Clavius, Christoph
,
Gnomonices libri octo, in quibus non solum horologiorum solariu[m], sed aliarum quo[quam] rerum, quae ex gnomonis umbra cognosci possunt, descriptiones geometricè demonstrantur
Text
Text Image
Image
XML
Thumbnail overview
Document information
None
Concordance
Notes
Figures
Content
Thumbnails
List of thumbnails
<
1 - 10
11 - 20
21 - 30
31 - 40
41 - 50
51 - 60
61 - 70
71 - 80
81 - 90
91 - 100
101 - 110
111 - 120
121 - 130
131 - 140
141 - 150
151 - 160
161 - 170
171 - 180
181 - 190
191 - 200
201 - 210
211 - 220
221 - 230
231 - 240
241 - 250
251 - 260
261 - 270
271 - 280
281 - 290
291 - 300
301 - 310
311 - 320
321 - 330
331 - 340
341 - 350
351 - 360
361 - 370
371 - 380
381 - 390
391 - 400
401 - 410
411 - 420
421 - 430
431 - 440
441 - 450
451 - 460
461 - 470
471 - 480
481 - 490
491 - 500
501 - 510
511 - 520
521 - 530
531 - 540
541 - 550
551 - 560
561 - 570
571 - 580
581 - 590
591 - 600
601 - 610
611 - 620
621 - 630
631 - 640
641 - 650
651 - 660
661 - 670
671 - 677
>
311
(295)
312
(296)
313
(297)
314
(298)
315
(299)
316
(300)
317
(301)
318
(302)
319
(303)
320
(304)
<
1 - 10
11 - 20
21 - 30
31 - 40
41 - 50
51 - 60
61 - 70
71 - 80
81 - 90
91 - 100
101 - 110
111 - 120
121 - 130
131 - 140
141 - 150
151 - 160
161 - 170
171 - 180
181 - 190
191 - 200
201 - 210
211 - 220
221 - 230
231 - 240
241 - 250
251 - 260
261 - 270
271 - 280
281 - 290
291 - 300
301 - 310
311 - 320
321 - 330
331 - 340
341 - 350
351 - 360
361 - 370
371 - 380
381 - 390
391 - 400
401 - 410
411 - 420
421 - 430
431 - 440
441 - 450
451 - 460
461 - 470
471 - 480
481 - 490
491 - 500
501 - 510
511 - 520
521 - 530
531 - 540
541 - 550
551 - 560
561 - 570
571 - 580
581 - 590
591 - 600
601 - 610
611 - 620
621 - 630
631 - 640
641 - 650
651 - 660
661 - 670
671 - 677
>
page
|<
<
(295)
of 677
>
>|
<
echo
version
="
1.0RC
">
<
text
xml:lang
="
it
"
type
="
free
">
<
div
xml:id
="
echoid-div1024
"
type
="
section
"
level
="
1
"
n
="
254
">
<
p
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19919
"
xml:space
="
preserve
">
<
pb
o
="
295
"
file
="
0311
"
n
="
311
"
rhead
="
LIBER TERTIVS.
"/>
niſ
<
unsure
/>
tram, (commodius tamen fuerit, ſi ſumatur ad partes oppoſitas lineæ declinationis E F; </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19920
"
xml:space
="
preserve
">vt ſi
<
lb
/>
E F, fuerit ad ſiniſtram rectæ C D, punctum β, accipiatur ad dextram eiuſdem rectæ C D, &</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19921
"
xml:space
="
preserve
">c.
