Ibn-al-Haitam, al-Hasan Ibn-al-Hasan; Witelo; Risner, Friedrich, Opticae thesavrvs Alhazeni Arabis libri septem, nunc primùm editi. Eivsdem liber De Crepvscvlis & Nubium ascensionibus. Item Vitellonis Thuvringopoloni Libri X. Omnes instaurati, figuris illustrati & aucti, adiectis etiam in Alhazenum commentarijs, a Federico Risnero, 1572

List of thumbnails

< >
311
311 (9)
312
312 (10)
313
313 (11)
314
314 (12)
315
315 (13)
316
316 (14)
317
317 (15)
318
318 (16)
319
319 (17)
320
320 (18)
< >
page |< < (17) of 778 > >|
    <echo version="1.0RC">
      <text xml:lang="lat" type="free">
        <div xml:id="echoid-div724" type="section" level="0" n="0">
          <p>
            <s xml:id="echoid-s21084" xml:space="preserve">
              <pb o="17" file="0319" n="319" rhead="LIBER I."/>
            b d a ſunt recti:</s>
            <s xml:id="echoid-s21085" xml:space="preserve"> erit itaq;</s>
            <s xml:id="echoid-s21086" xml:space="preserve"> ք præ cedẽtẽ proximã angulus b a c maior angulo b a d:</s>
            <s xml:id="echoid-s21087" xml:space="preserve"> erit ergo per 32 p 1
              <lb/>
            angulus a b c minor angulo a b d.</s>
            <s xml:id="echoid-s21088" xml:space="preserve"> Similiterq́;</s>
            <s xml:id="echoid-s21089" xml:space="preserve"> patet, quoniã angulus a b c minimus eſt omniũ angu-
              <lb/>
            lorũ cõtẽtorũ ſub linea obliquè incidẽte à pũcto a lineę b c, & ſub ipſa linea b c.</s>
            <s xml:id="echoid-s21090" xml:space="preserve"> Propinquior quoq;</s>
            <s xml:id="echoid-s21091" xml:space="preserve">
              <lb/>
            illi eſt minor remotiore.</s>
            <s xml:id="echoid-s21092" xml:space="preserve"> Ducatur enim à pũcto b in ſubſtrata ſuperficie linea, ut cõtingit, quę ſit b e,
              <lb/>
            & à pũcto c ducatur in eadẽ ſuperficie linea քpẽdicularis ſuper lineã b e, q̃ ſit linea c e, & ꝓducatur
              <lb/>
            linea a e, quę ք 22 huius erit perpẽdicularis ſuper lineã b e.</s>
            <s xml:id="echoid-s21093" xml:space="preserve"> Et quoniã angulus b d c eſt rectus, & an-
              <lb/>
            gulus c e b rectus, & angulus b c d maior eſt angulo b c e per cõuerſam pręmiſſæ, quoniã linea e c ad
              <lb/>
            lineã c b maiorẽ habet ꝓportionẽ ꝗ̃ linea d c ad lineã c b.</s>
            <s xml:id="echoid-s21094" xml:space="preserve"> Linea itaq;</s>
            <s xml:id="echoid-s21095" xml:space="preserve"> e c eſt multõ maior ꝗ̃ linea c d:</s>
            <s xml:id="echoid-s21096" xml:space="preserve">
              <lb/>
            ſed cathetus a c քpendiculariter incidit lineis c e & c d ք definitionẽ lineę erectæ:</s>
            <s xml:id="echoid-s21097" xml:space="preserve"> maior ergo eſt li-
              <lb/>
            nea a e ꝗ̃ linea a d ք 47 p 1:</s>
            <s xml:id="echoid-s21098" xml:space="preserve"> linea enim c e eſt maior ꝗ̃ linea c d.</s>
            <s xml:id="echoid-s21099" xml:space="preserve"> Linea itaq;</s>
            <s xml:id="echoid-s21100" xml:space="preserve"> b a ad lineã a d maiorẽ ha-
              <lb/>
            bet proportionẽ ꝗ̃ ad lineã e a ք 8 p 5:</s>
            <s xml:id="echoid-s21101" xml:space="preserve"> & anguli a d b & a e b ſunt recti:</s>
            <s xml:id="echoid-s21102" xml:space="preserve"> angulus itaq;</s>
