Clavius, Christoph
,
Gnomonices libri octo, in quibus non solum horologiorum solariu[m], sed aliarum quo[quam] rerum, quae ex gnomonis umbra cognosci possunt, descriptiones geometricè demonstrantur
Text
Text Image
Image
XML
Thumbnail overview
Document information
None
Concordance
Notes
Figures
Content
Thumbnails
List of thumbnails
<
1 - 10
11 - 20
21 - 30
31 - 40
41 - 50
51 - 60
61 - 70
71 - 80
81 - 90
91 - 100
101 - 110
111 - 120
121 - 130
131 - 140
141 - 150
151 - 160
161 - 170
171 - 180
181 - 190
191 - 200
201 - 210
211 - 220
221 - 230
231 - 240
241 - 250
251 - 260
261 - 270
271 - 280
281 - 290
291 - 300
301 - 310
311 - 320
321 - 330
331 - 340
341 - 350
351 - 360
361 - 370
371 - 380
381 - 390
391 - 400
401 - 410
411 - 420
421 - 430
431 - 440
441 - 450
451 - 460
461 - 470
471 - 480
481 - 490
491 - 500
501 - 510
511 - 520
521 - 530
531 - 540
541 - 550
551 - 560
561 - 570
571 - 580
581 - 590
591 - 600
601 - 610
611 - 620
621 - 630
631 - 640
641 - 650
651 - 660
661 - 670
671 - 677
>
331
(315)
332
(316)
333
(317)
334
(318)
335
(319)
336
(320)
337
(321)
338
(322)
339
(323)
340
(324)
<
1 - 10
11 - 20
21 - 30
31 - 40
41 - 50
51 - 60
61 - 70
71 - 80
81 - 90
91 - 100
101 - 110
111 - 120
121 - 130
131 - 140
141 - 150
151 - 160
161 - 170
171 - 180
181 - 190
191 - 200
201 - 210
211 - 220
221 - 230
231 - 240
241 - 250
251 - 260
261 - 270
271 - 280
281 - 290
291 - 300
301 - 310
311 - 320
321 - 330
331 - 340
341 - 350
351 - 360
361 - 370
371 - 380
381 - 390
391 - 400
401 - 410
411 - 420
421 - 430
431 - 440
441 - 450
451 - 460
461 - 470
471 - 480
481 - 490
491 - 500
501 - 510
511 - 520
521 - 530
531 - 540
541 - 550
551 - 560
561 - 570
571 - 580
581 - 590
591 - 600
601 - 610
611 - 620
621 - 630
631 - 640
641 - 650
651 - 660
661 - 670
671 - 677
>
page
|<
<
(317)
of 677
>
>|
<
echo
version
="
1.0RC
">
<
text
xml:lang
="
it
"
type
="
free
">
<
div
xml:id
="
echoid-div1073
"
type
="
section
"
level
="
1
"
n
="
256
">
<
p
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21315
"
xml:space
="
preserve
">
<
pb
o
="
317
"
file
="
0333
"
n
="
333
"
rhead
="
LIBER TERTIVS.
"/>
auſtralium, quorum radij puncto C, viciniores ſunt, deſcribemus, quàm borealium, quorum ra-
<
lb
/>
dij longius ab eodem puncto C, abſunt. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21316
"
xml:space
="
preserve
">Nam in illis rectæ ex C, emiſſæ non poterunt nos indu-
<
lb
/>
cere in inſignem aliquem, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21317
"
xml:space
="
preserve
">notabilem errorem, in his autem poſſunt, vt diximus, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21318
"
xml:space
="
preserve
">ex ipſa figura
<
lb
/>
apparere poteſt. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21319
"
xml:space
="
preserve
">Quod denique ad tertium modum attinet, commodius ducentur ex puncto Φ,
<
lb
/>
lineæ illæ rectæ occultæ, inſtar horariarum linearum ex centro C, egredientium; </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21320
"
xml:space
="
preserve
">beneficio arcuum
<
lb
/>
circulorum æqualiũ ex C, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21321
"
xml:space
="
preserve
">Φ, deſcriptorũ, quàm miniſterio rectæ, quæ per χ, æquinoctiali lineæ
<
lb
/>
ducitur parallela; </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21322
"
xml:space
="
preserve
">quia vix, aut nunquam lineæ nonnullę horariæ dictam rectam ſecant, vt pater.
