655639LIBER OCTAVVS.
facile dimoueatur:
atque in hoc extremo appendendum eſt filum tenuiſſimum, vna cum perpen
diculo, & ipſi filo nodulus mobilis N, circumponendus loco indicis.
diculo, & ipſi filo nodulus mobilis N, circumponendus loco indicis.
POSTREMO reſectis omnibus ſuperuacaneis, ita vt horologium ad formam quadrangu-
larem redigatur, cuius extrema latera ſint E F, & proxime ducta parallela in lineis horariis; Item
E O, F L, vſque ad eandem parallelam producta: Relicto quoque tanto ſpatio ad partes L, vt ſi-
gnorum characteres deſcribi poſſint, conficienda erunt duo pinnacidia ſubtiliter perforata, atq;
lateri E F, ad angulos rectos adaptanda. Ita enim completa erit horologij deſcriptio.
larem redigatur, cuius extrema latera ſint E F, & proxime ducta parallela in lineis horariis; Item
E O, F L, vſque ad eandem parallelam producta: Relicto quoque tanto ſpatio ad partes L, vt ſi-
gnorum characteres deſcribi poſſint, conficienda erunt duo pinnacidia ſubtiliter perforata, atq;
lateri E F, ad angulos rectos adaptanda. Ita enim completa erit horologij deſcriptio.
VSVS huius horologij hic eſt.
Firmato extremo puncto T, brachioli in communi ſectione
11Vſus huius ho-
rologii vni@er-
ſalis. radij illius gradus Eclipticæ, in quo Sol exiſtit, & lineæ latitudinis loci propoſitæ, extendatur fi-
lum perpendiculi verſus Zodiacum ad rectam F L, deſcriptum, ponaturq́ue nodulus mobilis N,
2210 in recta F L, in eodem gradu Zodiaci. Nam ſi tunc, filo perpendiculi planum horologii radente,
eleuetur pinnacidium prope E, donec radius Solis per eius foramen tranſiens cadat in foramen
alterius pinnacidij prope F, indicabit nodulus mobilis N, inter lineas horarias horam præſentem.
Loco pinnacidiorum vti poteris clauiculo ad angulos rectos in recta E F, prope E, affixo. Si enim
inſtrumentum eleuetur, donec vmbra clauiculi in rectam E F, cadat, indicabit idem nodu-
lus horam.
11Vſus huius ho-
rologii vni@er-
ſalis. radij illius gradus Eclipticæ, in quo Sol exiſtit, & lineæ latitudinis loci propoſitæ, extendatur fi-
lum perpendiculi verſus Zodiacum ad rectam F L, deſcriptum, ponaturq́ue nodulus mobilis N,
2210 in recta F L, in eodem gradu Zodiaci. Nam ſi tunc, filo perpendiculi planum horologii radente,
eleuetur pinnacidium prope E, donec radius Solis per eius foramen tranſiens cadat in foramen
alterius pinnacidij prope F, indicabit nodulus mobilis N, inter lineas horarias horam præſentem.
Loco pinnacidiorum vti poteris clauiculo ad angulos rectos in recta E F, prope E, affixo. Si enim
inſtrumentum eleuetur, donec vmbra clauiculi in rectam E F, cadat, indicabit idem nodu-
lus horam.
QVOD ſi ex puncto, vbi ſe mutuo interſecant radius Zodiaci illius gradus, in quo Sol exi-
33Inuentio arcus
ſemidiurni, &
ſeminocturni:
Item hora or-
tus & occaſus
Solis. ex hoc ho
rologio. ſtit, & lineæ latitudinis loci propoſitæ, ducatur rectæ G A, linea occulta parallela, dabunt horæ
inter hanc parallelã, & rectã F L, arcum ſemidiurnũ, horæ vero inter eandẽ parallelam, & rectam
E O, arcũ ſeminocturnum. Vnde in illa parallela orietur Sol, & occidet. Ex quo fit, vt facile horæ à
4420 mer. & med. noc. ad horas ab or. & occ. reducantur. Si enim ab illa parallela numerẽtur verſus re-
ctã F L, horæ integræ vſque ad horã, quam nodulus mobilis indicat, redeundo tamen à recta F L,
55Reductio hora-
rum à mer. &
med noc. ad ho
ras ab or. & occ.
