658642GNOMONICES
diſtantis, tranſibit hic, ex ſcholio propoſ.
15.
lib.
1.
Theod.
viciſſim per illius polũ.
Vnde ſi eadem
11Tacilis inuen-
tio polorum, ex
quibus circuli
horatum in-
æqualium de-
ſcribuntur. circini apertura manente, vnus pes ſtatuatur in quolibet puncto tropici ♋, vel ♑, & alter pona-
tur in circulo illius horæ à mer. vel med. noc. occulte producti, qui ſex horis in Aequatore ab-
eſt à puncto, quod puncto accepto in tropico reſpondet, habebitur polus illius circuli horarum
inæqualium. Verbi gratia. Quoniam circulus horæ 1. inæqualis ducendus eſt per primum pun-
ctum Aequatoris infra D, & per prima puncta tropicorum infra I, & M; abeſt autem circulus ho-
ræ 1. à mer. in Aequatore ſex horis à primo puncto infra D. Igitur ſi vnus pes circini ſtatuatur in
primo puncto tropici infra I, vel M, & alter extendatur vſque ad circulum horæ 1. à mei. occultè
productum, habebitur in hoc circulo polus illius circuli, & ſic de cæteris.
11Tacilis inuen-
tio polorum, ex
quibus circuli
horatum in-
æqualium de-
ſcribuntur. circini apertura manente, vnus pes ſtatuatur in quolibet puncto tropici ♋, vel ♑, & alter pona-
tur in circulo illius horæ à mer. vel med. noc. occulte producti, qui ſex horis in Aequatore ab-
eſt à puncto, quod puncto accepto in tropico reſpondet, habebitur polus illius circuli horarum
inæqualium. Verbi gratia. Quoniam circulus horæ 1. inæqualis ducendus eſt per primum pun-
ctum Aequatoris infra D, & per prima puncta tropicorum infra I, & M; abeſt autem circulus ho-
ræ 1. à mer. in Aequatore ſex horis à primo puncto infra D. Igitur ſi vnus pes circini ſtatuatur in
primo puncto tropici infra I, vel M, & alter extendatur vſque ad circulum horæ 1. à mei. occultè
productum, habebitur in hoc circulo polus illius circuli, & ſic de cæteris.
STYLVS horas indicans erit axis mundi æqualis ſemidiametro hemiſphærij, qui ita in F,
22Stylus horas
monſtrans.3310 polo figendus eſt, vt eius punctum extremum centrum hemiſphærij occupet. quod tum demum
factum erit, cum extenſis in orificio hemiſphærii duobus filis ab A, in C, & á B, in D, extremum
punctum in communi interſectione filorum collocatum erit. Poteſt idem ſtylus in quouis pun-
cto figi, ſed tunc non erit axis mundi. Accommodandum quoque erit inſtrumentum in circulo
Meridiano vna cum acu Magnete illita, ita tamen, vt planum inſtrumenti Horizonti æquidiſtet.
22Stylus horas
monſtrans.3310 polo figendus eſt, vt eius punctum extremum centrum hemiſphærij occupet. quod tum demum
factum erit, cum extenſis in orificio hemiſphærii duobus filis ab A, in C, & á B, in D, extremum
punctum in communi interſectione filorum collocatum erit. Poteſt idem ſtylus in quouis pun-
cto figi, ſed tunc non erit axis mundi. Accommodandum quoque erit inſtrumentum in circulo
Meridiano vna cum acu Magnete illita, ita tamen, vt planum inſtrumenti Horizonti æquidiſtet.