<
lb
/>
</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21323
"
xml:space
="
preserve
">In exemplo duximus ex Φ, ad dextram lineæ ſtyli rectas occultas reſpondentes illis lineis, quæ ex
<
lb
/>
C, ductę ſunt etiam occultę per illa puncta æquinoctialis lineę, ſeu arcus circuli ex C, deſcripti,
<
lb
/>
quę translata ſunt ex altera parte lineę ęquinoctialis, vel dicti arcus; </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21324
"
xml:space
="
preserve
">quia hac ratione, vno labore
<
lb
/>
<
note
position
="
left
"
xlink:label
="
note-0333-01
"
xlink:href
="
note-0333-01a
"
xml:space
="
preserve
">10</
note
>
hyperbolę deſcribi poſſunt ex vtraque parte lineæ ſtyli, vt in horizontali horologio, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21325
"
xml:space
="
preserve
">in Ver-
<
lb
/>
ticali, &</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21326
"
xml:space
="
preserve
">c.</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21327
"
xml:space
="
preserve
"/>
</
p
>
<
p
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21328
"
xml:space
="
preserve
">HORIZONTALIS linea, hoc eſt, communis ſectio plani horologij declinantis, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21329
"
xml:space
="
preserve
">Ho-
<
lb
/>
<
note
position
="
right
"
xlink:label
="
note-0333-02
"
xlink:href
="
note-0333-02a
"
xml:space
="
preserve
">Linea horizon-
<
lb
/>
talis in horolo
<
lb
/>
gio declinante
<
lb
/>
à Verticali quo
<
lb
/>
modo ducatur.</
note
>
rizontis, ducitur per K, locum ſtyli ad lineam meridianam, ſeu horæ 12. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21330
"
xml:space
="
preserve
">perpendicularis, tranſitq́;
<
lb
/>
</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21331
"
xml:space
="
preserve
">neceſſario per punctum illud, vbi linea ęquinoctialis, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21332
"
xml:space
="
preserve
">linea horę 6. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21333
"
xml:space
="
preserve
">ſe mutuo interſecant, niſi er-
<
lb
/>
ratum ſit in ducenda linea horę 6. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21334
"
xml:space
="
preserve
">vel ęquinoctiali. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21335
"
xml:space
="
preserve
">Quoniam enim Horizon rectus eſt ad planũ
<
lb
/>
horologij declinantis, tranſitq́ue per verticem ſtyli, qui rectus eſt quoque ad idem planum, tranſi-
<
lb
/>
bit omnino per totum ſtylum, nempe per axem plani horologij: </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21336
"
xml:space
="
preserve
">Nam omnia plana per ſtylum
<
lb
/>
ducta ad planum horologij recta ſunt. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21337
"
xml:space
="
preserve
">Quare Horizon plano horologij occurret in K, atque adeo
<
lb
/>
<
note
position
="
right
"
xlink:label
="
note-0333-03
"
xlink:href
="
note-0333-03a
"
xml:space
="
preserve
">13. vndec.</
note
>
per k, ducenda erit linea horizontalis. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21338
"
xml:space
="
preserve
">Et quoniam tam planum horologij, quàm Meridiani ad
<
lb
/>
<
note
position
="
left
"
xlink:label
="
note-0333-04
"
xlink:href
="
note-0333-04a
"
xml:space
="
preserve
">20</
note
>
Horizontem eſt rectum, erit & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21339
"
xml:space
="
preserve
">communis eorum ſectio, nempe linea meridiana, ad eundem per-
<
lb
/>
<
note
position
="
right
"
xlink:label
="
note-0333-05
"
xlink:href
="
note-0333-05a
"
xml:space
="
preserve
">19. vndec.</
note
>
pendicularis. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21340
"
xml:space
="
preserve
">Igitur per definitionem tertiam lib. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21341
"
xml:space
="
preserve
">11. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21342
"
xml:space
="
preserve
">Euclidis, perpendicularis quoque erit ad
<
lb
/>
communem ſectionem Horizontis, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21343
"
xml:space
="
preserve
">plani horologii in ipſo Horizonte exiſtentem. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21344
"
xml:space
="
preserve
">Quamobrẽ
<
lb
/>
recta per K, ducta perpendicularis ad meridianam lineam, communis ſectio erit Horizontis, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21345
"
xml:space
="
preserve
">
<
lb
/>
plani horologij, hoc eſt, horizontalis linea; </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21346
"
xml:space
="
preserve
">quam neceſſario tranſire debere per horam 6. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21347
"
