Clavius, Christoph
,
Gnomonices libri octo, in quibus non solum horologiorum solariu[m], sed aliarum quo[quam] rerum, quae ex gnomonis umbra cognosci possunt, descriptiones geometricè demonstrantur
Text
Text Image
Image
XML
Thumbnail overview
Document information
None
Concordance
Notes
Figures
Content
Thumbnails
List of thumbnails
<
1 - 10
11 - 20
21 - 30
31 - 40
41 - 50
51 - 60
61 - 70
71 - 80
81 - 90
91 - 100
101 - 110
111 - 120
121 - 130
131 - 140
141 - 150
151 - 160
161 - 170
171 - 180
181 - 190
191 - 200
201 - 210
211 - 220
221 - 230
231 - 240
241 - 250
251 - 260
261 - 270
271 - 280
281 - 290
291 - 300
301 - 310
311 - 320
321 - 330
331 - 340
341 - 350
351 - 360
361 - 370
371 - 380
381 - 390
391 - 400
401 - 410
411 - 420
421 - 430
431 - 440
441 - 450
451 - 460
461 - 470
471 - 480
481 - 490
491 - 500
501 - 510
511 - 520
521 - 530
531 - 540
541 - 550
551 - 560
561 - 570
571 - 580
581 - 590
591 - 600
601 - 610
611 - 620
621 - 630
631 - 640
641 - 650
651 - 660
661 - 670
671 - 677
>
331
(315)
332
(316)
333
(317)
334
(318)
335
(319)
336
(320)
337
(321)
338
(322)
339
(323)
340
(324)
<
1 - 10
11 - 20
21 - 30
31 - 40
41 - 50
51 - 60
61 - 70
71 - 80
81 - 90
91 - 100
101 - 110
111 - 120
121 - 130
131 - 140
141 - 150
151 - 160
161 - 170
171 - 180
181 - 190
191 - 200
201 - 210
211 - 220
221 - 230
231 - 240
241 - 250
251 - 260
261 - 270
271 - 280
281 - 290
291 - 300
301 - 310
311 - 320
321 - 330
331 - 340
341 - 350
351 - 360
361 - 370
371 - 380
381 - 390
391 - 400
401 - 410
411 - 420
421 - 430
431 - 440
441 - 450
451 - 460
461 - 470
471 - 480
481 - 490
491 - 500
501 - 510
511 - 520
521 - 530
531 - 540
541 - 550
551 - 560
561 - 570
571 - 580
581 - 590
591 - 600
601 - 610
611 - 620
621 - 630
631 - 640
641 - 650
651 - 660
661 - 670
671 - 677
>
page
|<
<
(318)
of 677
>
>|
<
echo
version
="
1.0RC
">
<
text
xml:lang
="
it
"
type
="
free
">
<
div
xml:id
="
echoid-div1073
"
type
="
section
"
level
="
1
"
n
="
256
">
<
pb
o
="
318
"
file
="
0334
"
n
="
334
"
rhead
="
GNOMONICES
"/>
<
p
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21394
"
xml:space
="
preserve
">EADEM linea horizontalis bipartitur horologium declinans in diurnum, quod infra ipſam
<
lb
/>
<
note
position
="
left
"
xlink:label
="
note-0334-01
"
xlink:href
="
note-0334-01a
"
xml:space
="
preserve
">Horizontalis li
<
lb
/>
nea totum ho-
<
lb
/>
rologium parti
<
lb
/>
tur in diurnũ
<
lb
/>
ac nocturnum.</
note
>
lineam horizontalem continetur, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21395
"
xml:space
="
preserve
">in nocturnum, quod ſupra eandem delineatum eſt, vt in ſu-
<
lb
/>
perioribus quoque diximus. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21396
"
xml:space
="
preserve
">Itaque parallelos, ſiue arcus ſignorum Zodiaci in horologio, quod
<
lb
/>
à Verticali circulo declinat, deſcripſimus. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21397
"
xml:space
="
preserve
">Quod erat faciendum.</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21398
"
xml:space
="
preserve
"/>
</
p
>
</
div
>
<
div
xml:id
="
echoid-div1088
"
type
="
section
"
level
="
1
"
n
="
257
">
<
head
xml:id
="
echoid-head266
"
style
="
it
"
xml:space
="
preserve
">SCHOLIVM.</
head
>
<
p
style
="
it
">
<
s
xml:id
="
echoid-s21399
"
xml:space
="
preserve
">LINEAS horari{as} in figura radiorum ex puncto C, hac ratione educit Andreas Schonerus. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21400
"
xml:space
="
preserve
">Du-
<
lb
/>
<
note
position
="
left
"
xlink:label
="
note-0334-02
"
xlink:href
="
note-0334-02a
"
xml:space
="
preserve
">Braxis pulcher-
<
lb
/>
rima pro lineis
<
lb
/>
horariis in figu
<
lb
/>
ra ra diorũ Zo-
<
lb
/>
diaci ducendis,
<
lb
/>
ſine interuallis
<
lb
/>
horariis horolo
<
lb
/>
g@@.</
note
>
