Clavius, Christoph
,
Gnomonices libri octo, in quibus non solum horologiorum solariu[m], sed aliarum quo[quam] rerum, quae ex gnomonis umbra cognosci possunt, descriptiones geometricè demonstrantur
Text
Text Image
Image
XML
Thumbnail overview
Document information
None
Concordance
Notes
Figures
Content
Thumbnails
List of thumbnails
<
1 - 10
11 - 20
21 - 30
31 - 40
41 - 50
51 - 60
61 - 70
71 - 80
81 - 90
91 - 100
101 - 110
111 - 120
121 - 130
131 - 140
141 - 150
151 - 160
161 - 170
171 - 180
181 - 190
191 - 200
201 - 210
211 - 220
221 - 230
231 - 240
241 - 250
251 - 260
261 - 270
271 - 280
281 - 290
291 - 300
301 - 310
311 - 320
321 - 330
331 - 340
341 - 350
351 - 360
361 - 370
371 - 380
381 - 390
391 - 400
401 - 410
411 - 420
421 - 430
431 - 440
441 - 450
451 - 460
461 - 470
471 - 480
481 - 490
491 - 500
501 - 510
511 - 520
521 - 530
531 - 540
541 - 550
551 - 560
561 - 570
571 - 580
581 - 590
591 - 600
601 - 610
611 - 620
621 - 630
631 - 640
641 - 650
651 - 660
661 - 670
671 - 677
>
311
(295)
312
(296)
313
(297)
314
(298)
315
(299)
316
(300)
317
(301)
318
(302)
319
(303)
320
(304)
<
1 - 10
11 - 20
21 - 30
31 - 40
41 - 50
51 - 60
61 - 70
71 - 80
81 - 90
91 - 100
101 - 110
111 - 120
121 - 130
131 - 140
141 - 150
151 - 160
161 - 170
171 - 180
181 - 190
191 - 200
201 - 210
211 - 220
221 - 230
231 - 240
241 - 250
251 - 260
261 - 270
271 - 280
281 - 290
291 - 300
301 - 310
311 - 320
321 - 330
331 - 340
341 - 350
351 - 360
361 - 370
371 - 380
381 - 390
391 - 400
401 - 410
411 - 420
421 - 430
431 - 440
441 - 450
451 - 460
461 - 470
471 - 480
481 - 490
491 - 500
501 - 510
511 - 520
521 - 530
531 - 540
541 - 550
551 - 560
561 - 570
571 - 580
581 - 590
591 - 600
601 - 610
611 - 620
621 - 630
631 - 640
641 - 650
651 - 660
661 - 670
671 - 677
>
page
|<
<
(299)
of 677
>
>|
<
echo
version
="
1.0RC
">
<
text
xml:lang
="
it
"
type
="
free
">
<
div
xml:id
="
echoid-div1024
"
type
="
section
"
level
="
1
"
n
="
254
">
<
p
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20147
"
xml:space
="
preserve
">
<
pb
o
="
299
"
file
="
0315
"
n
="
315
"
rhead
="
LIBER TERTIVS.
"/>
à Verticali declinat, ducuntur. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20148
"
xml:space
="
preserve
">Modus autem, quem eo loco pręſcribit differentem ab eo, quem
<
lb
/>
nos tradidimus, certus etiam eſt, ſed nulla ratione noſtro contrarius, quia nos conſtituimus D E F,
<
lb
/>
angulum declinationis plani à Verticali circulo proprie dicto, ipſe autem loco huius anguli aſſu-
<
lb
/>
mit angulum declinationis eiuſdem plani à Meridiano circulo. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20149
"
xml:space
="
preserve
">Vnde mirum non eſt, modum ip-
<
lb
/>
ſius à noſtro diſcrepare. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20150
"
xml:space
="
preserve
">Quòd ſi nos conſtitueremus D E F, angulum declinationis plani à Meri-
<
lb
/>
diano, vt ipſe, (quemadmodum forſitan ab alijs putauit fieri) & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20151
"
xml:space
="
preserve
">in reliqua deſcriptione progrede-
<
lb
/>
remur, vt tradidimus, proculdubio horologium declinans perperã deſcriberetur, vt recte docet.</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20152
"
xml:space
="
preserve
"/>
</
p
>
<
p
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20153
"
xml:space
="
preserve
">COMMODE etiam lineæ horariæ ex C, ducentur hac ratione. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20154
"
xml:space
="
preserve
">Ex puncto F, egrediantur
<
lb
/>
<
note
position
="
right
"
xlink:label
="
note-0315-01
"
xlink:href
="
note-0315-01a
"
xml:space
="
preserve
">Alia delinea-
<
lb
/>
tio horarum à
<
lb
/>
mer. vel med.