SI LVBET, poterunt quoque in hoc hemiſphærio deſcribi omnia illa, quæ in planis ho-
44Deſcriptio pa@
rallelorum lon
gitudinum die-
rum, & latitu-
dinum ciui-
tatum, Ve@tica
lium circulorũ,
& parallelorum
Horizon is; Me
ridianorũ; Do-
morum cæle
ſtium, & aſcen-
dentium ſigno-
rum in hemi-
ſphærio conca-
uo. rologiis lib. 2. & 3. deſcripſimus. Nam paralleli longitudinum dierum, & latitudinum ciuita-
tum delineabuntur ex polo F, vt paralleli ſignorum, ſi eorum declinationes à G, ſupputentur in
Meridiano, verſus H, quidem, ſi fuerint boreales, at verſus L, ſi auſtrales. Verticales autem cir-
culi deſcribentur per E, ex ſingulis gradibus Horizontis A B C D, qui per eorum polos tranſit,
5520 ex ſcholio propoſ. 15. lib. 1. Theod. cum viciſſim Verticales per Horizontis polum E, tranſeant.
Paralleli vero Horizontis deſcribentur ex E, polo Horizõtis per ſingulos gradus Meridiani A C,
vel Verticalis B D. Meridiani, hoc eſt, circuli longitudinum ciuitatum, ducentur per ſingulos
gradus Aequatoris, veluti circuli horarum à mer. & med. noc. ſi diuiſio Aequatoris in gradus ini-
tium ſumat ab eo puncto, quod terminat longitudinem loci à G, verſus B, computatam. Circuli
domorum cæleſtium ſecundum ſententiam loan. Regiom. deſcribentur per diuiſiones Aequa-
toris, ſtatuendo pro polis ipſorum pedem circini immobilem in Verticali B D, ita vt omnes tran-
ſeant per puncta A, C, vbi Meridianus Horizontem interſecat: Ex ſententia vero Campani per
diuiſiones Verticalis, ſtatuendo quoque pro polis ipſorum pedem circini immobilem in Vertica-
li circulo, ita vt rurſus tranſeant per puncta A, C. Hi enim circuli ſecundum Ioan. Regiom. di-
6630 uidunt Aequatorem in 12. partes æquales, ſecundum vero Campanum Verticalis circulus ab eiſ-
dem in 12. æquales partes ſecatur. Signa denique aſcendentia, id eſt, Eclipticæ poſitiones variæ,
initijs ſignorum orientibus, depingentur hac ratione. Ex tabulis 3. & 4. poſitis in propoſ. 9. lib.
2. aut aliis ſimilibus ex doctrina dictæ propoſ. ad datam loci latitudinem ſupputatis, accipiatur
hora, qua quoduis ſignum oritur, Sole exiſtente in principio ♋, vel ♑, prout illa hora in tropico
♋, aut ♑, continebitur in hemiſphærio concauo, eaq́ue in Aequatore numeretur à G, verſus qui-
dem D, ſi antemeridiana eſt, ſi vero pomeridiana, verſus B: & per finem numerationis (poſito
pede circini immobili in puncto Aequatoris, quod quadrante abeſt à fine numerationis) deſcriba-
tur circulus maximus occultus ſecans tropicum ♋, aut ♑, (prout hora ſumpta eſt, Sole in ♋, exi-
ſtente, aut in ♑.) in puncto, per quod ad interuallum quadrantis in illo circulo occulto acceptũ
7740 circulus maximus deſcribatur, referet is Eclipticæ ſitum, dum propoſitum ſignum oritur, adeo
vt, extremitate vmbræ in hunc circulum cadente, ſignum illud ſupra Horizontem incipiat oriri.