cta recta C G, vt pri{us}, ſumit in ea producta punctum quodcunque B, per quod lineam B A, ipſi C I, pa
<
lb
/>
rallelam agit, quæ rectam C A, radio Aequatoris parallelam ſecet in A. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21401
"
xml:space
="
preserve
">Deinde centro A, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21402
"
xml:space
="
preserve
">interual-
<
lb
/>
lo A B, deſcriptum circulum ſecat in partes 24. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21403
"
xml:space
="
preserve
">ęquales, initio facto à puncto quodam, quod hac ratio-
<
lb
/>
<
note
position
="
left
"
xlink:label
="
note-0334-03
"
xlink:href
="
note-0334-03a
"
xml:space
="
preserve
">10</
note
>
ne inquirit. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21404
"
xml:space
="
preserve
">Rectam L M, in horologio inter centrum L, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21405
"
xml:space
="
preserve
">lineam meridianam interiectam transfert in
<
lb
/>
radium Aequatoris ex I, vſque ad E, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21406
"
xml:space
="
preserve
">per E, ex C, rectam ducit C E, pro linea horę 12. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21407
"
xml:space
="
preserve
">quæ rectam
<
lb
/>
B A, ſecet in D; </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21408
"
xml:space
="
preserve
">atque ex D, excitat ad B A, perpendicularem D E, quæ circunferentiam circuli ſecet
<
lb
/>
in F, puncto, quod initium diuiſionis circuli erit. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21409
"
xml:space
="
preserve
">Sed quoniam, quando linea meridiana in horologio val-
<
lb
/>
<
note
position
="
left
"
xlink:label
="
note-0334-04
"
xlink:href
="
note-0334-04a
"
xml:space
="
preserve
">Quando linea
<
lb
/>
meridiana in
<
lb
/>
horologio pro-
<
lb
/>
pinqua eſt li-
<
lb
/>
neæ ſtyli, quo-
<
lb
/>
modo inueniẽ-
<
lb
/>
da ſint alia pun
<
lb
/>
cta, à quibus di
<
lb
/>
uiſio circuli ex
<
lb
/>
A, deſc ripti in-
<
lb
/>
choari poſſit.</
note
>
de vicina eſt lineæ ſtyli, at que adeo in figura radiorum recta C D, ipſi C B, linea D F, quę ad A B, per-
<
lb
/>
pendicularis ducta eſt, adeò obliquè circunferentiam ſecat in F, prope punctum B, vt vix ſine errore pun
<
lb
/>
ctum F, dignoſci queat, examinabimus punctum F, antequàm ad diuiſionem circuli accedam{us}, inueſti-
<
lb
/>
gando aliud punctum, à quo eadem diuiſio inchoari poſſit, hoc modo. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21410
"
xml:space
="
preserve
">In horologio ſumem{us} interuallum
<
lb
/>
inter centrum L, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21411
"
xml:space
="
preserve
">horam quamcumque in æquinoctiali linea, quę aliquanto remotior ſit à linea ſtyli,
<
lb
/>
quàm hora 12. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21412
"
xml:space
="
preserve
">vt v.</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21413
"
xml:space
="
preserve
">g. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21414
"
xml:space
="
preserve
">in exemplo propoſito, interuallum inter I, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21415
"
xml:space
="
preserve
">horam 1. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21416
"
xml:space
="
preserve
">illud{q́ue} in radium Aequa-
<
lb
/>
<
note
position
="
left
"
xlink:label
="
note-0334-05
"
xlink:href
="
note-0334-05a
"
xml:space
="
preserve
">20</
note
>
toris ex I, transferem{us} vſque ad H, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21417
"
xml:space
="
preserve
">ex C, per H, rectam ducemus C H, pro illa hora 1. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21418
"
xml:space
="
preserve
">quæ rectam
<
lb
/>
B A, ſecet in L, atque ex L, erigem{us} ad B A, perpendicularem L M, quæ ſecet circunferentiam in M.