<
lb
/>
noc.
<
unsure
/>
in horolo-
<
lb
/>
gio declinante
<
lb
/>
a Verticali, be-
<
lb
/>
neficio horolo-
<
lb
/>
gii horizõtalis.</
note
>
rectæ efficientes cum E F, eoſdem angulos, quos in horologio Horizontali propoſ. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20155
"
xml:space
="
preserve
">1. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20156
"
xml:space
="
preserve
">ſuperioris
<
lb
/>
libri deſcripto lineæ horariæ cum linea meridiana conſtituunt, nempe linea horæ ſextæ, qualis in
<
lb
/>
<
note
position
="
left
"
xlink:label
="
note-0315-02
"
xlink:href
="
note-0315-02a
"
xml:space
="
preserve
">10</
note
>
ſuperiori figura eſt F α, angulum rectum, &</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20157
"
xml:space
="
preserve
">c. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20158
"
xml:space
="
preserve
">Quod facile fiet, ſi ex centro horologij horizonta-
<
lb
/>
lis deſcribatur arcus circuli occultus omnes horarias lineas ſecans, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20159
"
xml:space
="
preserve
">ei æqualis, occultus etiam,
<
lb
/>
ex F, verſus rectam A B. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20160
"
xml:space
="
preserve
">Si enim ex illo arcu omnia horaria interualla, initio facto à linea meri-
<
lb
/>
diana, transferantur in hunc ex F, deſcriptum, initio facto à recta E F, erunt rectæ ex F, per pun-
<
lb
/>
cta huius arcus emiſſę, lineæ horariæ reſpondentes lineis horarijs in horologio Horizontali. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20161
"
xml:space
="
preserve
">Vbi
<
lb
/>
ergo hæ lineæ rectam A B, interſecant, per illa puncta eductæ rectæ ex C, cẽtro horologij dabunt
<
lb
/>
horarias lineas, vt prius. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20162
"
xml:space
="
preserve
">Quoniam enim in plano horologij Horizontalis punctum F, centrum
<
lb
/>
eſt, in quo omnes horariæ lineæ à meridie, vel media nocte ſe diuidunt, cum in illud cadat axis
<
lb
/>
mundi, vt diximus; </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20163
"
xml:space
="
preserve
">fit vt per illa puncta rectæ A B, exiſtentis in plano horogij horizontalis du-
<
lb
/>
cendæ ſint horariæ lineæ in plano horologij declinantis, in quibus horariæ lineæ horologij hori-
<
lb
/>
<
note
position
="
left
"
xlink:label
="
note-0315-03
"
xlink:href
="
note-0315-03a
"
xml:space
="
preserve
">20</
note
>
zontalis rectam A B, in eodem plano exiſtentem interſecant. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20164
"
xml:space
="
preserve
">Nam in illis punctis circuli hora-
<
lb
/>
rij rectam A B, ſecant. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20165
"
xml:space
="
preserve
">Cum ergo linea meridiana, ſeu horæ 12. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20166
"
xml:space
="
preserve
">in horologio horizontali, hoc
<
lb
/>
eſt, recta F E, rectam A B, ſecet in E, puncto, per quod linea meridiana horologij declinantis
<
lb
/>
ducitur, atque adeo linea horæ ſextæ occurrat eidem rectæ A B, in puncto α, quandoquidem in-
<
lb
/>
horologio horizontali linea horæ ſextæ meridianã lineam ad angulos rectos ſecat; </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20167
"
xml:space
="
preserve
">fit vt per pun-
<
lb
/>
ctum α, ducenda ſit in horologio declinante linea horæ ſextæ. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20168
"
xml:space
="
preserve
">Eadem ratione reliquæ ex F, egre
<
lb
/>
dientes pro ratione angulorum, quos horariæ lineæ cum meridiana linea F E, in horizontali ho-
<
lb
/>
rologio faciunt, dabunt in recta A B, puncta, per quæ in horologio declinante horariæ lineæ du-
<
lb
/>
ci debent. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20169
"
xml:space
="
preserve