Quoniam enim, vmbra cadente in illud punctum notatum in tropico ♋, vel ♑, monſtratur ho-
ra, qua datum ſignum oritur, exiſtit autem radius Solis per centrum tranſiens in plano Eclipticæ,
tranſibit neceſſario Ecliptica per illud punctum tropici ♋, vel ♑; atque adeo in eo puncto tropi-
cum tanget, quemadmodum & in cælo. Cum ergo, per propoſ. 3. lib. 2. Theod. circulus vltimo
deſcriptus tropicum in eo puncto tangat, propterea quòd tam ipſe, quàm tropicus eo in puncto
ſecet circulum illum maximum occultum, in quo vtriuſque polus exiſtit, erit omnino circulus
hic Ecliptica. Hoc artificio omia ſigna aſcendentia deſcribentur. Signum ♈, tanget tropicum
♑, in L, habebitq́ue polum in Meridiano diſtantem quadrante à puncto L. Signum vero ♎, tro-
8850 picum ♋, tanget in H, & vtrumque per puncta B, & D, tranſibit. Signum autem ♋, tanget tropi-
cum ♋, in I, & tropicum ♑, in N. Signum denique ♑, tropicum ♋, tanget in K, & tropicum ♑,
in M, vt ex dictis tabellis colligitur.
44Deſcriptio pa@
rallelorum lon
gitudinum die-
rum, & latitu-
dinum ciui-
tatum, Ve@tica
lium circulorũ,
& parallelorum
Horizon is; Me
ridianorũ; Do-
morum cæle
ſtium, & aſcen-
dentium ſigno-
rum in hemi-
ſphærio conca-
uo. rologiis lib. 2. & 3. deſcripſimus. Nam paralleli longitudinum dierum, & latitudinum ciuita-
tum delineabuntur ex polo F, vt paralleli ſignorum, ſi eorum declinationes à G, ſupputentur in
Meridiano, verſus H, quidem, ſi fuerint boreales, at verſus L, ſi auſtrales. Verticales autem cir-
culi deſcribentur per E, ex ſingulis gradibus Horizontis A B C D, qui per eorum polos tranſit,
5520 ex ſcholio propoſ. 15. lib. 1. Theod. cum viciſſim Verticales per Horizontis polum E, tranſeant.
Paralleli vero Horizontis deſcribentur ex E, polo Horizõtis per ſingulos gradus Meridiani A C,
vel Verticalis B D. Meridiani, hoc eſt, circuli longitudinum ciuitatum, ducentur per ſingulos
gradus Aequatoris, veluti circuli horarum à mer. & med. noc. ſi diuiſio Aequatoris in gradus ini-
tium ſumat ab eo puncto, quod terminat longitudinem loci à G, verſus B, computatam. Circuli
domorum cæleſtium ſecundum ſententiam loan. Regiom. deſcribentur per diuiſiones Aequa-
toris, ſtatuendo pro polis ipſorum pedem circini immobilem in Verticali B D, ita vt omnes tran-
ſeant per puncta A, C, vbi Meridianus Horizontem interſecat: Ex ſententia vero Campani per
diuiſiones Verticalis, ſtatuendo quoque pro polis ipſorum pedem circini immobilem in Vertica-
li circulo, ita vt rurſus tranſeant per puncta A, C. Hi enim circuli ſecundum Ioan. Regiom. di-
6630 uidunt Aequatorem in 12. partes æquales, ſecundum vero Campanum Verticalis circulus ab eiſ-
dem in 12. æquales partes ſecatur. Signa denique aſcendentia, id eſt, Eclipticæ poſitiones variæ,
initijs ſignorum orientibus, depingentur hac ratione. Ex tabulis 3. & 4. poſitis in propoſ. 9. lib.
2. aut aliis ſimilibus ex doctrina dictæ propoſ. ad datam loci latitudinem ſupputatis, accipiatur
hora, qua quoduis ſignum oritur, Sole exiſtente in principio ♋, vel ♑, prout illa hora in tropico
♋, aut ♑, continebitur in hemiſphærio concauo, eaq́ue in Aequatore numeretur à G, verſus qui-
dem D, ſi antemeridiana eſt, ſi vero pomeridiana, verſus B: & per finem numerationis (poſito
pede circini immobili in puncto Aequatoris, quod quadrante abeſt à fine numerationis) deſcriba-
tur circulus maximus occultus ſecans tropicum ♋, aut ♑, (prout hora ſumpta eſt, Sole in ♋, exi-
ſtente, aut in ♑.) in puncto, per quod ad interuallum quadrantis in illo circulo occulto acceptũ
7740 circulus maximus deſcribatur, referet is Eclipticæ ſitum, dum propoſitum ſignum oritur, adeo
vt, extremitate vmbræ in hunc circulum cadente, ſignum illud ſupra Horizontem incipiat oriri.
