Clavius, Christoph
,
Gnomonices libri octo, in quibus non solum horologiorum solariu[m], sed aliarum quo[quam] rerum, quae ex gnomonis umbra cognosci possunt, descriptiones geometricè demonstrantur
Text
Text Image
Image
XML
Thumbnail overview
Document information
None
Concordance
Notes
Figures
Content
Thumbnails
List of thumbnails
<
1 - 10
11 - 20
21 - 30
31 - 40
41 - 50
51 - 60
61 - 70
71 - 80
81 - 90
91 - 100
101 - 110
111 - 120
121 - 130
131 - 140
141 - 150
151 - 160
161 - 170
171 - 180
181 - 190
191 - 200
201 - 210
211 - 220
221 - 230
231 - 240
241 - 250
251 - 260
261 - 270
271 - 280
281 - 290
291 - 300
301 - 310
311 - 320
321 - 330
331 - 340
341 - 350
351 - 360
361 - 370
371 - 380
381 - 390
391 - 400
401 - 410
411 - 420
421 - 430
431 - 440
441 - 450
451 - 460
461 - 470
471 - 480
481 - 490
491 - 500
501 - 510
511 - 520
521 - 530
531 - 540
541 - 550
551 - 560
561 - 570
571 - 580
581 - 590
591 - 600
601 - 610
611 - 620
621 - 630
631 - 640
641 - 650
651 - 660
661 - 670
671 - 677
>
321
(305)
322
(306)
323
(307)
324
(308)
325
(309)
326
(310)
327
(311)
328
(312)
329
(313)
330
(314)
<
1 - 10
11 - 20
21 - 30
31 - 40
41 - 50
51 - 60
61 - 70
71 - 80
81 - 90
91 - 100
101 - 110
111 - 120
121 - 130
131 - 140
141 - 150
151 - 160
161 - 170
171 - 180
181 - 190
191 - 200
201 - 210
211 - 220
221 - 230
231 - 240
241 - 250
251 - 260
261 - 270
271 - 280
281 - 290
291 - 300
301 - 310
311 - 320
321 - 330
331 - 340
341 - 350
351 - 360
361 - 370
371 - 380
381 - 390
391 - 400
401 - 410
411 - 420
421 - 430
431 - 440
441 - 450
451 - 460
461 - 470
471 - 480
481 - 490
491 - 500
501 - 510
511 - 520
521 - 530
531 - 540
541 - 550
551 - 560
561 - 570
571 - 580
581 - 590
591 - 600
601 - 610
611 - 620
621 - 630
631 - 640
641 - 650
651 - 660
661 - 670
671 - 677
>
page
|<
<
(307)
of 677
>
>|
<
echo
version
="
1.0RC
">
<
text
xml:lang
="
it
"
type
="
free
">
<
div
xml:id
="
echoid-div1046
"
type
="
section
"
level
="
1
"
n
="
255
">
<
p
style
="
it
">
<
s
xml:id
="
echoid-s20683
"
xml:space
="
preserve
">
<
pb
o
="
307
"
file
="
0323
"
n
="
323
"
rhead
="
LIBER TERTIVS.
"/>
la erit ipſi S T, ex ſcholio propoſ. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20684
"
xml:space
="
preserve
">27. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20685
"
xml:space
="
preserve
">lib. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20686
"
xml:space
="
preserve
">3. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20687
"
xml:space
="
preserve
">Eucl. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20688
"
xml:space
="
preserve
">ob æquales arcus inter puncta P, V, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20689
"
xml:space
="
preserve
">diametrũ S T,
<
lb
/>
productam interceptos) & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20690
"
xml:space
="
preserve
">per punctum Y, horæ 12. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20691
"
xml:space
="
preserve
">in minori circulo agatur maiori Ellipſis diametro
<
lb
/>
R N, par allela Y Z, (quæ eadem facilitate ducetur, ſi arcui S Y, æqualis accipiatur arcus S X. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20692
"
xml:space
="
preserve
">Recta
<
lb
/>
euim X Y, ex epdem ſcholio propoſ. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20693
"
xml:space
="
preserve
">27. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20694
"
xml:space
="
preserve
">lib. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20695
"
xml:space
="
preserve
">3. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20696
"
xml:space
="
preserve
">Eucl. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20697
"
xml:space
="
preserve
">parallela erit ipſi R N, ob ęquales arcus inter puncta
<
lb
/>
Y, X, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20698
"
xml:space
="
preserve
">diametrum R N, interiectos) ſecans P Z, in Z. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20699
"
xml:space
="
preserve
">Erit ergo Z, punctum Ellipſis, cuius diametri
<
lb
/>
R N, S T, vt conſtat ex coroll. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20700
"
xml:space
="
preserve
">propoſ. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20701
"
xml:space
="
preserve
">26. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20702
"
xml:space
="
preserve
">lib. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20703
"
xml:space
="
preserve
">1. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20704
"
xml:space
="
preserve
">Dico per idem ducendam eſſe lineam meridianam, ſeu