">Ex horologio porrò horizontali facile cognoſces, quænam puncta rectæ A B, ad horas
<
lb
/>
à meridie, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20170
"
xml:space
="
preserve
">quæ ad horas à media nocte pertineant.</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20171
"
xml:space
="
preserve
"/>
</
p
>
<
note
position
="
left
"
xml:space
="
preserve
">30</
note
>
<
p
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20172
"
xml:space
="
preserve
">HOC autem modo facile prior deſcriptio poterit examinari, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20173
"
xml:space
="
preserve
">corrigi, ſi error fortaſſe ali-
<
lb
/>
<
note
position
="
right
"
xlink:label
="
note-0315-05
"
xlink:href
="
note-0315-05a
"
xml:space
="
preserve
">Quomodo
<
lb
/>
prior deſcriptio
<
lb
/>
horatum cor
<
unsure
/>
ri-
<
lb
/>
genda ſit.</
note
>
quis in ea commiſſus fuerit. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20174
"
xml:space
="
preserve
">Nam ſi lineæ horariæ per puncta in recta A B, hoc modo inuenta du-
<
lb
/>
ctæ lineis horarijs ductis per puncta, quæ in linea æquinoctiali per priorem deſcriptionem inue-
<
lb
/>
nimus, reſpondeant, nullus error commiſſus erit in ducendis lineis horarijs. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20175
"
xml:space
="
preserve
">Immo poſterior hæc
<
lb
/>
ratio horariarum linearum ducendarum perutilis eſt ad illas lineas ducendas, quæ vel nullo mo-
<
lb
/>
do, vel vix, niſi in punctis remotiſſimis, æquinoctialem lineam interſecant, quales ſunt in propoſi-
<
lb
/>
to exemplo lineæ horarum 3. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20176
"
xml:space
="
preserve
">& </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20177
"
xml:space
="
preserve
">4. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20178
"
xml:space
="
preserve
">à meridie, &</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20179
"
xml:space
="
preserve
">c.</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20180
"
xml:space
="
preserve
"/>
</
p
>
<
p
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20181
"
xml:space
="
preserve
">RVRSVS quoniam aliquando puncta L, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20182
"
xml:space
="
preserve
">M, tam parum inter ſe diſtant, vt vix ſine er-
<
lb
/>
<
note
position
="
right
"
xlink:label
="
note-0315-06
"
xlink:href
="
note-0315-06a
"
xml:space
="
preserve
">Quando pnu-
<
lb
/>
cta L, M, ſupe-
<
lb
/>
rioris figurę pa
<
lb
/>
rum inter ſe di
<
lb
/>
ſtant, quid agen
<
lb
/>
dum.</
note
>
rore per ipſa duci poſſit linea recta, à qua diuiſio circuli ex L, deſcripti inchoanda eſt; </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20183
"
xml:space
="
preserve
">facile enim
<
lb
/>
in hanc, vel illam partem deflectere poteſt; </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20184
"
xml:space
="
preserve
">vnde error in lineis horarijs ducendis continget inter
<
lb
/>
<
note
position
="
left
"
xlink:label
="
note-0315-07
"
xlink:href
="
note-0315-07a
"
xml:space
="
preserve
">40</
note
>
dum non paruus; </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20185
"
xml:space
="
preserve
">rectè fecerimus, ſi prius ex F, ducamus ad E F, perpendicularem lineam F α,
<
lb
/>
quæ rectam A B, ſecet in α, vt recta C α, ducta det horam 6. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20186
"
xml:space
="
preserve
">vt demonſtrauimus. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20187
"
xml:space
="
preserve
">Vbi enim
<
lb
/>
recta C α, æquinoctialem ſecat, inde per centrum L, rectam ducemus, quam neceſſario in L, ad re-
<
lb
/>
ctos angulos ſecabit recta L M, ſi erratum non fuerit. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20188
"
xml:space
="
preserve
">Hac ratione fiet, vt accuratiſſime lineæ ho.