<
lb
/>
</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19922
"
xml:space
="
preserve
">quoniam in ea parte, quæ rectæ E F, opponitur, pauciores lineæ horariæ,
<
unsure
/>
ducentur, vt mox planũ
<
lb
/>
fiet. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19923
"
xml:space
="
preserve
">Quò etiam remotius fuerit punctum β, à puncto E, eò maius efficietur horologium) con-
<
lb
/>
ſtituatur ad rectam E β, in puncto β, angulus altitudinis poli E β C, ſupra quidem rectam A B,
<
lb
/>
ſi planum à meridie declinat,
<
unsure
/>
infra verò eandem rectam A B, ſi planum declinat à Borea, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19924
"
xml:space
="
preserve
">ſem-
<
lb
/>
<
note
position
="
right
"
xlink:label
="
note-0311-01
"
xlink:href
="
note-0311-01a
"
xml:space
="
preserve
">Centrum ho-
<
lb
/>
rologu.</
note
>
per verſus rectam C D, ita vt recta β C, ſecet rectam C D, in C, puncto, quod erit centrum horo-
<
lb
/>
gii, per quod omnes horariæ lineæ ducendæ ſunt, vt demonſtrabimus.</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19925
"
xml:space
="
preserve
"/>
</
p
>
<
p
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19926
"
xml:space
="
preserve
">RVRSVS in linea declinationis E F, ſumpta recta E F, ipſi E β, æquali, ducatur ex F, ad A B,
<
lb
/>
perpendicularis F G, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19927
"
xml:space
="
preserve
">ex centro horologii C, per G, recta ducatur C G, quæ linea ſtyli, vel indi-
<
lb
/>
<
note
position
="
left
"
xlink:label
="
note-0311-02
"
xlink:href
="
note-0311-02a
"
xml:space
="
preserve
">10</
note
>
<
note
position
="
right
"
xlink:label
="
note-0311-03
"
xlink:href
="
note-0311-03a
"
xml:space
="
preserve
">Linea ſty li.</
note
>
cis vocetur; </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19928
"
xml:space
="
preserve
">quoniam in ea figendus erit ſtylus angulos rectos faciens cum plano horologij. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19929
"
xml:space
="
preserve
">Ad
<
lb
/>
hanc autem lineam Indicis C G, ex G, educatur in vtramque partem perpendicularis G H; </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19930
"
xml:space
="
preserve
">erit
<
lb
/>
hæc, linea æquinoctialis; </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19931
"
xml:space
="
preserve
">in qua accepta recta G H, ſiue ad dextram puncti G, ſiue ad ſiniſtram, ipſi
<
lb
/>
<
note
position
="
right
"
xlink:label
="
note-0311-04
"
xlink:href
="
note-0311-04a
"
xml:space
="
preserve
">Linea ęquino-
<
lb
/>
ctialis.</
note
>
F G, æquali, ductaq́ue recta C H, ducatur ad eam perpendicularis G I; </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19932
"
xml:space
="
preserve
">& </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19933
"
xml:space
="
preserve
">ex I, ad lineam indicis
<
lb
/>
C G, perpendicularis I K. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19934
"
xml:space
="
preserve
">Erit C H, axis mundi, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19935
"
xml:space
="
preserve
">I K, longitudo ſtyli, eiusq́ue locus K, in linea
<
lb
/>
<
note
position
="
right
"
xlink:label
="
note-0311-05
"
xlink:href
="
note-0311-05a
"
xml:space
="
preserve
">Axis mundi.
<
lb
/>
Longitudo ſty-
<
lb
/>
li, e iu@q; locus.</
note
>
ſtyli, ſiue indicis: </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19936
"
xml:space
="
preserve
">Angulus autem G C H, erit angulus altitudinis poli ſupra planum declinans,
<
lb
/>
vt demonſtrabimus.</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19937
"
xml:space
="
preserve
"/>
</
p
>
<
note
position
="
right
"
xml:space
="
preserve
">Altitudo poli
<
lb
/>
ſupra planum
<
lb
/>
declinans.</
note
>
<
p
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19938
"
xml:space
="
preserve
">POSTREMO in linea indicis C G, ſumpta recta G L, ſiue ſupra G, ſiue infra, ipſi G I, æqua-
<
lb
/>
li, deſcribatur ex L, circulus cuiuſuis magnitudinis, qui in partes 24. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19939
"
xml:space
="
preserve
">æquales diſtribuatur, initio
<
lb
/>
facto à recta L M, quæ ex L, centro circuli per punctum M, vbi æquinoctialis linea rectam D, in-
<
lb
/>
<
note
position
="
left
"
xlink:label
="
note-0311-07
"
xlink:href
="
note-0311-07a
"
xml:space
="
preserve
">20</
note
>
terſecat. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19940
"
xml:space
="
preserve
">Si enim per hæc puncta diuiſionum, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19941
"
xml:space
="
preserve
">centrum L, rectæ occultæ egrediantur, ſecabitur
<
lb
/>
linea æquinoctialis G H, in punctis, per quæ rectæ emiſſæ ex C, centro horologii dabunt horas à
<
lb
/>