            <s xml:id="echoid-s21103" xml:space="preserve"> b a d eſt maior
              <lb/>
            angulo b a e per præcedentẽ:</s>
            <s xml:id="echoid-s21104" xml:space="preserve"> ergo per 32 p 1 angulus a b d minor eſt angulo a b e.</s>
            <s xml:id="echoid-s21105" xml:space="preserve"> Similiter quoque
              <lb/>
            demonſtrandũ, quòd ſemper angulus propinquior, minor eſt remotiore:</s>
            <s xml:id="echoid-s21106" xml:space="preserve"> ſolũ uerò duo ex utraque
              <lb/>
            parte æquales cõſiſtunt:</s>
            <s xml:id="echoid-s21107" xml:space="preserve"> ſuper punctũ enim b terminũ lineæ c b in ſubiecta ſuperficie conſtituatur
              <lb/>
            angulus æqualis angulo d b c per 23 p 1, qui ſit c b f:</s>
            <s xml:id="echoid-s21108" xml:space="preserve"> & à puncto c ducatur linea c f perpendiculariter
              <lb/>
            ſuper lineã b f per 12 p 1, & ducatur linea a f.</s>
            <s xml:id="echoid-s21109" xml:space="preserve"> Quia itaq;</s>
            <s xml:id="echoid-s21110" xml:space="preserve"> angulus c b d eſt æqualis angulo c b f ex hypo
              <lb/>
            theſi, & angulus c d b eſt rectus æqualis angulo c f b recto, & linea c b eſt cõmunis ambobus trigo-
              <lb/>
            nis b c d & b c f:</s>
            <s xml:id="echoid-s21111" xml:space="preserve"> palàm per 26 p 1, quoniam latus b d eſt æquale lateri b f, & latus d c eſt æquale lateri
              <lb/>
            c f:</s>
            <s xml:id="echoid-s21112" xml:space="preserve"> ſed quia linea a c eſt cathetus ſuper ſuperficiẽ b c d, eſt per pendicularis ſuper ambas lineas d c &
              <lb/>
            f c.</s>
            <s xml:id="echoid-s21113" xml:space="preserve"> Eſt itaq;</s>
            <s xml:id="echoid-s21114" xml:space="preserve"> linea a d æqualis lineæ a f.</s>
            <s xml:id="echoid-s21115" xml:space="preserve"> Quoniã itaq;</s>
            <s xml:id="echoid-s21116" xml:space="preserve"> æqualis eſt linea d b lineæ b f, & linea b a eſt cõ-
              <lb/>
            munis ambobus trigonis d b a & b a f, & linea d a æqualis lineæ a f, erit angulus a b d æqualis angu-
              <lb/>
            lo a b f per 8 p 1.</s>
            <s xml:id="echoid-s21117" xml:space="preserve"> Similiter quoq;</s>
            <s xml:id="echoid-s21118" xml:space="preserve"> demonſtrandũ, quoniã angulo a b d non erit aliquis alius æqualis.</s>
            <s xml:id="echoid-s21119" xml:space="preserve">
              <lb/>
            Eſt ergo angulus a b c minimus, &c.</s>
            <s xml:id="echoid-s21120" xml:space="preserve"> ut proponitur:</s>
            <s xml:id="echoid-s21121" xml:space="preserve"> patet itaq;</s>
            <s xml:id="echoid-s21122" xml:space="preserve"> intentum.</s>
            <s xml:id="echoid-s21123" xml:space="preserve"/>
          </p>
        </div>
        <div xml:id="echoid-div725" type="section" level="0" n="0">
          <figure number="304">
            <variables xml:id="echoid-variables288" xml:space="preserve">b f c h e k a g d</variables>
          </figure>
          <head xml:id="echoid-head614" xml:space="preserve" style="it">40. Omnium ſuperficierum æquidiſtantiũ laterũ
            <lb/>
          diagonij per æqualia ſe ſecãt: ex quo patet, quòd pun
            <lb/>