xml:space
="
preserve
">in æqui
<
lb
/>
noctiali linea, ita perſpicuum faciemus. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21348
"
xml:space
="
preserve
">Quoniam Sole exiſtente in communi ſectione Aequato-
<
lb
/>
ris, circuli horæ 6. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21349
"
xml:space
="
preserve
">& </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21350
"
xml:space
="
preserve
">Horizontis, radius ipſius in centrum mundi cadens à planis horum circulo-
<
lb
/>
rum non recedit, ſed in communes eorum ſectiones, quas cum plano horologij faciunt, cadit, vt
<
lb
/>
ex propoſ. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21351
"
xml:space
="
preserve
">11. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21352
"
xml:space
="
preserve
">lib. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21353
"
xml:space
="
preserve
">1. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21354
"
xml:space
="
preserve
">liquet; </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21355
"
xml:space
="
preserve
">cadet neceſſario vmbra ſtyli in punctum illud horologij, vbi ſe mutuo
<
lb
/>
ſecant dictorum circulorum ſectiones, hoc eſt, per horam 6. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21356
"
xml:space
="
preserve
">in æquinoctiali linea; </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21357
"
xml:space
="
preserve
">alioquin vm-
<
lb
/>
<
note
position
="
left
"
xlink:label
="
note-0333-06
"
xlink:href
="
note-0333-06a
"
xml:space
="
preserve
">30</
note
>
bra ſtyli non caderet in vtramque lineam, vt pater. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21358
"
xml:space
="
preserve
">Tranſit igitur linea horizontalis per illud pun
<
lb
/>
ctum, vbi ſe mutuo interſecant linea æquinoctialis, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21359
"
xml:space
="
preserve
">linea horæ 6.</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21360
"
xml:space
="
preserve
"/>
</
p
>
<
p
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21361
"
xml:space
="
preserve
">HÆC autem linea horizontalis partitur totum horologium in duo, quorũ illud, in quo cen-
<
lb
/>
<
note
position
="
right
"
xlink:label
="
note-0333-07
"
xlink:href
="
note-0333-07a
"
xml:space
="
preserve
">Horizontalis li
<
lb
/>
nea ſecat totũ
<
lb
/>
horologium in
<
lb
/>
auſtrale & bo-
<
lb
/>
reale.</
note
>
trum non eſt, ad meridiem ſpectat, aliud verò ad Boream. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21362
"
xml:space
="
preserve
">Vtrumque in muro, qui declinationẽ
<
lb
/>
habeat æqualem ei, ad quam horologium eſt conſtructum, ita collocandum eſt, vt linea horizon-
<
lb
/>
talis Horizonti ſit parallela, ſuperioremq́ue occupet locum, hac etiam conditione adiecta, vt in
<
lb
/>
<
note
position
="
right
"
xlink:label
="
note-0333-08
"
xlink:href
="
note-0333-08a
"
xml:space
="
preserve
">Quomodo ho-
<
lb
/>
tologium tam
<
lb
/>
au@@ale, quàm
<
lb
/>
boreale in pro-
<
lb
/>
prio ſitu collo-
<
lb
/>
candum ſit.</
note
>
Boreali, in quo arcus ſignorum auſtralium in arcus borealium ſignorum mutantur, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21363
"
xml:space
="
preserve
">contra, non
<
lb
/>
ſolum horizontalis linea in ſuperiori loco ponatur, verumetiam lineamenta, quæ nobis in eo ſitu
<
lb
/>
ad horologium conuerſis dextra ſunt, fiant ſiniſtra, vt in ſcholio propoſ. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21364
"
xml:space
="
preserve
">14. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21365
"
xml:space
="
preserve
">ſuperioris libri de-
<
lb
/>
monſtrauimus.</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21366
"
xml:space
="
preserve
"/>
</
p
>
<
note
position
="
left
"
xml:space
="
preserve
">40</
note
>
<
p
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21367
"
xml:space
="
preserve
">PLERVNQVE autem contingir, vt in boreali horologio ex altera tantum parte lineæ me-
<
lb
/>
<
note
position
="
right
"
xlink:label
="
note-0333-10
"
xlink:href
="
note-0333-10a
"
xml:space
="
preserve
">Aliquando ho-
<
lb
/>
rologium bo-
<
lb
/>
reale habet ho-
<
lb
/>
ras ex vna tan-
<
lb
/>
tum parte lineę
<
lb
/>
meridianæ.</
note
>
ridianæ contineantur horæ, in quam nimirum vmbra gnomonis cadit veſpertino tempore, ſi à
<
lb
/>
borea in occaſum declinet, vel matutino, ſi in ortum: </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21368
"
xml:space
="
preserve
">quoniam alteram partem matutino, aut ve-
<
lb
/>
ſpertino tempore Sol non illuſtrat, niſi quando planum parum à Verticali declinat, vt manifeſtum
<
lb
/>