<
lb
/>
</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21419
"
xml:space
="
preserve
">Ab hoc ergo puncto diuiſionem inchoare potcrim{us}. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21420
"
xml:space
="
preserve
">Ducenda est autem perpendicularis L M, verſ{us}
<
lb
/>
eandem partem, in quam ducta eſt D F, ſi hora accepta fuerit ex eadem parte lineæ indicis, in qua hora
<
lb
/>
12. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21421
"
xml:space
="
preserve
">exiſiit, in contrariam autem partem, ſi ex altera parte fuerit ſumpta, vt contingeret, ſi horam 5. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21422
"
xml:space
="
preserve
">ſu-
<
lb
/>
merem{us}. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21423
"
xml:space
="
preserve
">Hæc enim translata in radium Aequatoris ex I, vſque ad N, dabit quidem lineam C N, pro
<
lb
/>
hora 5. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21424
"
xml:space
="
preserve
">quæ rectam B A, ſecat in O; </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21425
"
xml:space
="
preserve
">ſed quia hora 5. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21426
"
xml:space
="
preserve
">& </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21427
"
xml:space
="
preserve
">hora 12. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21428
"
xml:space
="
preserve
">ad diuerſas partes lineę styli exiſtunt,
<
lb
/>
propterea perpendiculares D F, O P, in diuerſ{as} quoque partes ductæ ſunt: </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21429
"
xml:space
="
preserve
">æquè tamen bene à puncto
<
lb
/>
P, diuiſio circuli principium ſumere poteſt, atque à puncto F, vel M. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21430
"
xml:space
="
preserve
">Itaque ſiue à puncto M, ſiue à P, di-
<
lb
/>
uiſio initium habeat, ſi punctum aliquod diuiſionis cadat in F, quod per primam perpendicularem D F,
<
lb
/>
<
note
position
="
left
"
xlink:label
="
note-0334-06
"
xlink:href
="
note-0334-06a
"
xml:space
="
preserve
">30</
note
>
inuentum fuerat, ex ſententia res ſuccedet, ſin minus, corrigend{us} erit error, qui fortaſſis alicubi commiſ-
<
lb
/>
ſus eſt. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21431
"
xml:space
="
preserve
">Immo expedit omnino, ſi rem cupimus omnib{us} numeris abſolutam, vt duo puncta inueniamus, à
<
lb
/>
quibus diuiſio poſſit inchoari. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21432
"
xml:space
="
preserve
">Nam ſi diuiſio ab vno inchoata in alterum cadat, certi erim{us}, diuiſionem
<
lb
/>
circuli eſſe ſatis exquiſitam. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21433
"
xml:space
="
preserve
">Diuiſo igitur circulo, ducit idem auctor ex punctis diuiſionum ad rectam
<
lb
/>
B A, perpendiculares, vel ipſi C A, parallel{as} ſecantes rectam B A, in punctis, per quę rectæ ex C, emiſ-
<
lb
/>
ſę dant horari{as} line{as}, vt pri{us}. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21434
"
xml:space
="
preserve
">Facile autem erit iudicare, quæ lineę quibus horis in horologio reſpon
<
lb
/>
deant. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21435
"
xml:space
="
preserve
">Nam puncta diuiſionum circuli à puncto F, horæ 12. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21436
"
xml:space
="
preserve
">procedendo verſ{us} B, in quod linea indicis
<
lb
/>
cadit, referunt hor{as}, quæ in linea æquinoctiali horologij boram 12. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21437
"
xml:space
="
preserve
">ſequuntur verſ{us} indicis lineã, adeo
<
lb
/>
vt proximum punctum ab F, verſus B, in exemplo nostro pertineat ad horam 11. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21438
"
xml:space
="
preserve
">ſequens ad 10. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21439
"
xml:space
="
preserve
">& </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21440
"
xml:space
="
preserve
">ſic
<
lb
/>
deinceps, vt figura indicat. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21441
"
xml:space
="
preserve
">Rectæ autẽ ex C, eductę per puncta perpendicularium in recta B A, illas ho-
<
lb
/>
<
note
position
="
left
"
xlink:label
="
note-0334-07
"
xlink:href
="
note-0334-07a
"
xml:space
="
preserve
">40</
note
>
r{as} referunt, à quibus dictę perpendiculares in ipſam B A, cadunt.</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21442
"
xml:space
="
preserve
"/>
</
p
>
<
p
style
="
it
">
<
s
xml:id
="
echoid-s21443
"
xml:space
="
preserve
">CAETERVM ſine magno negotio ex punctis diuiſionum circuli ex A, deſcripti, ad rectam B A,
<
lb
/>
perpendiculares, vel ipſi C A, parallelas ducem{us}, hac ratione. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21444
"
xml:space
="
preserve
">Si contingat à puncto B, duo proxima
<
lb
/>
puncta æqualiter hinc inde diſtare (quod tum demum eueniet, cum ſtyli linea in horologio fuerit vel vna