meridie, vel media nocte, eundem ordinem ſeruantes, quem in Verticali horologio habent. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19942
"
xml:space
="
preserve
">In
<
lb
/>
horologio enim, quod à meridie declinat ſiue in ortum, ſiue in occaſum, portio rectæ C D, inci-
<
lb
/>
<
note
position
="
right
"
xlink:label
="
note-0311-08
"
xlink:href
="
note-0311-08a
"
xml:space
="
preserve
">Ordo horarum
<
lb
/>
in horologio
<
lb
/>
declinante à
<
lb
/>
Verticali.</
note
>
piens à C, verſusq́ue æquinoctialem lineam extenſa, monſtrat horam 12. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19943
"
xml:space
="
preserve
">meridiei: </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19944
"
xml:space
="
preserve
">lineæ verò
<
lb
/>
æquinoctialem lineam ſecantes ad partem ſiniſtram ipſius C D, hoc eſt, ad partes A, occidenta-
<
lb
/>
lesve, indicant horas à media nocte; </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19945
"
xml:space
="
preserve
">lineę denique ſecantes æquinoctialem lineam ad partem dex-
<
lb
/>
tram, id eſt, ad partes B, ſeu orientales, pertinent ad horas à meridie; </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19946
"
xml:space
="
preserve
">ita vt proxima linea ad ſini-
<
lb
/>
ſtram ipſius C D, ſignificet horam 11. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19947
"
xml:space
="
preserve
">à media nocte, proxima verò ad dexteram eiuſdem oſten-
<
lb
/>
dat horam 1. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19948
"
xml:space
="
preserve
">à meridie, &</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19949
"
xml:space
="
preserve
">c. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19950
"
xml:space
="
preserve
">In horologio verò, quod à ſeptentrione in ortũ, occaſumve deflectit,
<
lb
/>
<
note
position
="
left
"
xlink:label
="
note-0311-09
"
xlink:href
="
note-0311-09a
"
xml:space
="
preserve
">30</
note
>
contrarium intelligatur. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19951
"
xml:space
="
preserve
">Nam portio rectæ C D, à C, verſus ęquinoctialem lineam protenſa da-
<
lb
/>
bit horam 12. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19952
"
xml:space
="
preserve
">mediæ noctis, quæ verò ei ſunt ad ſiniſtram in æquinoctiali linea, horas à meridie,
<
lb
/>
quæ autem ad dextram, horas à media nocte, vt in vtroque Verticali horologio.</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19953
"
xml:space
="
preserve
"/>
</
p
>
<
note
position
="
right
"
xml:space
="
preserve
">Quando linea
<
lb
/>
horatia per cen
<
lb
/>
trnm horologii
<
lb
/>
C, ducenda ſit
<
lb
/>
æquinoctiali li-
<
lb
/>
neæ pa rallela.</
note
>
<
p
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19954
"
xml:space
="
preserve
">QVOD ſi quando recta per aliquod punctum diuiſionis circuli ex L, deſcripti, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19955
"
xml:space
="
preserve
">per cen-
<
lb
/>
trum L, ducta parallela ſit æquinoctiali lineæ, tum ducta per C, linea recta æquinoctiali lineæ pa-
<
lb
/>
rallela dabit illam horam, quæcunque fuerit, non aliter, qnàm in horologio horizontali contin-
<
lb
/>
git, vbi hora 6. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19956
"
xml:space
="
preserve
">ducitur per centrum horologii lineæ æquinoctiali æquidiſtans, quia recta in cir-
<
lb
/>
culo ex E, ibi deſcripto ducta per punctum horæ 6. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19957
"
xml:space
="
preserve
">& </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19958
"
xml:space
="
preserve
">centrum E, æquinoctiali lineæ æquidiſtat.</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19959
"
xml:space
="
preserve
"/>
</
p
>
<
p
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19960
"
xml:space
="
preserve
">HANC autem conſtructionem hoc modo demonſtrabimus. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19961
"
xml:space
="
preserve
">Intelligatur in plano horologij
<
lb
/>
<
note
position
="
right
"
xlink:label
="
note-0311-11
"
xlink:href
="
note-0311-11a
"
xml:space
="
preserve
">Demonſtratio
<
lb
/>
conſtructionis
<
lb
/>
horolo gii de cli
<
lb
/>
nantis à
<
unsure
/>
Verti-
<
lb
/>
cali.</
note
>
recta A B, æquidiſtare Horizonti, ita vt ſit communis ſectio plani horologii horizontalis, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19962
"
xml:space
="
preserve
">pla-
<
lb
/>
<
note
position
="
left
"
xlink:label
="
note-0311-12
"
xlink:href
="
note-0311-12a
"
xml:space
="
preserve
">40</
note
>
ni horologii declinantis; </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19963
"
xml:space
="
preserve
">& </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19964
"
xml:space
="
preserve
">planum per rectas A B, E F, E D, ductum concipiatur animo moueri
<
lb
/>
circa rectam A B, donec Horizonti æquidiſtet, atque adeò cum plano horologii horizontalis con-