ex eodem hoc
horologio. verſus dictam parallelam, vſque ad nodulum, ſi tempus eſt pomeridianũ, habebitur hora ab ortu
Solis: Si vero ab eadem parallela horæ integræ ſupputentur verſus rectam E O, vſque ad nodu-
lum, redeundo tamen à recta E O, verſus dictam parallelam vſque ad nodulum N, ſi tem pus an-
temeridianum eſt, vel ſi pomeridianum, redeundo etiam à recta F L, verſus eandem parallelam,
habebitur hora ab occaſu Solis. Exempli gratia. Ponatur nodulum N, cadere in horam 10. ante-
meridianam in latitudine grad. 45. Sole exiſtente in grad. 20. ♈, vel grad. 10. ♍. Quoniam igi-
tur ex puncto, vbi linea latitudinis grad. 45. radium grad. 20. ♈, vel grad. 10. ♍, ſecat, ducta ipſi
G A, parallela cadit fere in medium ſpatium inter horam 5. & 6. antemeridianam, & inter ho-
6630 ram 6. & 7. pomeridianam, continebit arcus ſemidiurnus horas 6 {1/2}. fere. ſeminocturnus autem
horas 5 {1/2}. ferè; orieturq́ue Sol hora 5 {1/2}. à med. noc. & occidet hora 6 {1/2}. à mer. Quia vero ab ho
ra 5 {1/2}. antemeridiana vſque ad horam 10. antemeridianam, verſus rectam F L, progrediendo,
numerantur horæ 4 {1/2}. inſtabit tunc hora 4 {1/2}. ab ortu Solis. Si autem tunc tempus fuerit pome
ridianum, atque adeo nodulus N, in horam 2. à mer@ cadat, numerabuntur ab hora 5 {1/2}. antemeri-
diana verſus rectam F L, progrediendo, redeundoq́ue ad horam 2. à mer. horæ 8 {1/2}. Inſtabit er-
go tunc hora 8 {1/2}. ab ortu Solis. Rurſus quia ab hora eadem 5 {1/2}. antemeridiana vſque ad horam
10. antemeridianam, verſus rectam E O, progrediendo, ab eaq́; redeundo, reperiuntur horæ 15 {1/2}.
erit tunc hora 15 {1/2}. ab occ. Item quoniã ab eadem hora 5 {1/2}. antemeridiana vſque ad horam 2.
pomeridianam, progrediendo verſus rectam E O, ab eaq́ue regrediendo verſus rectam F L, & ab
7740 hac rurſus regrediendo verſus horam 2. pomeridianam, numerantur horæ 19 {1/2}. inſtabit tunc ho-
ra 19 {1/2}. ab occ. Vel certe, quia ab hora 2. à mer. vſque ad horam 6 {1/2}. à mer. qua Sol occidit, nu-
merantur horę 4 {1/2}. ſi hæ detrahantur ex 24. hoc eſt, ex hora, qua Sol occidit, remanebunt horæ
19 {1/2}. ab occ. vt prius. Eadem ratio eſt de cæteris habenda.
33Inuentio arcus
ſemidiurni, &
ſeminocturni:
Item hora or-
tus & occaſus
Solis. ex hoc ho
rologio. ſtit, & lineæ latitudinis loci propoſitæ, ducatur rectæ G A, linea occulta parallela, dabunt horæ
inter hanc parallelã, & rectã F L, arcum ſemidiurnũ, horæ vero inter eandẽ parallelam, & rectam
E O, arcũ ſeminocturnum. Vnde in illa parallela orietur Sol, & occidet. Ex quo fit, vt facile horæ à
4420 mer. & med. noc. ad horas ab or. & occ. reducantur. Si enim ab illa parallela numerẽtur verſus re-
ctã F L, horæ integræ vſque ad horã, quam nodulus mobilis indicat, redeundo tamen à recta F L,
55Reductio hora-
rum à mer. &
med noc. ad ho
ras ab or. & occ.
ex eodem hoc
horologio. verſus dictam parallelam, vſque ad nodulum, ſi tempus eſt pomeridianũ, habebitur hora ab ortu
Solis: Si vero ab eadem parallela horæ integræ ſupputentur verſus rectam E O, vſque ad nodu-
lum, redeundo tamen à recta E O, verſus dictam parallelam vſque ad nodulum N, ſi tem pus an-
temeridianum eſt, vel ſi pomeridianum, redeundo etiam à recta F L, verſus eandem parallelam,
habebitur hora ab occaſu Solis. Exempli gratia. Ponatur nodulum N, cadere in horam 10. ante-
meridianam in latitudine grad. 45. Sole exiſtente in grad. 20. ♈, vel grad. 10. ♍. Quoniam igi-
tur ex puncto, vbi linea latitudinis grad. 45. radium grad. 20. ♈, vel grad. 10. ♍, ſecat, ducta ipſi
G A, parallela cadit fere in medium ſpatium inter horam 5. & 6. antemeridianam, & inter ho-
6630 ram 6. & 7. pomeridianam, continebit arcus ſemidiurnus horas 6 {1/2}. fere. ſeminocturnus autem
horas 5 {1/2}. ferè; orieturq́ue Sol hora 5 {1/2}. à med. noc. & occidet hora 6 {1/2}. à mer. Quia vero ab ho
ra 5 {1/2}. antemeridiana vſque ad horam 10. antemeridianam, verſus rectam F L, progrediendo,
numerantur horæ 4 {1/2}. inſtabit tunc hora 4 {1/2}. ab ortu Solis. Si autem tunc tempus fuerit pome
ridianum, atque adeo nodulus N, in horam 2. à mer@ cadat, numerabuntur ab hora 5 {1/2}. antemeri-
diana verſus rectam F L, progrediendo, redeundoq́ue ad horam 2. à mer. horæ 8 {1/2}. Inſtabit er-
go tunc hora 8 {1/2}. ab ortu Solis. Rurſus quia ab hora eadem 5 {1/2}. antemeridiana vſque ad horam
10. antemeridianam, verſus rectam E O, progrediendo, ab eaq́; redeundo, reperiuntur horæ 15 {1/2}.