<
lb
/>
horę 12. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20705
"
xml:space
="
preserve
">Intelligatur enim (poſito triangulo C H N, ad planum horologii recto, ita vt cum Meridiano
<
lb
/>
proprio plani declinantis ſit coniunctum) in plano Aequatoris ex H, centro mundi, Aequatorisve de-
<
lb
/>
ſcriptus ad interuallum H N, circulus N h ſ m, circulo O S T, æqualis, qui baſis ſit cylindri recti, cu-
<
lb
/>
ius axis idem qui axis mundi C H, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20706
"
xml:space
="
preserve
">ſemicirculus N h ſ, vergat verſus punctum P, ſeu lineam meri-
<
lb
/>
<
note
position
="
left
"
xlink:label
="
note-0323-01
"
xlink:href
="
note-0323-01a
"
xml:space
="
preserve
">10</
note
>
dianam, in quo ſumatur arcus N h, arcui O Y, æqualis, vel ipſi N P, ſimilis. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20707
"
xml:space
="
preserve
">Ducetur per h, Meridia-
<
lb
/>
n{us} Horizontis, quandoquidem arcus N h, ſimilis eſt arcui Aequatoris inter Meridianum Horizontis,
<
lb
/>
& </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20708
"
xml:space
="
preserve
">proprium Meridianum plani declinantis poſito. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20709
"
xml:space
="
preserve
">Igitur latus cylindri ex puncto h, ductum, per quod
<
lb
/>
planum Meridiani Horizontis, vel circuli horę 12. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20710
"
xml:space
="
preserve
">ducitur, cadet in punctum Ellipſis Z, ob ſimilitudi-
<
lb
/>
nem arcuum N h, N P, vt constat ex demonſtratis in ſcholio propoſ. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20711
"
xml:space
="
preserve
">1. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20712
"
xml:space
="
preserve
">ſuperioris lib. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20713
"
xml:space
="
preserve
">Ibi enim, quia ar-
<
lb
/>
cus B P, B F, ſimiles erant, demonſtrauimus latus cylindri ex P, ductũ cadere in punctũ Ellipſis L, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20714
"
xml:space
="
preserve
">c.
<
lb
/>
</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20715
"
xml:space
="
preserve
">Eadem ratione ſi per puncta Q, u, oppoſita punctis P, Y, ducamus duas lineas duabus diametris Elli-
<
lb
/>
pſis parallelas, reperiemus aliud punctum δ, per quod eadem linea meridiana ducenda eſt. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20716
"
xml:space
="
preserve
">Nam in illud
<
lb
/>
punctum cadet latus cylindri ductum ex puncto m, quod opponitur puncto h, per quod nimirum ducitur
<
lb
/>
Meridianus Horizontis, propter ſimi itudinem arcuum N m, N Q. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20717
"
xml:space
="
preserve
">Sic etiam ex punctis a, b, horæ 6. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20718
"
xml:space
="
preserve
">
<
lb
/>
<
note
position
="
left
"
xlink:label
="
note-0323-02
"
xlink:href
="
note-0323-02a
"
xml:space
="
preserve
">20</
note
>
inuenietur punctum f, per quod hora 6. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20719
"
xml:space
="
preserve
">ducenda eſt, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20720
"
xml:space
="
preserve
">ex puncto t, oppoſito in maiore circulo, eius{q́ue} re-
<
lb
/>
ſpondente in minori circulo, aliud punctũ oppoſitum, per quod eadem hora 6. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20721
"
xml:space
="
preserve
">ducẽda eſt. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20722
"
xml:space
="
preserve
">Atque it a de cæ-
<
lb
/>
teris. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20723
"
xml:space
="
preserve
">Vides igitur puncta Z, δ, cadere in lineam meridianam in initio ductam, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20724
"
xml:space
="
preserve
">lineam horæ 6. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20725
"
xml:space
="
preserve
">du-
<
lb
/>
ctam per f, eius{q́ue} punctum oppoſitum, tranſire per punctum α, per quod in præcedenti deſcriptione du-
<
lb
/>
cendam eſſe horam 6. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20726
"
xml:space
="
preserve
">oſtendimus. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20727
"
xml:space
="
preserve
">Denique vides lineam horæ 3. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20728
"
xml:space
="
preserve
">quæ vix ſine errore in precedenti deſcri-
<
lb
/>
ptione duci poterat, exquiſitiſſime duci poſſe beneficio huius ellipſis, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20729