<
lb
/>
ex lineis horarijs, vel à duab{us} proximis horarijs lineis hinc inde poſitis ęqualiter receſſerit) erunt re-
<
lb
/>
ctæ lineę bina puncta à puncto B, æqualiter distantia coniungentes ad rectam B A, perpendiculares. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21445
"
xml:space
="
preserve
">Sin
<
lb
/>
minus, ſumptum cuiusuis puncti in ſemicirculo ſuperiori interuallum ex puncto B, transferatur in infe-
<
lb
/>
riorem ſemicirculum. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21446
"
xml:space
="
preserve
">Recta enim ſuperi{us} punctum cum inferiori translato connectens perpendicularis
<
lb
/>
erit ad B A. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21447
"
xml:space
="
preserve
">Nam hac ratione recta B A, per centrum A, ducta diuidet arcum inter duo illa puncta bi
<
lb
/>
fariam in D. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21448
"
xml:space
="
preserve
">Quare ex priore coroll. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21449
"
xml:space
="
preserve
">propoſ. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21450
"
xml:space
="
preserve
">10. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21451
"
xml:space
="
preserve
">lib. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21452
"
xml:space
="
preserve
">13. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21453
"
xml:space
="
preserve
">Euclid. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21454
"
xml:space
="
preserve
">recta B A, ad rectam illa puncta coniun-
<
lb
/>
<
note
position
="
left
"
xlink:label
="
note-0334-08
"
xlink:href
="
note-0334-08a
"
xml:space
="
preserve
">50</
note
>
gentem perpendicularis erit. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21455
"
xml:space
="
preserve
">Idem fiet, ſi interualla punctorum inferioris ſemicir culi ex B, in ſuperiorem
<
lb
/>
ſemicirculum transfer antur, vt factum eſſe vides in ſuperiori figur a radiorum.</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21456
"
xml:space
="
preserve
"/>
</
p
>
<
p
style
="
it
">
<
s
xml:id
="
echoid-s21457
"
xml:space
="
preserve
">QVOD ſi ex figura radiorum hactenus constructa mai{us}, aut min{us} horologium pro data ſtyli ma-
<
lb
/>
<
note
position
="
left
"
xlink:label
="
note-0334-09
"
xlink:href
="
note-0334-09a
"
xml:space
="
preserve
">Qua ratione ex
<
lb
/>
figura radiorũ
<
lb
/>
maius, aut mi-
<
lb
/>
nus horologiũ
<
lb
/>
pro data ſtyli
<
lb
/>
longitudine fa
<
lb
/>
bricandum ſit.</
note
>
gnitudine fabricandum ſit, efficiem{us} id hoc modo. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21458
"
xml:space
="
preserve
">Deſcribatur ſeorſum, vt prope figuram radiorum fa-
<
lb
/>
ctum eſt, triangulum C I G, ex horologio antecedentis propoſ. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21459
"
xml:space
="
preserve
">vel ex figura radiorum, vel certe ex horo
<
lb
/>
logio, quod in ſcholio propoſ. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21460
"
xml:space
="
preserve
">antecedentis deſcripſim{us} ad datam ſtyli longitudinem, deſumptum, in quo
<
lb
/>
C I, axis mundi eſt; </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21461
"
xml:space
="
preserve
">I G, Aequator; </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21462
"
xml:space
="
preserve
">C G, linea ſtyli, in quam gnomon I K, cadit ad angulos rectos. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21463
"
xml:space
="
preserve
">Pro-
<
lb
/>
ductis deinde rectis I C, I G, I k, ſi ſumatur in I K, recta I A, dato gnomoni æqualis, ſiue maior is fuerit
<
lb
/>
gnomone I K, ſiue minor, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21464
"
xml:space
="
preserve
">per A, ipſi C G, parallela agatur B D, erit triangulũ B I D, triangulo C I G,
<
lb
/>
ſimile, ex coroll. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21465
"
xml:space
="
preserve
">propoſ. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21466
"
xml:space
="
preserve
">4. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21467
"
xml:space
="
preserve
">lib. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21468
"
xml:space
="
preserve
">6. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21469
"
xml:space
="
preserve
">Euclidis. </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21470
"
xml:space
="
preserve
">Itaq; </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21471
"
xml:space
="
preserve
">ſi axis I B, trãsferatur in figurã radiorum ex C, vſque ad
<
lb
/>
B, verſus I, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21472
"
xml:space
="
preserve
">ex B, radi{us} Aequatoris cũ aliorum ſignorũradijs educatur, & </
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21473
"
xml:space
="
preserve
">reliqua omnia fiant, vt.</
s
>
<
s
xml:id
="
echoid-s21474
"
xml:space
="
preserve
"/>
</
p
>
</
div
>
</
text
>
</
echo
>