eſt, ſi diligenter planum declinans in proprio ſitu conſideretur. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21369
"
xml:space
="
preserve
">Id quod perpulchrè nobis linea
<
lb
/>
horizontalis demonſtrat. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21370
"
xml:space
="
preserve
">Quando enim hęc duobus in locis parallelum ♑, in auſtrali horologio
<
lb
/>
interſecat, deſcribendæ erunt horæ in boreali horologio ad vtrainque partem lineæ meridianæ:
<
lb
/>
</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21371
"
xml:space
="
preserve
">
<
note
position
="
right
"
xlink:label
="
note-0333-11
"
xlink:href
="
note-0333-11a
"
xml:space
="
preserve
">Qua ratione co
<
lb
/>
gnoſci poſſit,
<
lb
/>
num borealis
<
lb
/>
facies plani de-
<
lb
/>
clinantis illu-
<
lb
/>
minati poſſit
<
lb
/>
mane& ueſperi
<
lb
/>
à Sole, an ma-
<
lb
/>
ne tantum, aut
<
lb
/>
veſperi.</
note
>
quando vero in vno tantum loco, ad alteram partem duntaxat. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21372
"
xml:space
="
preserve
">Siautem ſcire deſideres, quãta de-
<
lb
/>
beat eſſe declinatio, vt borealis facies plani declinantis tam mane, quàm veſperi à Sole illuminari
<
lb
/>
poſſit, voti compos fies hoc modo. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21373
"
xml:space
="
preserve
">Quando declinatio plani minor fuerit latitudine ortiua, oc-
<
lb
/>
<
note
position
="
left
"
xlink:label
="
note-0333-12
"
xlink:href
="
note-0333-12a
"
xml:space
="
preserve
">50</
note
>
ciduave primi puncti ♋, (quo pacto verò hæc latitudo ſit exploranda, demonſtrauimus propoſ.
<
lb
/>
</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21374
"
xml:space
="
preserve
">34. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21375
"
xml:space
="
preserve
">lib. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21376
"
xml:space
="
preserve
">1. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21377
"
xml:space
="
preserve
">doceturq́ue à Ioan. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21378
"
xml:space
="
preserve
">Regiom. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21379
"
xml:space
="
preserve
">lib. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21380
"
xml:space
="
preserve
">2. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21381
"
xml:space
="
preserve
">Epitom. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21382
"
xml:space
="
preserve
">propoſ 1. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21383
"
xml:space
="
preserve
">& </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21384
"
xml:space
="
preserve
">2.) </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21385
"
xml:space
="
preserve
">plani facies borealis à So-
<
lb
/>
le in principio ♋, exiſtente illuminatur manè, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21386
"
xml:space
="
preserve
">veſperi. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21387
"
xml:space
="
preserve
">Quando verò maior fuerit declinatio pla
<
lb
/>
ni latitudine prædicta, eadem ſacies borealis plani veſperi duntaxat, aut mane radios Solis exci-
<
lb
/>
pit, prout in occaſum, vel ortum à borea deflectit. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21388
"
xml:space
="
preserve
">Quę omnia vel facile ex ſphęra materiali co-
<
lb
/>
gnoſci poſſunt, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21389
"
xml:space
="
preserve
">intelligi. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21390
"
xml:space
="
preserve
">Etſi verò tam manè, quàm veſperi facies borealis illuſtratur à Sole, cũ
<
lb
/>
<
note
position
="
right
"
xlink:label
="
note-0333-13
"
xlink:href
="
note-0333-13a
"
xml:space
="
preserve
">Quando planũ
<
lb
/>
tam ad boream
<
lb
/>
ſp@ctans, quàm
<
lb
/>
ad auſtrum, lon
<
lb
/>
giore tempore
<
lb
/>
illuminatur
<
lb
/>
mane à Sole,
<
lb
/>
quàm veſperi,
<
lb
/>
aut contia.</
note
>
declinatio plani minor eſt latitudine ortiua, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21391
"
xml:space
="
preserve
">occidua principij ♋, longiori tamen temporis ſpa-
<
lb
/>
tio illuminabitur matutino tempore, quàm veſpertino, ſi planum à borea in ortum deflectat, bre-
<
lb
/>
uiori autem, ſi in occaſum vergat, vt perſpicuum eſt: </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21392
"
xml:space
="
preserve
">quemadmodum etiam facies auſtralis in or-
<
lb
/>
tum vergens longiore tempore illuſtratur mane, quàm veſperi, longiore autẽ veſperi, quàm ma-
<
lb
/>
ne, ſi facies auſtralis ad occaſum ſpectet.</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21393
"
xml:space
="
preserve
"/>
</
p
>
</
div
>
</
text
>
</
echo
>