          ctum interſectionis diagoniorum eſt medium pun- ctum eiuſdem ſuperficiei.</head>
          <p>
            <s xml:id="echoid-s21124" xml:space="preserve">Sit ſuperficies æquidiſtantiũ laterũ, ſiue ſit quadra
              <lb/>
            ta, ſiue altera parte longior, quæ a b c d, in qua ducan-
              <lb/>
            tur diagonij, quæſint a c & b d, ſecantes ſe in puncto e.</s>
            <s xml:id="echoid-s21125" xml:space="preserve">
              <lb/>
            Dico, quòd diagonij ſecant ſe adinuicem per ęqualia:</s>
            <s xml:id="echoid-s21126" xml:space="preserve">
              <lb/>
            & quòd punctũ e eſt mediũ punctũ ſuperficiei a b c d.</s>
            <s xml:id="echoid-s21127" xml:space="preserve">
              <lb/>
            Palàm enim, quia trigona b e c & a e d per 15 & 29 p 1
              <lb/>
            ſunt æquiangula:</s>
            <s xml:id="echoid-s21128" xml:space="preserve"> & erit angulus e b c æqualis angulo
              <lb/>
            e d a, ꝗa ſunt coalterni.</s>
            <s xml:id="echoid-s21129" xml:space="preserve"> Similiter quoq;</s>
            <s xml:id="echoid-s21130" xml:space="preserve"> angulus e c b,
              <lb/>
            eſt æ qualis angulo e a d:</s>
            <s xml:id="echoid-s21131" xml:space="preserve"> ergo per 4 p 6 erit proportio
              <lb/>
            lineæ b e ad lineam e d, ſicut lineæ c e ad lineam e a:</s>
            <s xml:id="echoid-s21132" xml:space="preserve"> &
              <lb/>
            ſicut lineæ b c ad lineã a d:</s>
            <s xml:id="echoid-s21133" xml:space="preserve"> ſed linea b c eſt æqualis li-
              <lb/>
            neæ a d per 34 p 1.</s>
            <s xml:id="echoid-s21134" xml:space="preserve"> Linea ergo b e eſt æqualis lineę e d,
              <lb/>
            & linea c e æqualis lineę e a.</s>
            <s xml:id="echoid-s21135" xml:space="preserve"> Illę ergo diagonij diuidũt
              <lb/>
            ſe adinuicẽ per æqualia.</s>
            <s xml:id="echoid-s21136" xml:space="preserve"> Et ք hoc manifeſtũ eſt corollariũ:</s>
            <s xml:id="echoid-s21137" xml:space="preserve"> punctũ enim e æqualiter diſtat ab omni-
              <lb/>
            bus extremis:</s>
            <s xml:id="echoid-s21138" xml:space="preserve"> in quo tñ ſi aliquod dubiũ fuerit, ducãtur à pũcto e lineę æquidiſtantes lateribus ſu-
              <lb/>
            perficiei propoſitę per 31 p 1, quę ſint f g & h k:</s>
            <s xml:id="echoid-s21139" xml:space="preserve"> ſequeturq́;</s>
            <s xml:id="echoid-s21140" xml:space="preserve"> propter æqualitatem partiũ ipſarũ diago-
              <lb/>
            niorũ modo prædicto argumẽtãdo, lineã f e æqualẽ fieri lineę e g, & lineã h e æqualẽ fieri lineæ e k.</s>
            <s xml:id="echoid-s21141" xml:space="preserve">
              <lb/>
            Patet itaq;</s>
            <s xml:id="echoid-s21142" xml:space="preserve">, quoniã ſecundum omnem modum, punctum e æqualiter diſtat à punctis extrem arum
              <lb/>
            linearum:</s>
            <s xml:id="echoid-s21143" xml:space="preserve"> directè igitur oppoſitum eſt:</s>
            <s xml:id="echoid-s21144" xml:space="preserve"> ergo medium inter illa:</s>
            <s xml:id="echoid-s21145" xml:space="preserve"> quod eſt propoſitum.</s>
            <s xml:id="echoid-s21146" xml:space="preserve"/>