<
lb
/>
</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20189
"
xml:space
="
preserve
">rariæ ducantur, ſi dictæ duæ lineæ ſeſe ad angulos rectos ſecuerint. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20190
"
xml:space
="
preserve
">Quare diligenter examinanda
<
lb
/>
erit operatio, antequam vlterius progrediamur in horologij deſcriptione.</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20191
"
xml:space
="
preserve
"/>
</
p
>
<
p
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20192
"
xml:space
="
preserve
">QVOD ſi fortaſſis recta F α, nimis procul à puncto E, rectam A B, ſecet, ducere poterimus lo-
<
lb
/>
<
note
position
="
right
"
xlink:label
="
note-0315-08
"
xlink:href
="
note-0315-08a
"
xml:space
="
preserve
">Qua ratione
<
lb
/>
diuiſio circuli
<
lb
/>
ex L, deſcripti
<
lb
/>
aliunde poſſit
<
lb
/>
inchoari, quàm
<
lb
/>
à recta L M.</
note
>
co horæ 6. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20193
"
xml:space
="
preserve
">quam cunque aliam lineam horariam, quæ commode, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20194
"
xml:space
="
preserve
">ſine errore rectam A B, ſecare
<
lb
/>
poſſit, ita tamen, vt cum recta F E, eum angulum faciat, quem illa hora in horologio horizontali
<
lb
/>
cum meridiana linea conſtituit. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20195
"
xml:space
="
preserve
">Si enim per punctum, vbi hæc linea rectam A B, ſecat, duxerimus
<
lb
/>
<
note
position
="
left
"
xlink:label
="
note-0315-09
"
xlink:href
="
note-0315-09a
"
xml:space
="
preserve
">50</
note
>
ad C, centrum horologii rectam lineam, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20196
"
xml:space
="
preserve
">ex puncto, vbi hæc lineam æquinoctialem diuidit, aliã
<
lb
/>
rectam per centrum L, traiecerimus, habebimus in circulo ex L, deſcripto hanc rectam, à qua di-
<
lb
/>
uiſio ipſius inchoari poterit commodiſſime. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20197
"
xml:space
="
preserve
">Vel certè ducemus lineam horæ 6. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20198
"
xml:space
="
preserve
">alia ratione, quam
<
lb
/>
in ſequenti ſcholio ex Andrea Schonero trademus. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20199
"
xml:space
="
preserve
">Si igitur tunc aliquod punctorum diuiſionis
<
lb
/>
ceciderit præcisè in rectam L M, recte inſtituta fuit operatio: </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20200
"
xml:space
="
preserve
">ſin minus, error aliquis omnino
<
lb
/>
commiſſus erit, quem corrigas, neceſſe eſt, antequam ad alia pergas.</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20201
"
xml:space
="
preserve
"/>
</
p
>
<
p
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20202
"
xml:space
="
preserve
">HAS cautiones in ſequentibus etiam horologijs declinantibus, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20203
"
xml:space
="
preserve
">inclinatis adhiberi vellem,
<
lb
/>
ſi deſcriptio linearum horariarum omnibus numeris abſoluta deſideretur: </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20204
"
xml:space
="
preserve
">dummodo in horolo-
<
lb
/>
gio, quod ab Horizonte declinat, de quo agemus propoſ. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20205
"
xml:space
="
preserve
">13. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20206
"
xml:space
="
preserve
">huius libri, rectæ ex F, emiſſæ, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20207
"
xml:space
="
preserve
">re-
<
lb
/>
ctam A B, ſecantes, ſumantur ex horologio Verticali. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20208
"
xml:space
="
preserve
">Nam recta E F, eſt linea meridiana Vertica-
<
lb
/>
lis horologii in eo horologio, vt ibi oſtendemus.</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20209
"
xml:space
="
preserve
"/>
</
p
>
</
div
>
</
text
>
</
echo
>