>
            <s xml:id="echoid-s16802" xml:space="preserve"> & inueniet umbram puncti, quod eſt in medio uitri ſuper punctum, quod eſt in ſu-
              <lb/>
            perficie regulæ.</s>
            <s xml:id="echoid-s16803" xml:space="preserve"> Declarabitur ergo exhoc, quòd lux, quæ tranſit per duo centra duorũ foraminum,
              <lb/>
            tranſibit per punctum, quod eſt in medio uitri.</s>
            <s xml:id="echoid-s16804" xml:space="preserve"> Hoc autem declarato oportet experimẽtatorem ui-
              <lb/>
            trum primum euellere, & ſignare in ſuperficie ſecundi uitri punctum medium, ut prius, & compo-
              <lb/>
            nere inſtrumentum ſecundò, & moueat ípſum, quouſq;</s>
            <s xml:id="echoid-s16805" xml:space="preserve"> luxtranſeat per duo foramina:</s>
            <s xml:id="echoid-s16806" xml:space="preserve"> deinde in-
              <lb/>
            tueatur:</s>
            <s xml:id="echoid-s16807" xml:space="preserve"> & inueniet lucem peruenientẽ ad centrum lucis, quę eſt in ſuperficie regulę:</s>
            <s xml:id="echoid-s16808" xml:space="preserve"> & eſt lux, quę
              <lb/>
            trãſit per cẽtra duorũ foraminũ.</s>
            <s xml:id="echoid-s16809" xml:space="preserve"> Declarabitur igitur ex hoc, quòd lux, quę trãſit per cẽtra duorũ fo-
              <lb/>
            raminũ, trãſit etiã ք punctũ, quod eſt in medio ſuperficiei ſecũdi uitri:</s>
            <s xml:id="echoid-s16810" xml:space="preserve"> & ſitus eius eſt ſitus lucis trã-
              <lb/>
            ſeuntis ք cẽtra duorũ foraminũ de ſuքficiebus uitrorũ in prima experimẽtatione:</s>
            <s xml:id="echoid-s16811" xml:space="preserve"> & cũhoc quãdo
              <lb/>
            lux trãſit per punctũ, quod eſt in medio uitri ſecũdi:</s>
            <s xml:id="echoid-s16812" xml:space="preserve"> tũc lux, quæ trãſit per cẽtra duorũ foraminũ in
              <lb/>
            </s>
          </p>
        </div>
      </text>
    </echo>