"
xml:space
="
preserve
">c. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20730
"
xml:space
="
preserve
">In noſtro exemplo, quoniam li-
<
lb
/>
nea ſtyli inęqualiter diſtat à binis horis hinc inde poſitis, inæqualiter etiam diſtabunt diametri Ellipſis à
<
lb
/>
binis punctis ex vtraque parte inuentis. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20731
"
xml:space
="
preserve
">Vnde (quod ad demonſtrationem attinet) in circulo Aequatori
<
lb
/>
concentrico N h ſ m, à ſingulis horis ducendę erunt ad diametrũ ſ N, perpendiculares ſingulæ, per quas
<
lb
/>
ducenda ſunt plana axi parallela, vt fiant parallelogramma, quorum latera ex horis ducta cadunt in pun
<
lb
/>
<
note
position
="
left
"
xlink:label
="
note-0323-03
"
xlink:href
="
note-0323-03a
"
xml:space
="
preserve
">30</
note
>
cta Ellipſis, vt in ſch olio dicto propoſ. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20732
"
xml:space
="
preserve
">1. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20733
"
xml:space
="
preserve
">ſuperioris lib. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20734
"
xml:space
="
preserve
">demonstratum eſt. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20735
"
xml:space
="
preserve
">In figura propoſita perpendi.
<
lb
/>
</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20736
"
xml:space
="
preserve
">culares h g, m l, ducuntur ab hora 12. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20737
"
xml:space
="
preserve
">tam meridiei, quàm mediæ noctis, perpendiculares autem p n
<
unsure
/>
, q r,
<
lb
/>
ab hora 6. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20738
"
xml:space
="
preserve
">tam à mer. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20739
"
xml:space
="
preserve
">quàm à med. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20740
"
xml:space
="
preserve
">noc.</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20741
"
xml:space
="
preserve
"/>
</
p
>
<
p
style
="
it
">
<
s
xml:id
="
echoid-s20742
"
xml:space
="
preserve
">PORRO cum declinatio plani horologij à Verticali circulo tanta eſt, vt parum à grad. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20743
"
xml:space
="
preserve
">90. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20744
"
xml:space
="
preserve
">diffe-
<
lb
/>
<
note
position
="
right
"
xlink:label
="
note-0323-04
"
xlink:href
="
note-0323-04a
"
xml:space
="
preserve
">Quando horo-
<
lb
/>
logii planum
<
lb
/>
parum à Meri-
<
lb
/>
diano c@culo
<
lb
/>
abeſt, difficul-
<
lb
/>
ter horologium
<
lb
/>
per tradita præ
<
lb
/>
cepta deſcribi
<
lb
/>
potcſt.</
note
>
rat, ac proinde planum ipſum ferè cum Meridiano circulo coniungatur, vix per præcepta tradita con-
<
lb
/>
ſtruere quis poterit horologium, quin in difficultatem aliquam, eamq́, non leuem, incurrat. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20745
"
xml:space
="
preserve
">Nam tunc li-
<
lb
/>
nea declinationis E F, valde prope accedit ad rectam A B, propterea{q́ue} nimis breuis efficitur recta F G,
<
lb
/>
& </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20746
"
xml:space
="
preserve
">illi æqualis G H: </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20747
"
xml:space
="
preserve
">ex quo fit, axem C H, parum à linea ſtyli C H, diſtare, atque adeo ſtylum I K, fo-
<
lb
/>
re breuiſſimum, ita vt quaſi inutile horologium ipſum reddatur. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20748
"
xml:space
="
preserve
">Quòd ſi velimus rectam F G, eſſe maio
<
lb
/>
ris cuiuſdam, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20749
"
xml:space
="
preserve
">aptę, conuenientis{q́ue} magnitudinis, quis non videt, punctum F, futurum à puncto E, ni-
<
lb
/>
<
note
position
="
left
"
xlink:label
="
note-0323-05
"
xlink:href
="
note-0323-05a
"
xml:space
="
preserve
">40</
note
>
mis remotum? </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20750
"
xml:space
="
preserve
">ideo{q́ue} & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20751
"
xml:space
="
preserve
">puncta G, β, C, ab eodem puncto E, ptuſquam deceat, excurſura? </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20752
"
xml:space
="
preserve
">Quæ ſanè res
<
lb
/>
non parum difficultatis, ac laboris in ſe continet, quòd tunc immenſum ferè planum ad horologii deſcri-
<
lb
/>
ptionem ſit neceſſarium. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20753
"
xml:space
="
preserve
">Quod inde etiam constare poteſt, quòd lineæ horariæ (quę in horologio Meridia-