Quoniam enim, vmbra cadente in illud punctum notatum in tropico ♋, vel ♑, monſtratur ho-
ra, qua datum ſignum oritur, exiſtit autem radius Solis per centrum tranſiens in plano Eclipticæ,
tranſibit neceſſario Ecliptica per illud punctum tropici ♋, vel ♑; atque adeo in eo puncto tropi-
cum tanget, quemadmodum & in cælo. Cum ergo, per propoſ. 3. lib. 2. Theod. circulus vltimo
deſcriptus tropicum in eo puncto tangat, propterea quòd tam ipſe, quàm tropicus eo in puncto
ſecet circulum illum maximum occultum, in quo vtriuſque polus exiſtit, erit omnino circulus
hic Ecliptica. Hoc artificio omia ſigna aſcendentia deſcribentur. Signum ♈, tanget tropicum
♑, in L, habebitq́ue polum in Meridiano diſtantem quadrante à puncto L. Signum vero ♎, tro-
8850 picum ♋, tanget in H, & vtrumque per puncta B, & D, tranſibit. Signum autem ♋, tanget tropi-
cum ♋, in I, & tropicum ♑, in N. Signum denique ♑, tropicum ♋, tanget in K, & tropicum ♑,
in M, vt ex dictis tabellis colligitur.
ITAQVE, vt vides, facili negotio omnia illa, quæ in horologiis planis lib.
2.
&
3.
deſcripſi-
mus, in hemiſphærio cõcauo delineantur. Vnde ſi in aliqua tabula plana hemiſphæriũ concauũ,
99Quomedo be-
neficio horolo-
gii hemiſphæri-
ci@concaui ex
vmbra in quo-
uis plano hoto
logia deſcriban
tur. in quo omnia ſint deſcripta, affigatur, ducaturq́ue in ea linea meridiana, reſpondens Meridiano
hemiſphærii, (quod facile fiet, ſi tabula Soli expoſita vna cum hemiſphærio circumuertatur, do-
nec vmbra ſtyli in Meridianum circulum cadat. Si enim tunc obſeruetur in tabula vmbra alicuius
ſtyli ad angulos rectos in fixi, in cuius medio duo puncta notentur, erit recta per hæc puncta du-
cta linea meridiana) deſcribetur ex vmbra ſtyli horologium quodcunque (ſi habeatur ratio ſitus
eius proprij, quod ad inclinationem ad Horizontem, & ad declinationem à Verticali attinet,
mus, in hemiſphærio cõcauo delineantur. Vnde ſi in aliqua tabula plana hemiſphæriũ concauũ,
99Quomedo be-
neficio horolo-
gii hemiſphæri-
ci@concaui ex
vmbra in quo-
uis plano hoto
logia deſcriban
tur. in quo omnia ſint deſcripta, affigatur, ducaturq́ue in ea linea meridiana, reſpondens Meridiano
hemiſphærii, (quod facile fiet, ſi tabula Soli expoſita vna cum hemiſphærio circumuertatur, do-
nec vmbra ſtyli in Meridianum circulum cadat. Si enim tunc obſeruetur in tabula vmbra alicuius
ſtyli ad angulos rectos in fixi, in cuius medio duo puncta notentur, erit recta per hæc puncta du-
cta linea meridiana) deſcribetur ex vmbra ſtyli horologium quodcunque (ſi habeatur ratio ſitus
eius proprij, quod ad inclinationem ad Horizontem, & ad declinationem à Verticali attinet,
zoom in
zoom out
zoom area
full page
page width
set mark
remove mark
get reference
digilib