          </p>
        </div>
        <div xml:id="echoid-div726" type="section" level="0" n="0">
          <figure number="305">
            <variables xml:id="echoid-variables289" xml:space="preserve">a b n l e p m d c</variables>
          </figure>
          <head xml:id="echoid-head615" xml:space="preserve" style="it">41. Datæ ſuperficiei æquidiſtantium laterũ ſimilem ſuperficiẽ,
            <lb/>
          cuius latera æquidiſtent datæ ſuperficiei laterib{us}, inſcribere.</head>
          <p>
            <s xml:id="echoid-s21147" xml:space="preserve">Data ſuperficies ęquidiſtãtiũ laterũ, cui altera inſcribi modo prę-
              <lb/>
            dicto debeat, ſit a b c d, in qua ducãtur diagonij a c & b d, ſecãtes ſe in
              <lb/>
            puncto e:</s>
            <s xml:id="echoid-s21148" xml:space="preserve"> palamq́;</s>
            <s xml:id="echoid-s21149" xml:space="preserve"> per proximã pręcedentẽ, quoniã illæ diagonij per
              <lb/>
            æqualia ſe ſecantin puncto e:</s>
            <s xml:id="echoid-s21150" xml:space="preserve"> ſed & ipſæ adinuicẽ ſunt æquales:</s>
            <s xml:id="echoid-s21151" xml:space="preserve"> & ſi
              <lb/>
            quidẽ data ſuperficies fuerit rectangula:</s>
            <s xml:id="echoid-s21152" xml:space="preserve"> tunc patet per 34 & 47 p 1,
              <lb/>
            quoniã ipſarũ diagonij ſunt æquales, & ipſarũ medietates æquales.</s>
            <s xml:id="echoid-s21153" xml:space="preserve">
              <lb/>
            A' puncto itaq;</s>
            <s xml:id="echoid-s21154" xml:space="preserve"> e, à medietatibus diagoniorũ partes æquales abſcin
              <lb/>
            dantur ք 3 p 1.</s>
            <s xml:id="echoid-s21155" xml:space="preserve"> Et ſi data ſuperficies nõ fuerit rectangula:</s>
            <s xml:id="echoid-s21156" xml:space="preserve"> tũc erũt dia
              <lb/>
            gonij forſitan inęquales:</s>
            <s xml:id="echoid-s21157" xml:space="preserve"> ab illis ergo partes proportionales refecen
              <lb/>
            tur, ſecundũ 3 huius:</s>
            <s xml:id="echoid-s21158" xml:space="preserve"> utcunq;</s>
            <s xml:id="echoid-s21159" xml:space="preserve"> autẽ hoc contingat, abſcindantur illæ
              <lb/>
            partes ex parte puncti e, quæ ſint e l, e m, e n, e p, & ducantur lineæ
              <lb/>
            l m, l n, n p, m p.</s>
            <s xml:id="echoid-s21160" xml:space="preserve"> Dico itaq;</s>
            <s xml:id="echoid-s21161" xml:space="preserve">, quòd ſuperficies l m p n eſt datæ ſuperfi-
              <lb/>
            ciei ſimilis, & quòd latera ipſius æquidiſtant lateribus datę ſuperfi-
              <lb/>
            ciei.</s>
            <s xml:id="echoid-s21162" xml:space="preserve"> Quoniã enim in trigono b e c reſecta ſunt latera b e & c e in pun
              <lb/>
            ctis l & m, & eſt proportio b l ad l e, ſicut c m ad m e:</s>
            <s xml:id="echoid-s21163" xml:space="preserve"> patet ergo per 2
              <lb/>
            p 6, quoniam linea l m æquidiſtat lineæ b c.</s>
            <s xml:id="echoid-s21164" xml:space="preserve"> Similiter quoq;</s>
            <s xml:id="echoid-s21165" xml:space="preserve"> linea l n
              <lb/>
            </s>
          </p>
        </div>
      </text>
    </echo>