<
lb
/>
no parallelę ſunt, vt iamdudum propoſ. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20754
"
xml:space
="
preserve
">25. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20755
"
xml:space
="
preserve
">ſuperioris libri demonſtrauimus) in plano horologii, quod pa-
<
lb
/>
rum à Meridiano circulo diſtat, parallelæ inter ſe quaſi videantur; </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20756
"
xml:space
="
preserve
">præſertim quando declinatio fueri@
<
lb
/>
grad. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20757
"
xml:space
="
preserve
">89. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20758
"
xml:space
="
preserve
">88. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20759
"
xml:space
="
preserve
">vel 87. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20760
"
xml:space
="
preserve
">& </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20761
"
xml:space
="
preserve
">c. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20762
"
xml:space
="
preserve
">Verum incommodo huic remedium afferemus ſimile ferè illi, quod in ſcholio
<
lb
/>
propoſ. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20763
"
xml:space
="
preserve
">1. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20764
"
xml:space
="
preserve
">huius lib. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20765
"
xml:space
="
preserve
">pro horologio horizontali ſcripſimus, ita vt per præcepta ferè hactenus tradita horo-
<
lb
/>
logium declinans deſcribamus, quantumuis parum à circulo Meridiano diſtans, licet centrum horologii
<
lb
/>
(quod tunc plus æquo à puncto E, diſtet, neceſſe eſt, ſi cupimus habere ſtylum tantæ magnitudinis, vt
<
lb
/>
commodè horas indicare poſſit) nobis prorſus ſit ignotum, quippe quod in planum (niſi illud immenſam
<
lb
/>
<
note
position
="
left
"
xlink:label
="
note-0323-06
"
xlink:href
="
note-0323-06a
"
xml:space
="
preserve
">50</
note
>
quodammodo habeat magnitudinem) cadere non poſſit, ſed extra ipſum exiſtat. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20766
"
xml:space
="
preserve
">Hoc autem artifi-
<
lb
/>
cio vtemur.</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20767
"
xml:space
="
preserve
"/>
</
p
>
<
p
style
="
it
">
<
s
xml:id
="
echoid-s20768
"
xml:space
="
preserve
">IN plano aliquo ductis duabus rectis A B, C D, ſe mutuo ad angulos rectos ſecantibus in E, puncto,
<
lb
/>
<
note
position
="
right
"
xlink:label
="
note-0323-07
"
xlink:href
="
note-0323-07a
"
xml:space
="
preserve
">Quo pacto ho-
<
lb
/>
rologiũ deſcri-
<
lb
/>
ba@u@ in plano,
<
lb
/>
quod parum à
<
lb
/>
Meridiano cir-
<
lb
/>
culo abeſt, licet
<
lb
/>
centrum horo-
<
lb
/>
log@ non ha-
<
lb
/>
beatur.</
note
>
constituatur in E, ad rectam C D, angulus declinationis infra, vel ſupra rectam A B, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20769
"
xml:space
="
preserve
">ad dextram,
<
lb
/>
vel ſiniſtram rectę C D, prout planum à meridie, vel borea in ortum, occaſumve declinat, vt ad initium
<
lb
/>
huius propoſ. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20770
"
xml:space
="
preserve
">ſcripſimus. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20771
"
xml:space
="
preserve
">In hoc propoſito exemplo ponimus declinationem plani à circulo Verticali in
<
lb
/>
ortum grad. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20772
"
xml:space
="
preserve
">60. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20773
"
xml:space
="
preserve
">& </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20774
"
xml:space
="
preserve
">à Meridiano grad. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20775
"
xml:space
="
preserve
">30. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20776
"
xml:space
="
preserve
">propterea angulus declinationis D E F, conſtitutus eſt infra
<
lb
/>
rectam A B, verſus A. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20777
"
xml:space
="
preserve
">Non aſſumimus autem maiorem declinationem, vt magis perſpicua reddatur
<
lb
/>
deſcriptio hæc noſtra, eius demonſtratio planior fiat.</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s20778
"
xml:space
="
preserve
"/>
</
p
>
<
p
style
="
it
">
<
s
xml:id
="
echoid-s20779
"
xml:space
="
preserve
">POST hæc in recta A B, ſumpto quocunque puncto G, ſiue verſus eam partem, in quam linea de-
<
lb
/>
clinationis vergit à recta C D, ſiue in partem contrariam, quod magis placet, (quamuis in exemplo </
s
>
</
p
>
</
div
>
</
text
>
</
echo
>