erit tunc hora 15 {1/2}. ab occ. Item quoniã ab eadem hora 5 {1/2}. antemeridiana vſque ad horam 2.
pomeridianam, progrediendo verſus rectam E O, ab eaq́ue regrediendo verſus rectam F L, & ab
7740 hac rurſus regrediendo verſus horam 2. pomeridianam, numerantur horæ 19 {1/2}. inſtabit tunc ho-
ra 19 {1/2}. ab occ. Vel certe, quia ab hora 2. à mer. vſque ad horam 6 {1/2}. à mer. qua Sol occidit, nu-
merantur horę 4 {1/2}. ſi hæ detrahantur ex 24. hoc eſt, ex hora, qua Sol occidit, remanebunt horæ
19 {1/2}. ab occ. vt prius. Eadem ratio eſt de cæteris habenda.
AD hæc, ſi quadrans L V, ex A, deſcriptus ſecetur in 90.
gradus, &
extremum punctum T,
88Altitudo Soli@
quo pacto de-
prehendatur ex
hoc horologio. brachioli in centro A, collocetur, eleueturq́ue inſtrumentum, donec radius Solis foramini-
bus pinnacidiorum reſpondeat, indicabit filum perpendiculi in quadrante L V, altitudinem So-
lis ſupra Horizontem. Progredietur autem numerus graduum in quadrante L V, à puncto V,
verſus L.
88Altitudo Soli@
quo pacto de-
prehendatur ex
hoc horologio. brachioli in centro A, collocetur, eleueturq́ue inſtrumentum, donec radius Solis foramini-
bus pinnacidiorum reſpondeat, indicabit filum perpendiculi in quadrante L V, altitudinem So-
lis ſupra Horizontem. Progredietur autem numerus graduum in quadrante L V, à puncto V,
verſus L.
IAM vero ſi tota longitudo horologij bifariam ſecetur in P, diuidaturq́;
horologium ipſum
9950 per rectam, quæ per P, ipſi L O, parallela ducitur; atque hæ partes horologii iuncturis, & clauicu-
lis ita inter ſe colligentur, vt vna alteri ſuperimponi poſſit, veluti de quadratis horologii æquino-
ctialis diximus cap. 1. huius lib. redactum erit horologium ad commodiſſimam formam, ita vt
facile de loco ad locum poſſit circunferri. In vſu autem aperiendum erit, vt ex duabus illis parti-
bus vna plana ſuperficies efficiatur. Immo ſi in exteriore facie tabellæ, in qua eſt recta L O, ex pun
cto reſpondente cẽtro A, circulus reſpondens circulo L M O V, deſcribatur, & in 24. partes æqua-
les diuidatur, figaturq́ue in centro ſtylus ad angulos rectos; atque hæc tabella eleuetur ſecundũ
@leuationem Aequatoris, beneficio quadrantis, vel ſcalæ latitudinum regionum, vt de horologio
æquinoctiali diximus cap. 1. huius lib. ipſum denique horologium dirigatur ad lineam meridia-
nam, beneficio acus illitæ Magnete poſitæ in altera tabella, in qua recta P G, exiſtit, confectum
erit etiam horologium æquinoctiale vniuerſale, cuius ſemicirculus interior L M O, horas
9950 per rectam, quæ per P, ipſi L O, parallela ducitur; atque hæ partes horologii iuncturis, & clauicu-
lis ita inter ſe colligentur, vt vna alteri ſuperimponi poſſit, veluti de quadratis horologii æquino-
ctialis diximus cap. 1. huius lib. redactum erit horologium ad commodiſſimam formam, ita vt
facile de loco ad locum poſſit circunferri. In vſu autem aperiendum erit, vt ex duabus illis parti-
bus vna plana ſuperficies efficiatur. Immo ſi in exteriore facie tabellæ, in qua eſt recta L O, ex pun
cto reſpondente cẽtro A, circulus reſpondens circulo L M O V, deſcribatur, & in 24. partes æqua-
les diuidatur, figaturq́ue in centro ſtylus ad angulos rectos; atque hæc tabella eleuetur ſecundũ
@leuationem Aequatoris, beneficio quadrantis, vel ſcalæ latitudinum regionum, vt de horologio
æquinoctiali diximus cap. 1. huius lib. ipſum denique horologium dirigatur ad lineam meridia-
nam, beneficio acus illitæ Magnete poſitæ in altera tabella, in qua recta P G, exiſtit, confectum
erit etiam horologium æquinoctiale vniuerſale, cuius ſemicirculus interior L M O, horas
zoom in
zoom out
zoom area
full page
page width
set mark
remove mark
get reference
digilib