<
lb
/>
iungatur. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19965
"
xml:space
="
preserve
">His poſitis, cum D E F, ſit angulus declinationis plani horologii à Verticali, erit A E F,
<
lb
/>
angulus complementi dictæ declinationis, qualem nimirum Meridianus cum plano declinante
<
lb
/>
comprehendit. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19966
"
xml:space
="
preserve
">Quare recta E F, communis ſectio erit Meridiani, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19967
"
xml:space
="
preserve
">plani horologii horizonta-
<
lb
/>
lis, proptereaq́ue Meridianus planum horologii declinantis in puncto E, ſecabit. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19968
"
xml:space
="
preserve
">Quoniam verò
<
lb
/>
tam planum Meridiani, quàm planum horologii declinantis ad planum horologii horizontalis
<
lb
/>
<
note
position
="
right
"
xlink:label
="
note-0311-13
"
xlink:href
="
note-0311-13a
"
xml:space
="
preserve
">19. vndec.</
note
>
rectum eſt, erit quoque communis eorum ſectio ad idem perpendicularis, ac proinde & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19969
"
xml:space
="
preserve
">ad rectã
<
lb
/>
A B, in dicto plano perpendicularis erit, ex defin. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19970
"
xml:space
="
preserve
">3. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19971
"
xml:space
="
preserve
">lib. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19972
"
xml:space
="
preserve
">11. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19973
"
xml:space
="
preserve
">Euclidis. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19974
"
xml:space
="
preserve
">Cum ergo communis hæc
<
lb
/>
ſectio per E, tranſeat, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19975
"
xml:space
="
preserve
">recta C D, perpendicularis ſit, per conſtructionem, ad A B; </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19976
"
xml:space
="
preserve
">erit C D, ſectio
<
lb
/>
<
note
position
="
left
"
xlink:label
="
note-0311-14
"
xlink:href
="
note-0311-14a
"
xml:space
="
preserve
">50</
note
>
communis Meridiani, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19977
"
xml:space
="
preserve
">plani horologii declinantis, hoc eſt, linea meridiana horologii declinan
<
lb
/>
tis. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19978
"
xml:space
="
preserve
">Rurſus quia tam planum Meridiani, quàm planum horologii declinantis rectum eſt ad pla-
<
lb
/>
num horologii horizontalis, erit eorum communis ſectio C E, ad idem perpendicularis, atque
<
lb
/>
<
note
position
="
right
"
xlink:label
="
note-0311-15
"
xlink:href
="
note-0311-15a
"
xml:space
="
preserve
">19. vndec.</
note
>
adeò, per defin. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19979
"
xml:space
="
preserve
">3. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19980
"
xml:space
="
preserve
">lib. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19981
"
xml:space
="
preserve
">11. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19982
"
xml:space
="
preserve
">Euclidis, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19983
"
xml:space
="
preserve
">ad rectam E F, in plano horologii horizontalis exiſtentem.
<
lb
/>
</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19984
"
xml:space
="
preserve
">Si igitur triangulum β E C, intelligatur moueri circa C E, donec cum plano Meridiani per re-
<
lb
/>
ctas C E, E F, ducti coniungatur, congruet angulus rectus β E C, recto angulo C E F, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19985
"
xml:space
="
preserve
">punctum
<
lb
/>
β, puncto F, propter æqualitatem rectarum E β, E F. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19986
"
xml:space
="
preserve
">Quare recta β C, conſtituens in eo ſitu cum
<
lb
/>
meridiana linea E F, horologii horizontalis angulum altitudinis poli E β C, porrectaq́ue verſus
<
lb
/>
partes ſeptentrionales ex parte ſuperiori rectæ E F, erit axis mundi occurrens plano horologii de-
<
lb
/>
clinantis in C, puncto; </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19987
"
xml:space
="
preserve
">ac proinde ex coroll. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19988
"
xml:space
="
preserve
">propoſ. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19989
"
xml:space
="
preserve
">21. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19990
"
xml:space
="
preserve
">primi lib. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19991
"
xml:space
="
preserve
">punctum C, centrum erit ho-
<
lb
/>
rologii declinantis. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s19992
"
xml:space
="
preserve
">Axis enim cum meridiana linea horologii horizontalis conſtituit </
s
>
</
p
>
</
div
>
</
text
>
</
echo
>